Кіріспе

Электрондық коммерция төлем жүйесі (немесе электрондық төлем жүйесі) офлайн режимінде төлемдерді қабылдауды жеңілдетеді, сонымен қатар электрондық деректер алмасудың (EDI) құрамдас бөлігі болып табылады. Электрондық коммерция төлем жүйелері интернет-негізделген сауда және банк қызметтерінің кеңінен қолданылуына байланысты үлкен танымаллыққа ие болды. Электрондық коммерция операцияларында төлем жасаудың ең көп таралған түрі кредит карталары болып табылады. 2008 жылы Солтүстік Америкада онлайн сауда операцияларының шамамен 90% осы төлем түрімен жүзеге асырылды. Онлайн саудагерлер үшін несиелік және дебеттік карталарды қолдаусыз жұмыс істеу қиын, себебі олардың қолданылуы өте кең. Электрондық коммерция төлем жүйесі көбінесе B2B режимін пайдаланады. Төлем процесінде клиенттік ақпараттың, бизнес ақпараттың және төлем ақпараттарының қауіпсіздігі – дәстүрлі B2B электрондық коммерция моделінде маңызды мәселе болып табылады. Қоғамдық интернетке қолжетімді төлем жүйелерінің көпшілігі үшін (ақшаны қабылдайтын қаржы институтының) базалық аутентификациясы, деректердің сақталуы және қоғамдық желі арқылы алмасылатын электрондық ақпараттың құпиялылығы мемлекеттік кілт инфрақұрылымын (PKI) ұсынатын уәкілетті сертификаттаушы органнан (CA) сертификат алуды қамтиды. Транспорттық қабаттың қауіпсіздігін (TLS) пайдалану арқылы қоғамдық желілер арқылы жүзеге асырылатын транзакцияның бір бөлігі қорғалғанмен, әсіресе төлем жүйелерінде, клиентке көрінетін веб-сайтты өте мұқият кодтау қажет, осылайша тіркелу деректерінің ағып кетуіне және клиенттердің жеке басын ұрлау қаупіне жол болдырмауға болады. Солтүстік Америкада кеңінен қолданылуына қарамастан, Қытай және Үндістан сияқты көптеген елдерде кредит карталарының қауіпсіздігіне қатысты әлі де шешілмейтін мәселелер бар. Қауіпсіздік шараларын арттыру үшін картаның артқы жағындағы қолтаңба жолағында басылған сақтандыру нөмірін (CVN) пайдалану қарастырылады, ол карта иесінің банкіндегі ақпаратпен салыстырылып, алаяқтықты анықтауға көмектеседі. Интернет арқылы қаржы операцияларына маманданған компаниялар бар, мысалы, Stripe кредит карталарын өңдеу үшін, Smartpay тікелей онлайн-банк төлемдері үшін және PayPal төлем кезінде баламалы төлем әдістері үшін. Көптеген делдалдар тұтынушыларға жылдам есепшот ашуға және онлайн шоттары мен дәстүрлі банк шоттары арасында ақша аударуға мүмкіндік береді, әдетте автоматтандырылған клирингтік үй (ACH) транзакциялары арқылы. Киберделдалдық шоттарды құру мен пайдаланудың жылдамдығы мен қарапайымдылығы, ұрлық, теріс пайдалану қаупіне және жағдай дұрыс болмаған кезде көмек іздеудің қиын процесіне қарамастан, олардың кеңінен қолданылуына себеп болды. Ірі қаржы институттарының ақпараттық сақтық шараларын қолдану арқылы ақпараттық асимметрия пайдаланушыға жүйе қаражатты дұрыс басқара алмаған жағдайда оның жұмысын түсінуге мүмкіндік бермейді, нәтижесінде наразы тұтынушылар делдалдарды немқұрайлылыққа немесе заңсыз әрекеттерге айыптайды; 2016 жылғы Wells Fargo есеп айырысу алаяты сияқты ірі қаржы институттарының асимметриялық күштерін пайдаланғаны анықталған жағдайларда жұртшылық пен банк корпорациялары арасындағы сенім арта түспейді.

Онлайн төлем әдістері

Электрондық төлем әдістерінің түрлері сан алуан, мысалы, онлайн-кредиттік карта арқылы жасалатын төлемдер, электрондық әмиян, электрондық ақша және сымсыз төлем жүйелері. Кредиттік карталар онлайн төлемдердің танымал әдісі болып табылады, бірақ саудагер үшін транзакциялық комиссиялардың негізгі себебінен қабылдау қымбатқа түсуі мүмкін. Дебеттік карталар ұқсас қауіпсіздікпен жақсы балама болып табылады, бірақ әдетте әлдеқайда төмен комиссиялар ұсынады. Карталық төлемдерден өзге, балама төлем әдістері пайда болды және кейде тіпті нарық көшбасшылығын да қамтиды.

Банктік төлемдер

Бұл физикалық картаны қажет етпейтін жүйе. Оны интернет-банкинг қызметін қосқан клиенттер пайдаланады. Сатып алушы сайтына карта деректерін енгізу орнына, бұл жүйеде төлем шлюзінен қай банк арқылы төлегіңізді таңдауға болады. Содан кейін пайдаланушы банк сайтына бағытталады, онда өзін сәйкестендіріп, төлемді бекіте алады. Әдетте, екі факторлы растаудың да бір түрі қолданылады. Бұл жүйе несиелік карталарды пайдалануға қарағанда қауіпсіз деп есептеледі, себебі хакерлерге карта нөміріне қарағанда тіркелу деректерін алу қиынырақ. Көптеген электрондық коммерция операторлары үшін клиенттерге банк шотындағы қаражатпен төлеу опциясын ұсыну, себетті тастап кетуді азайтады, өйткені бұл несиелік картасыз транзакцияны аяқтауға мүмкіндік береді.

Ұялы ақша әмияндері

Кейбір дамушы елдерде, әсіресе ІІ және ІІІ деңгейлі қалаларда көптеген адамдар банктік қызметтерге қол жеткізе алмайды. Мысалы, Үндістанда белсенді банк шоттарынан гөрі ұялы телефон пайдаланушылары көбірек. Ондай жерлерде телекоммуникация операторлары қолдағы ұялы телефон нөмірі арқылы қаражатын оңай қоса алатын мобильді әмияндарды ұсына бастады, олар үшін үйлері мен кеңселерге жақын физикалық төлем қабылдау орындарына барып, ақшаларын мобильді әмияндағы валютаға айналдыру мүмкін. Бұл онлайн транзакциялар мен электрондық коммерциялық сатып алулар үшін қолданылуы мүмкін.