Қоршаған ортаны қорғау құқығы

Қоршаған орта заңнамасы: табиғатты қорғау, ресурстарды басқару, экологиялық салдарын бағалау. Қазақстандағы экологиялық заңдар туралы біліңіз!

18 мин оқу

100%

Дереккөз: Environmental law — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Табиғи ортаға қатысты құқық саласы

Қоршаған ортаны қорғау заңдары – қоршаған ортаны қорғайтын заңдар. Қоршаған орта заңнамасы – адамдардың қоршаған ортамен өзара әрекеттесуін реттейтін заңдар, ережелер, келісімдер және ортақ құқық жиынтығы. Оған қоршаған ортаны қорғау ережелері, орман, минералдар немесе балық шаруашылығы сияқты табиғи ресурстарды басқаруды реттейтін заңдар және қоршаған ортаға әсерін бағалау сияқты байланысты мәселелер кіреді. Қоршаған орта заңнамасы – тірі организмдерді (адамдарды қоса алғанда) адам қызметінің оларға немесе олардың түрлеріне тікелей немесе жанама түрде, сондай-ақ олардың тіршілік ету ортасына келтіретін зияннан қорғауға бағытталған заңдар жиынтығы ретінде қарастырылады.

Тарих

Тарих бойында қоршаған ортаны оның өзі үшін немесе адамдардың ләззаты үшін сақтауға бағытталған заңдардың мысалдары кездеседі. Ортақ құқықтағы негізгі қорғау зиянды әрекеттер туралы заңда қарастырылған, бірақ бұл тек жерге зиян келтірілген жағдайда жеке тұлғалардың өтеу талап етуіне немесе тыйым салуға мүмкіндік берді. Мысалы, шошқа қораларынан шығатын жағымсыз иіс, қоқыс тастауға қатысты қатаң жауапкершілік немесе бөгеттердің жарылуынан туындаған залал. Дегенмен, жекеше қорғау шектеулі болды және қоршаған ортаға, әсіресе жалпы пайдаланудағы ресурстарға төнетін қауіптермен күресу үшін жеткіліксіз болып танылды. 1858 жылғы "Ұлы иіс" кезінде Темза өзеніне канализациялық су құйылуы салдарынан жазғы ыстықтағы жағымсыз иіс соншалықты күшті болды, Парламент эвакуациялауға мәжбүр болды. Айырықша жағдай, 1848 жылғы Метрополитендік канализация жөніндегі заң Метрополитендік канализация комиссиясына қала маңындағы шұңқырларды жауып, "тазалау" әрекетіне рұқсат берді, бірақ бұл жағдай тек адамдардың өзенді ластауына әкеп соқты. 19 күн ішінде Парламент Лондонның канализациялық жүйесін салу туралы қосымша заң қабылдады. Лондон ауаның қатты ластануынан да зардап шекті, бұл 1952 жылғы "Ұлы тұманға" әкеп соқты, ол өз кезегінде заңнамалық жауап ретінде 1956 жылғы "Таза ауа туралы" заңның қабылдануына себеп болды. Негізгі реттеуші құрылым – үй шаруалықтары мен кәсіпкерлер үшін (әсіресе көмірді жағу) шығарылымдарға шектеулер қою болды, ал инспекциялық орган осы талаптардың орындалуын қадағалайтын еді.

Химиялық қауіпсіздік

Химиялық қауіпсіздік заңдары адам қызметінде химиялық заттарды пайдалануды, әсіресе қазіргі заманғы өнеркәсіптік қолданыстағы адам жасаған химиялық заттарды реттейді. Ауа немесе су сапасы сияқты ортаға бағытталған экологиялық заңдардан өзгеше, химиялық бақылау заңдары (потенциалды) ластағыштардың өзін басқаруға бағытталған. Регуляциялық шараларға тұтыну тауарларындағы белгілі бір химиялық компоненттерге тыйым салу (мысалы, пластикалық бөтелкелердегі бисфенол А) және пестицидтерді реттеу кіреді.

Су ресурстары

Су ресурстары туралы заңдар су ресурстарының – жер үсті және жер асты суларын қоса алғанда – меншігі мен пайдаланылуын регламенттейді. Регламенттау салаларына суды үнемдеу, пайдалану шектеулері және меншік құқығы режимдері жатуы мүмкін.

Жануарлар мен өсімдіктер

Жабайы табиғат заңдары адам қызметінің жабайы жануарларға, жекелеген дарақтарға немесе популяцияларға тікелей, ал ортаның нашарлауы арқылы жанама әсерін реттейді. Осындай заңдар өсімдік түрлерін қорғау үшін де қолданылуы мүмкін. Мұндай заңдар биологиялық әртүрлілікті қорғау мақсатында немесе басқа себептермен маңызды саналатын түрлерді қорғау үшін қабылдануы мүмкін. Реттеу шараларына арнайы қорғау статусын белгілеу, қорғалатын түрлерді өлтіруге, зиян келтіруге немесе мазалауға тыйым салу, түрлерді қалпына келтіруге және олардың өсуіне көмектесу, жануарлар дүниесін сақтау үшін қорықтар құру, сондай-ақ браконьерлікпен күресу үшін түрлер мен жануарлардың бөліктерін заңсыз сатуға тыйым салу кіруі мүмкін.

