Кіріспе
Неміс пасторы Антон Преториус (1560 – 6 желтоқсан 1613) – неміс кальвинистік пасторы, ол әйелдерді колдовствода айыптап қуғындауға (колдовшылық аңшылық, колдовшылық соттары) және азаптауға қарсы шықты.
Anton Praetorius (1560 – 6 December 1613) was a German Calvinist pastor who spoke out against the persecution of witches (witchhunts, witchcraft trials) and against torture.
Өмір жолы және шығармалары
Преториус Липпштадт қаласында Маттес Шульценің ұлы болып дүниеге келді. Кейін ол латын тіліндегі есімін Преториус деп өзгертті. Ол теологияны оқып, Вестфалиядағы Камен қаласындағы гуманистік латын мектебінің директоры болды. Ол үйленді, бірақ әйелі Мария обадан қайтыс болды. Олардың Йоханнес есімді бір баласы болды. Диттельсхайм приходындағы алғашқы кальвинист пасторы ретінде ол Германиядағы кальвинист теологиясының орталығы – Гейдельбергке сапар жасады. Гейдельберг сарайындағы Үлкен Шарап Шелегі Преториусқа үлкен әсер етті, сол себепті ол 1595 жылдың қазан айында «Vas Heidelbergense» деген тақырыпта өлең жазып, оның өлшемін кальвинизм дінінің басымдығының айқын дәлелі ретінде мақтады. Вулфганг Эрнст, Исенбург, Бюдинген және Бирштейн графына арналған «De pii magistratus officio» өлеңінде ол христиан үкіметтерінен мемлекет пен шіркеуді Киелі кітап пен кальвинист сенімінің қағидалары бойынша реформалауды сұрады. Содан кейін граф оны Франкфуртқа жақын орналасқан Бирштейндегі сарайына ханзадалық уағызшы ретінде шақырды. 1597 жылы Бирштейн қаласында Преториус шіркеу әндерін, катехизисті және христиандық тәрбие туралы отбасыларға арналған кітап жариялады. 1602 жылы ол «De Sacrosanctis novi foederis Jesu Christi» кітабында Соңғы Тоқсан және ғибадаттарды түсіндіру туралы пікірталасқа үлес қосты.
Жұлдыздарды қудалауға қарсы күрес
1597 жылы Преторий Бюдинген/Исенбург графының пасторы болып тағайындалды және оған колдовствомен айыпталған 4 әйелге жасалған азаптауды көруге тура келді. Сот деректеріне сәйкес, Преториус ақсақал айыпталушы әйелдерге жасалған азаптауға соншалықты ренжіді ki, соңғы тірі қалған әйелге қатысты сот процесін тоқтатуға талап етті. Оның азаптауға қарсы наразылығы 1597 жылғы Бирштейннің сиқыршылық ісінің протоколында қалдырылған: "Пастор әйелдерді азаптауға қарсы күшпен наразылық білдіргендіктен, осы жолы азаптау тоқтатылды". Осының салдарынан Антон Преторий графтың қызметінен босатылды. Гейдельбергке жақын Лауденбахтағы жаңа шіркеуінде ол азаптау мен сиқыршыларды қуғындауға қарсылық білдіру үшін "Gründlicher Bericht über Zauberey und Zauberer" (Қолдовство және колдовшылар туралы толық есеп) кітабын жазды. Алғашында ол 1598 жылы ұлы Йоханнес Шульце ("Йоханнес Скультетус") атымен кітапты жариялады. 1602 жылы ол кітапты өз атымен шығаруға батылдық танытты. Кітап 1613 жылы және 1629 жылы қайта басылды. Преторий тұтқындардың қорқынышты жағдайын сипаттаған және азаптауға қарсы шыққан алғашқылардың бірі болды, ал "Есебімен" Преторий шіркеудегі басым көзқарасқа (Рим католиктерінің де, Мартин Лютер мен Джон Кальвин сияқты протестанттардың танымындағы көзқарасқа да) қарсылық білдірді. Преторий Лауденбахта қайтыс болды.
Құрметтеулер
Лауденбах шіркеуі Преторийді еске алу үшін тақташа орнатты, және 2015 жылдың 7 мамырында Липпштадт қаласы оның құрметіне бір жолды атады.