Балық және аң

Балық және аңшылық заңдары балықтың және жабайы жануарлардың (аңның) белгілі бір түрлерін іздеу, ұстау немесе өлтіру құқығын реттейді. Мұндай заңдар балық немесе аң аулауға рұқсат етілген күндерді, бір адамға аулауға болатын жануарлардың санын, ауланатын түрлерді немесе қолданылатын қару-жарақ пен балық аулау құралдарын шектеуі мүмкін. Мұндай заңдар табиғатты сақтау және пайдалану қажеттіліктерін теңестіруге, сондай-ақ балық пен аңның қоршаған ортасын және популяциясын басқаруға бағытталған. Аңшылық заңдары консервациялық шараларды қаржыландыруға және жануарлар дүниесін басқару тәжірибесінде қолданылатын аулау туралы ақпарат алуға арналған лицензиялық төлемдер мен басқа да қаражатты жинау үшін заңдық негізді қамтамасыз ете алады.

Негізгі қағидалар

Экологиялық құқық бүкіл әлемге әсер ететін мәселелерге қатыстығы туралы жаңадан туған хабардарлық пен алаңдаушылыққа жауап ретінде дамыды. Заңдар әртүрлі себептермен бөлініп қабылданса да, экологиялық құқықтың негізгі ұғымдары мен басшылық принциптерін анықтауға елеулі күш-жігер жұмсалды. Кейбір заңдар саяси жағдайлар идеалды ережелерді қабылдауға мүмкіндік бермегендіктен, уақытша немесе көшірілген болып саналады: сондықтан Папа Франциск 2015 жылғы Laudato si' энцикликалық хатында «саяси реализм уақытша шаралар мен технологияларды қажет етуі мүмкін, олар міндетті міндеттемелерді біртіндеп қалыптастырумен және қабылдаумен бірге болған жағдайда» деп атап өтті. Төменде талқыланған принциптер – толық тізім емес және олардың барлығы да әлемдік деңгейде танылған немесе қабылданған жоқ. Дегенмен, олар экологиялық құқықты түсіну үшін маңызды принциптерді білдіреді.

Тұрақты даму

Біріккен Ұлттар Ұйымының Қоршаған орта бағдарламасы (БҰҰЖЖ) анықтағандай, "болашақ ұрпақтардың өз қажеттіліктерін қанағаттандыру мүмкіндігін қысқартпай, қазіргі заманның қажеттіліктерін қанағаттандыратын даму" – тұрақты даму осылай қарастырылады. Тұрақтылықтан дамуды оқшау қарастыру мүмкін емес болғандықтан ("интеграция") және әлеуметтік-экономикалық даму мен қоршаған ортаны қорғау өзара байланысты болғандықтан ("өзара тәуелділік") тұрақты даму осы ұғымдармен бірге қарастырылуы мүмкін. Қоршаған ортаға тигізетін әсерді бағалауды міндеттейтін және даму жобаларын қоршаған ортаға тигізетін зиянды азайтуға шақыратын заңдар осы принципке сәйкес бағалануы мүмкін. Тұрақты дамудың қазіргі заманғы тұжырымдамасы 1972 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам және қоршаған орта жөніндегі конференциясында (Стокгольм конференциясы) талқыланды және 1983 жылғы Дүниежүзілік қоршаған орта және даму жөніндегі комиссияның (ДЭАБК, немесе Брунтланд комиссиясы) қозғаушы күші болды. 1992 жылы БҰҰ-ның Жер жөніндегі алғашқы саммиті Рио декларациясын қабылдады, оның 3-ші қағидасында: "Даму құқығы қазіргі және болашақ ұрпақтардың даму және қоршаған ортаға қатысты қажеттіліктерін теңдікпен қанағаттандыру үшін іске асырылуы тиіс" делінген. Осыдан бері тұрақты даму халықаралық экологиялық талқылаудың негізгі ұғымы болып табылады, соның ішінде Тұрақты даму жөніндегі әлемдік саммитте (2002 жылғы Жер саммиті) және Тұрақты даму жөніндегі Біріккен Ұлттар Ұйымының конференциясында (2012 жылғы Жер саммиті немесе Рио+20).

Өзге де капитал

БҰҰ Қоршаған ортаны қорғау бағдарламасымен анықталған, онда ұрпақтар арасындағы әділдік – "болашақ ұрпақтардың ортақ мұраның лайықты деңгейін пайдалану құқығы" және бір ұрпақ ішіндегі әділдік – "қазіргі ұрпақтың Жердің табиғи ресурстарына әділ қол жеткізуге барлық адамның құқығы" – қоршаған ортаға қатысты әділдік, қазіргі ұрпақтың іс-әрекеттерінің ұзақ мерзімді салдарына жауап беруге және жаһандық қоршаған ортаны және болашақ ұрпақтар үшін ресурстық базаны сақтау үшін шаралар қабылдауға міндетті деп есептейді. Ластануды бақылау және ресурстарды басқару заңдары осы принципке сәйкес бағалануы мүмкін.

Шекарааралық жауапкершілік

Халықаралық құқық аясында өз қоршаған ортасын қорғау және көршілес ортаға зиян келтіруді болдырмау міндеті ретінде анықталған БҰҰ Қоршаған орта бағдарламасы (ЮНЕП) халықаралық деңгейдегі трансшекаралық жауапкершілікті егемен мемлекеттің құқықтарына потенциалды шектеу ретінде қарастырады. Адам денсаулығы мен қоршаған ортаға салқың тигізетін сыртқы факторларды шектеуге бағытталған заңдар осы принципке сәйкес бағалануы мүмкін.

Қоғамның қатысуы және ашықтығы

"Жауапты үкіметтер, өнеркәсіптік кәсіпорындар" және жалпы алғанда ұйымдар үшін қажетті шарттар ретінде белгіленген, қоғамдық қатысу мен ашықтық, БҰҰ Қоршаған ортаны қорғау бағдарламасы (UNEP) тарапынан "адамның пікір білдіру және оны еркін жеткізу құқығын, идеяларды іздеу, қабылдау және тарату құқығын тиімді қорғауды, сондай-ақ үкіметтер мен өнеркәсіптік кәсіпорындардағы экономикалық және әлеуметтік саясаттарға қатысты, табиғи ресурстарды тұрақты пайдалану және қоршаған ортаны қорғау туралы тиісті, түсінікті және уақтылы ақпаратқа қол жеткізу құқығын қамтамасыз етуді, өтініш берушілерге артық қаржылық жүктеме салмай және жеке өмір мен іскерлік құпияны тиісінше қорғай отырып" және "тиімді сот және әкімшілік рәсімдерді" талап етеді. Осы принциптер қоршаған ортаға тигізетін әсерді бағалауда, тиісті экологиялық деректерді жариялауға және оларға қол жеткізуді қамтамасыз ететін заңдарда, сондай-ақ әкімшілік процедураларда көрініс табады.

Сақтық қағидаты

Қоршаған ортаны қорғау құқығының ең көп кездесетін және даулы принциптерінің бірі болып табылатын Рио декларациясы сақтық қағидасын былай формулирлейді: Қоршаған ортаны қорғау мақсатында, мемлекеттер өз мүмкіндіктеріне қарай сақтық тақырыбын кеңінен қолдануға тиіс. Егер ауыр немесе қайта келтірілмейтін зиян тудыру қаупі болса, толық ғылыми нақтылықтың болмауы қоршаған ортаның нашарлауын болдырмауға бағытталған тиімді шараларды кейінге шегеруге себеп болып пайдаланылмайды. Бұл принцип қоршаған ортаны реттеу қажеттілігі туралы кез келген талқылауда рөл атқара алады.

Алдын алу

Алдын алу тұжырымдамасын, көптеген құқықтық механизмдерді тудыратын, жоғары тұрған мақсат ретінде қарастыруға болады. Олардың ішінде қоршаған ортаға зиянды алдын ала бағалау, лицензиялау немесе рұқсат беру (қызмет шарттарын және оларды бұзу салдарына қатысты), сондай-ақ стратегиялар мен саясатты қабылдау жатады. Шығарындылардың лимиттері және өнім немесе өндіріс процесінің басқа да стандарттары, ең жақсы қолжетімді техникалар мен осыған ұқсас техникаларды пайдалану – бәрі де алдын алу тұжырымдамасының қолданылуы болып табылады.

Ластаушы төлейді

Ластаушы төлейді қағидасы – "экономикалық қызметтің қоршаған ортаға тигізетін шығындары, оның ішінде мүмкін болатын зиянды алдын алуға кеткен шығындар да, жалпы қоғамға салынудың орнына, ішкі түйінделуі керек" деген ұстаным. Қоршаған ортаны қалпына келтіруге кеткен шығындарға жауапкершілік және ластануды бақылау регламенттеріне сәйкестік мәселелерінің барлығы осы қағидатқа негізделген.

Теория

Қоршаған орта заңнамасы – дау-дамайдың үздіксіз көзі. Экологиялық реттеудің қажеттілігі, әділдігі және құны, сондай-ақ, келісімге келген мақсаттарға жету үшін реттеудің немесе нарықтық шешімдердің тиімділігі туралы пікірталастар тоқтамайды. Парниктік газдарды реттеу мәселесіндегі ағымдағы пікірталасқа ғылыми нақтылықтың жоқтығы туралы айыптаулар отын құяды, және бұл белгілі бір пестицидтерді тыйым салу туралы пікірталастардағы маңызды фактор болып табылады. Ғылымның толыққанды дәлелденген жағдайларында корпорациялардың фактілерді қасақана жасыруы немесе бұрмалауы, немесе жаңсақтық тудыруы жиі кездеседі. Реттелетін сала өкілдері экологиялық реттеуге қарсы шығындарды негіз етіп жиі дауласады. Экологиялық мәселелерді бағалау кезінде шығын-пайданы салыстыру қиындықтар туғызады. Денсаулы экожүйе, таза ауа немесе түрлердің алуан түрлілігі сияқты қоршаған ортаның құндылығын сандық түрде бағалау қиын. Көптеген экологиялық белсенділердің экономика мен экологияны қарама-қарсы қоюға берген жауабын бұрынғы сенатор және Жер күнінің негізін қалаушы Гейлорд Нельсон былай деп түйіндеді: «Экономика – қоршаған ортаның толыққанды меншікті еншілес компаниясы, емес керісінше». Сонымен қатар, көптеген адамдар экологиялық мәселелерді этикалық немесе моральдық тұрғыдан қарастырады, бұл қаржылық шығындардан жоғары тұрады. Дегенмен, экологиялық шығындар мен активтерді жүйелі түрде тану және оларды экономикалық тұрғыдан дұрыс есепке алуға бағытталған күш-жігер жұмсалуда. Реттеуге қарсы күресте әсер ететін салалар дау тудырса да, көптеген экологиялық және қоғамдық мүдделерді қорғайтын ұйымдар қазіргі ережелердің жеткіліксіз екеніне сенеді және күшейтілген қорғауды жақтады. Экологиялық құқық конференциялары – мысалы, Орегон штатының Юджин қаласында жыл сайын өткізілетін Қоғамдық мүддедегі Экологиялық құқық конференциясы – әдетте осы мәселелерге назар аударады, сонымен қатар экологиялық заңнаманы әлеуметтік топтармен, нәсілмен және басқа да мәселелермен байланыстырады. Тағы бір пікірталас – экологиялық заңдардың барлық реттелетін тараптарға әділ болу деңгейі. Мысалы, зерттеушілер Престон Титер және Йорген Сандберг кіші ұйымдар экологиялық ережелердің салдарынан пропорционалды түрде жоғары шығындарға ұшырауы мүмкін екенін атап көрсетеді, бұл жаңа фирмалардың кіруіне қосымша кедергі келтіріп, бәсекелестікті және инновацияны тежейді.

Environmental law is a continuing source of controversy. Debates over the necessity, fairness, and cost of environmental regulation are ongoing, as well as regarding the appropriateness of regulations vs. market solutions to achieve even agreed upon ends. Allegations of scientific uncertainty fuel the ongoing debate over greenhouse gas regulation, and are a major factor in debates over whether to ban particular pesticides. In cases where the science is well settled, it is not unusual to find that corporations intentionally hide or distort the facts, or sow confusion. It is very common for regulated industry to argue against environmental regulation on the basis of cost. Difficulties arise in performing cost–benefit analysis of environmental issues. It is difficult to quantify the value of an environmental value such as a healthy ecosystem, clean air, or species diversity. Many environmentalists' response to pitting economy vs. ecology is summed up by former Senator and founder of Earth Day Gaylord Nelson, "The economy is a wholly owned subsidiary of the environment, not the other way around." Furthermore, environmental issues are seen by many as having an ethical or moral dimension, which would transcend financial cost. Even so, there are some efforts underway to systemically recognize environmental costs and assets, and account for them properly in economic terms. While affected industries spark controversy in fighting regulation, there are also many environmentalists and public interest groups who believe that current regulations are inadequate, and advocate for stronger protection. Environmental law conferences – such as the annual Public Interest Environmental Law Conference in Eugene, Oregon – typically have this focus, also connecting environmental law with class, race, and other issues. An additional debate is to what extent environmental laws are fair to all regulated parties. For instance, researchers Preston Teeter and Jorgen Sandberg highlight how smaller organizations can often incur disproportionately larger costs as a result of environmental regulations, which can ultimately create an additional barrier to entry for new firms, thus stifling competition and innovation.

Халықаралық экологиялық құқық

Global and regional environmental issues are increasingly the subject of international law. Debates over environmental concerns implicate core principles of international law and have been the subject of numerous international agreements and declarations. Customary international law is an important source of international environmental law. These are the norms and rules that countries follow as a matter of custom, and they are so prevalent that they bind all states in the world. When a principle becomes customary law is not clear-cut, and many arguments are put forward by states not wishing to be bound. Examples of customary international law relevant to the environment include the duty to promptly warn other states about risks of an environmental nature and environmental damages to which another state or states may be exposed, and Principle 21 of the Stockholm Declaration ('good neighborliness' or sic utere). Given that customary international law is not static but ever-evolving, and the continued increase of air pollution (carbon dioxide) causing climate change has led to discussions on whether basic customary principles of international law, such as the jus cogens (peremptory norms) and erga omnes principles, could be applicable for enforcing international environmental law. Numerous legally binding international agreements encompass a wide variety of issue areas, from terrestrial, marine, and atmospheric pollution through to wildlife and biodiversity protection. International environmental agreements are generally multilateral (or sometimes bilateral) treaties (also known as conventions, agreements, protocols, etc.). Protocols are subsidiary agreements built from a primary treaty. They exist in many areas of international law but are especially useful in the environmental field, where they may be used to regularly incorporate recent scientific knowledge. They also permit countries to reach an agreement on a framework that would be contentious if every detail were to be agreed upon in advance. The most widely known protocol in international environmental law is the Kyoto Protocol, which followed from the United Nations Framework Convention on Climate Change. While the bodies that proposed, debated, agreed upon, and ultimately adopted existing international agreements vary according to each agreement, certain conferences, including the 1972 United Nations Conference on the Human Environment, the 1983 World Commission on Environment and Development, the 1992 United Nations Conference on Environment and Development, and the 2002 World Summit on Sustainable Development, have been particularly important. Multilateral environmental agreements sometimes create an International Organization, Institution, or Body responsible for implementing the agreement. Major examples are the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES) and the International Union for Conservation of Nature (IUCN). International environmental law also includes the opinions of international courts and tribunals. While there are few, and they have limited authority, the decisions carry much weight with legal commentators and are quite influential on the development of international environmental law. One of the biggest challenges in international decisions is to determine adequate compensation for environmental damages. The courts include the International Court of Justice (ICJ), the International Tribunal for the Law of the Sea (ITLOS), the European Court of Justice, the European Court of Human Rights, and other regional treaty tribunals. Previous research found that economic development level and the nations’ moral values affected environmental regulation compliance. Developed countries like the US, EU, and Australia are urging for better laws targeting the reduction of harmful environmental impacts. It is worth noting that there is a direct correlation between economic development and the distance between law and ethics. Developed countries have a closer relationship between environmental laws and moral values. If a country's legal system is completely divorced from its moral values, people may not abide by the laws, and they will lose their significance and effectiveness. Despite environmental regulations, the water in India's River Ganges remains poor as an example.

Global and regional environmental issues are increasingly the subject of international law. Debates over environmental concerns implicate core principles of international law and have been the subject of numerous international agreements and declarations. Customary international law is an important source of international environmental law. These are the norms and rules that countries follow as a matter of custom and they are so prevalent that they bind all states in the world. When a principle becomes customary law is not clear cut and many arguments are put forward by states not wishing to be bound. Examples of customary international law relevant to the environment include the duty to warn other states promptly about icons of an environmental nature and environmental damages to which another state or states may be exposed, and Principle 21 of the Stockholm Declaration ('good neighborliness' or sic utere). Given that customary international law is not static but ever evolving and the continued increase of air pollution (carbon dioxide) causing climate changes, has led to discussions on whether basic customary principles of international law, such as the jus cogens (peremptory norms) and erga omnes principles could be applicable for enforcing international environmental law. Numerous legally binding international agreements encompass a wide variety of issue areas, from terrestrial, marine and atmospheric pollution through to wildlife and biodiversity protection. International environmental agreements are generally multilateral (or sometimes bilateral) treaties (a. k. a. convention, agreement, protocol, etc.). Protocols are subsidiary agreements built from a primary treaty. They exist in many areas of international law but are especially useful in the environmental field, where they may be used to regularly incorporate recent scientific knowledge. They also permit countries to reach an agreement on a framework that would be contentious if every detail were to be agreed upon in advance. The most widely known protocol in international environmental law is the Kyoto Protocol, which followed from the United Nations Framework Convention on Climate Change. While the bodies that proposed, argued, agreed upon, and ultimately adopted existing international agreements vary according to each agreement, certain conferences, including 1972's United Nations Conference on the Human Environment, 1983's World Commission on Environment and Development, 1992's United Nations Conference on Environment and Development, and 2002's World Summit on Sustainable Development have been particularly important. Multilateral environmental agreements sometimes create an International Organization, Institution or Body responsible for implementing the agreement. Major examples are the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES) and the International Union for Conservation of Nature (IUCN). International environmental law also includes the opinions of international courts and tribunals. While there are few and they have limited authority, the decisions carry much weight with legal commentators and are quite influential on the development of international environmental law. One of the biggest challenges in international decisions is to determine an adequate compensation for environmental damages. The courts include the International Court of Justice (ICJ), the International Tribunal for the Law of the Sea (ITLOS), the European Court of Justice, European Court of Human Rights and other regional treaty tribunals. Previous research found that economic development level and the nations' moral value affected environmental regulation compliance. Developed countries like the US, EU, and Australia are urging for better laws targeting the reduction of harmful environmental impacts. It is worth noting that there is a direct correlation between economic development and the distance between law and ethics. Developed countries have a closer relationship between environmental laws and moral values. If a country's legal system is completely divorced from its moral values, people may not abide by the laws and they will lose their significance and effectiveness. Despite environmental regulations, the water in India's River Ganges remains poor as an example.

Африка

Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі халықаралық желі (INECE) Африкадағы негізгі экологиялық мәселелерді "құрғақшылық және су тасқыны, ауаның ластануы, орманның кесуі, биологиялық әртүрліліктің жоғалуы, тұщы судың қолжетімділігі, топырақ пен өсімдік жамылғысының нашарлауы және кең таралған кедейлік" деп атайды. АҚШ-тың қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) "қалалық және өнеркәсіптік ластанудың өсуі, су сапасы, электрондық қалдықтар және пештерден шығатын үй ішіндегі ауа" мәселелеріне баса назар береді. Олар ластануға қатысты алаңдаушылықтар бойынша Африканың және жалпы әлемнің қоршаған ортасына зиян келтірмес бұрын, жеткілікті көмек көрсетуді үміттенеді. Осы арқылы, олар "адам денсаулығын, әсіресе балалар мен кедейлер сияқты осал топтарды қорғауға" ниетті.

Таяу Шығыс

Таяу Шығыста экологиялық құқық қарқынды дамып келеді. АҚШ-тың Қоршаған ортаны қорғау агенттігі Таяу Шығыс елдерімен "экологиялық басқаруды, судың ластануын және су қауіпсіздігін, таза отын мен көлік құралдарын, халықтың қатысуын және ластанудың алдын алуды" жақсарту бойынша жұмыс істеп жатыр.

Океания

Океаниядағы экологиялық мәселелерді ең көп алаңдататын жайттар – "ауа мен судың ластаушы заттарын заңсыз шығару, заңсыз ағаш кесу/ағаш өнімдері саудасы, қауіпті қалдықтарды, оның ішінде электрондық қалдықтар мен құртылуға тиіс кемелерді заңсыз тасымалдау, институционалдық құрылымның жеткіліксіздігі/қолдану қабілетінің болмауы". Тынық мұхитының аймақтық қоршаған орта бағдарламасының (ТМҚОБ) хатшылығы – Австралия, Кук аралдары, ФМС, Фиджи, Франция, Кирибати, Маршалл аралдары, Науру, Жаңа Зеландия, Ниуэ, Палау, ПНГ, Самоа, Соломон аралдары, Тонга, Тувалу, АҚШ және Вануату арасындағы халықаралық ұйым. SPREP қоршаған ортаны жақсарту және қорғауға көмек көрсету, сондай-ақ болашақ ұрпақ үшін тұрақты дамуды қамтамасыз ету мақсатында құрылды.

Австралия

"Тасманиялық бөгет ісі" деп те аталатын Комонвеллға қарсы Тасмания (1983) Австралияның қоршаған ортаны қорғау заңдарындағы маңызды іс болды. 1999 жылғы Қоршаған ортаны қорғау және биологиялық әртүрлілікті сақтау туралы заң Австралиядағы экологиялық заңнаманың негізгі заңы болып табылады. Ол "ұлттық және халықаралық маңызы бар флора, фауна, экологиялық қауымдастықтар мен мұражайлық орындарды қорғау және басқару үшін заңдық аясты" құрады және әлемдік мұра мүліктерін, ұлттық мұра мүліктерін, халықаралық маңызы бар су батпақтарын, ұлттық деңгейде қорғауға алынған түрлер мен экологиялық қауымдастықтарды, көшпелі түрлерді, Ұлттық теңіз аймақтарын, Ұлы Барьер Рифі теңіз паркін және ядролық қызметтің айналасындағы ортаны қорғауға бағытталған. Дегенмен, оның кемшіліктерін зерттейтін көптеген сараптамалар жүргізілді, соңғысы 2020 жылдың ортасында өтті. Осы сараптаманың алдын ала есебінде ерекше түрлер мен орта тұру орындарын қорғауға арналған заңдардың тиімсіз екені анықталды.

Бразилия

Бразилия үкіметі 1992 жылы қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды тұрақты пайдалану және экологиялық мемлекеттік саясатты күшпен жүзеге асыру мақсатында Қоршаған орта министрлігін құрды. Қоршаған орта министрлігі қоршаған орта, су ресурстары, табиғатты қорғау және Амазонканы қамтитын экологиялық бағдарламалар саласындағы саясатты басқарады.

Канада

Қоршаған орта департаменті туралы заң Канада үкіметінде Қоршаған орта департаментін және Қоршаған орта министрі лауазымын құрады. Олардың міндеттеріне "табиғи ортаның сапасын сақтау және жақсарту, оның ішінде судың, ауаның және топырақтың сапасы; жаңартылатын ресурстар, соның ішінде көшпелі құстар және басқа да жабайы флора мен фауна; су шаруашылығы; метеорология" кіреді. Қоршаған ортаны қорғау туралы заң – 2000 жылдың 31 наурызында қолданысқа енген Канаданың қоршаған ортаны қорғау саласындағы негізгі заңнамалық актісі. Бұл заң "тұрақты дамуға үлес қосу мақсатында ластанудың алдын алуға және қоршаған ортаны, сондай-ақ адам денсаулығын қорғауға бағытталған". Басқа да маңызды федералды заңдарға Канаданың экологиялық саралау туралы заңы және Қауіп астындағы түрлер туралы заңы жатады. Провинциялық және федералды заңнамалар қақтығысқа түскен жағдайда федералды заңнама басымдыққа ие. Алайда, жеке провинциялар өз заңнамаларын қабылдауға құқылы, мысалы, Онтарио провинциясының Экологиялық құқық туралы заңы мен Таза су туралы заңы сияқты.

Қытай

АҚШ-тың қоршаған ортаны қорғау агенттігінің мәліметінше, «соңғы жылдары Қытай қоршаған ортаны қорғау саласындағы заң аясын әзірлеуге, іске асыруға және оның орындалуын қадағалауға зор күш жұмсады. Қытай билігі заңдарды тиімді қолдану, ұлттық және провинциялық үкіметтердің рөлін анықтау және құқықтық жүйені күшейтуде маңызды қиындықтарға тап болып отыр». Қытайдағы қарқынды экономикалық және өнеркәсіптік өсім экологиялық жағдайдың нашарлауына әкеліп соқты, ал Қытай қазіргі уақытта заңдық реттеуді күшейту үстінде. Қытай қоғамы мен табиғатты үйлестіру саясатының маңыздылығы артып келеді. Қытайда экологиялық сот процестері 2000 жылдардың басынан бері мүмкін болып келеді. Дегенмен, сот процесіне қарағанда, қоғамдық наразылық Қытайдың экологиялық саясатын қалыптастыруда үлкен рөл атқарады. Ол қоршаған ортаны қорғауға конституциялық негіз беруге мүмкіндік береді, бұл дәстүрлі түрде құқықтық базаның бір бөлігі болған. Осы құбылысқа байланысты Конгоның экологиялық заңдары регреске жол бермеу және тиімділікті арттыру арасындағы ізденісте орналасқан. Эквадор конституциясындағы Табиғат құқықтары саяси, экономикалық және әлеуметтік факторлардың жиынтығына жауап ретінде пайда болды. Эквадордың мұнай өнеркәсібімен байланысты жағымсыз тәжірибесі, әсіресе Chevron компаниясына қарсы ұжымдық сот процесі, сондай-ақ өндіріске негізделген экономика мен неолибералдық реформалардың аймаққа экономикалық өркендеу әкелмеуі президент Рафаэль Корреа басқаратын Жаңа солшыл үкіметтің сайлануына және дамуға жаңа көзқарас іздеуге себеп болды. Осы қажеттілікпен қатар, «Buen Vivir» немесе «жақсы өмір» қағидасы – материалдық игіліктерден гөрі әлеуметтік, экологиялық және рухани байлыққа баса назар аударатын – азаматтар арасында кең танылды және жаңа конституцияға енгізілді. «Buen Vivir» тұжырымының бастауында тұрған жергілікті халықтардың конституциялық идеалдарды қалыптастырудағы ықпалы Табиғат құқықтарын олардың мәдениетінің негізгі қағидасы және «жақсы өмір» тұжырымын қалыптастырудың маңызды бөлігі ретінде бекітті.

According to the U. S. Environmental Protection Agency, "China has been working with great determination in recent years to develop, implement, and enforce a solid environmental law framework. Chinese officials face critical challenges in effectively implementing the laws, clarifying the roles of their national and provincial governments, and strengthening the operation of their legal system." Explosive economic and industrial growth in China has led to significant environmental degradation, and China is currently in the process of developing more stringent legal controls. The harmonization of Chinese society and the natural environment is billed as a rising policy priority. Environmental lawsuits have been available in China since the early 2000s. Public protest, however, plays a greater role in shaping China's environmental policy than litigation does. It gives a constitutional basis to environmental protection, which traditionally was part of the legal framework. By this phenomenon, Congolese environmental law is situated between non regression and the search for efficiency." The Rights of Nature articles in Ecuador's constitution are part of a reaction to a combination of political, economic, and social phenomena. Ecuador's abusive past with the oil industry, most famously the class action litigation against Chevron, and the failure of an extraction based economy and neoliberal reforms to bring economic prosperity to the region has resulted in the election of a New Leftist regime, led by President Rafael Correa, and sparked a demand for new approaches to development. In conjunction with this need, the principle of "Buen Vivir," or good living – focused on social, environmental and spiritual wealth versus material wealth – gained popularity among citizens and was incorporated into the new constitution. The influence of indigenous groups, from whom the concept of "Buen Vivir" originates, in the forming of the constitutional ideals also facilitated the incorporation of the Rights of Nature as a basic tenet of their culture and conceptualization of "Buen Vivir."

Мысыр

Қоршаған ортаны қорғау заңы Египет үкіметінің "қоршаған ортаны басқаруға қатысты заң жобалары мен қаулыларды әзірлеу, қоршаған ортаның жағдайы туралы ұлттық және халықаралық деңгейде мәліметтерді жинау, қоршаған ортаның жағдайы туралы кезеңдік есептер мен зерттемелерді дайындау, ұлттық жоспар мен оның жобаларын жасау, жаңа және қалалық аймақтар үшін экологиялық сипаттамаларды дайындау, оларды дамытуды жоспарлауда қолданылатын нормативтерді белгілеу және Президентке ұсынылатын қоршаған ортаның жағдайы туралы жылдық есепті дайындау" міндеттерін анықтайды.

Жапония

Қоршаған орта жөніндегі негізгі заң – Жапонияның қоршаған орта саясатының негізгі құрылымы болып табылады, ол Қоршаған ортаны ластауды бақылау жөніндегі негізгі заң мен Табиғатты қорғау заңының орнын басады. Жаңартылған заң "жаһандық экологиялық мәселелерді, күнделікті өмірден туындайтын қалалық ластануды, қалалардағы қолжетімді табиғи ортаның жоғалуын және орман мен егістік жерлердегі қоршаған ортаны қорғау мүмкіндігінің төмендеуін" шешуді мақсат етеді. Қоршаған орта жөніндегі негізгі заңға сәйкес үш негізгі экологиялық принцип: "Қоршаған ортаның нығметтерімен қазіргі ұрпақ ғана емес, болашақ ұрпақтар да пайдалануы керек; адам қызметінің қоршаған ортаға тигізетін зияны барынша азайтылатын тұрақты қоғам құрылуы тиіс; Жапония халықаралық ынтымақтастық арқылы жаһандық қоршаған ортаны сақтауға белсенді үлес қосуы керек".

Ресей

Ресей Федерациясының Табиғи ресурстар және қоршаған орта министрлігі "табиғи ресурстарды, оның ішінде жер қойнауын, су объектілерін, арнайы сақталған аумақтардағы орманды, жануарлар дүниесін және олардың мекендеу ортасын, аң ауру, гидрометеорология және осымен байланысты салаларды, қоршаған ортаны мониторингтеу және ластануды бақылауды, оның ішінде радиациялық мониторинг пен бақылауды, сондай-ақ мемлекеттік экологиялық саясатты қалыптастыру және іске асыру, заңнамалық реттеу функцияларын" реттейді.

Сингапур

Сингапур Биологиялық әртүрлілік туралы конвенцияға қол қойған ел; оның көп бөлігі Ұлттық биологиялық әртүрлілік анықтама орталығы, Ұлттық парктері кеңесінің (NParks) бөлімшесі тарапынан қадағаланады. Сингапур Құрып бара жатқан жануарлардың халықаралық саудасы туралы конвенцияға да қол қойды, және осы шарт бойынша міндеттемелер де NParks тарапынан қадағаланады. Сингапур Парламенті осы конвенциялар бойынша міндеттемелерін орындау үшін Парктер және ағаштар туралы заң, Құрып бара жатқан түрлерді (импорт және экспорт) тасымалдау туралы заң және Жабайы табиғат туралы заң сияқты көптеген заңдарды қабылдады. Жаңа 2020 жылғы Жабайы табиғат (қорғалатын жабайы табиғат түрлері) қағидалары Сингапур тарихында алғаш рет ережелердің 1-5 бөлімдеріне сәйкес нақты аталатын түрлерге тікелей құқықтық қорғау ұсынды.

Вьетнам

Вьетнам қазіргі уақытта АҚШ-тың Қоршаған ортаны қорғау агенттігімен диоксинді залалсыздандыру және метан шығарындыларын төмендету мақсатында техникалық көмек көрсету бойынша жұмыс істеп жатыр. 2002 жылдың наурыз айында АҚШ пен Вьетнам «Агент Оранж/Диоксиннің адам денсаулығы мен қоршаған ортаға тигізетін әсерлері жөніндегі» АҚШ-Вьетнам өзара түсіністік туралы меморандумына қол қойды.