Кіріспе

Джозеф Л. Манкевичтің 1952 жылғы фильмі «5 саусақ» (Five Fingers деп те аталады) – 1952 жылы режиссер Джозеф Л. Манкевич пен продюсер Отто Ланг түсірген американдық нуар шпиондық фильмі. Майкл Уилсон жазған сценарий Людвиг Карл Мойзиштің 1950 жылғы «Цицеро операциясы» (неміс тілінде: Der Fall Cicero) кітабының негізінде жасалған. Мойзиш – 1943-1944 жылдары Анкарадағы Германия елшілігіндегі саудалық атташе болған. Фильм 1943-1944 жылдары нацистер үшін жұмыс істеген, ал ол кезде Түркиядағы британдық елші Хьюг Монтгомери Кнатчбулл Хьюгсеннің жеке қызметкері болған, Альбанияда туған Элиеса Базнаның шын оқиғасына негізделген. Базна жоғары құпия құжаттарды фотосуреттеу арқылы түсіріп, оларды Германияның Түркиядағы елшісі және бұрынғы канцлері Франц фон Папенге, ал Мойзишті делдал ретінде пайдаланып жеткізетін. Джеймс Мейсон Базнаның кейіпкері Улисс Диеллоны (Цицеро) сомдайды. Фильмде сонымен қатар Даниэль Даррьё, Майкл Ренни, Герберт Бергхоф және Уолтер Хэмпден де ойнайды.

Сюжет

1944 жылы бейтарап Түркияда неміс елшісі Франц фон Папен француз әйел, поляк графының жесірі Анна Ставискамен кездеседі. Енді мүсірлікке ұшыраған графша тыңшы болуға ерікті түрде ұсыныс жасайды, бірақ оның ұсынысы қабылданбайды. Улисс Диелло неміс елшілігінің атташесі Мойзишке келіп, фон Папенге 20,000 фунт стерлингке жоғары құпия британдық құжаттарды ұсынуды ұсынады. Немістер Диеллоның британ елшісі сэр Фредерик Тейлордың жеке қызметшісі және қайтыс болған графтың бұрынғы қызметшісі екенін білмейді. Сэр Фредериктің сейфінен алынған фотосуреттер нақты болып шығады. Диеллоға «Цицерон» деген кодовое атау беріліп, оның алдауын жалғастыруы сұралады. Ол ақшасын Аннаға сақтау үшін береді және оған бір бөлігін төлейді, бірақ оған жаңа вилласын өзінің мәмілелері үшін кездесу орны ретінде пайдалануға рұқсат беру шарты қойылады. Қызметші Аннаға Оңтүстік Америкада бірге өмір сүру арманы туралы айтқанда, ол оны бетінен шапалақтап, бірақ оның шартына келіседі. Мойзиш күдікпен қарап, Цицеронның нағыз ниетін анықтау үшін СС генералы Кальтенбруннердің бұйрығымен Берлинге шақырылады. Цицеронның суреттелген құжаттарында көрсетілгендей, Румыниядағы мұнай өңдеу зауытын бомбалау операциясы сәтті аяқталады. Полковник фон Рихтер Цицеронмен келіссөздерді жүргізу үшін Анкараға жіберіледі, ал британдықтар тыңшыны анықтау үшін қарсы барлаушы Колин Траверсті жібереді. Аннаның жаңадан тапқан байлығы мен тыңшы болуға бұрынғы ықыласы Траверстің күдігіне түсіреді, ол елшінің сейфіне қарақшылық сигнализациясын орнатады. Фон Рихтер «Достас» операциясы туралы, яғни D күніне жасалатын шабуыл жоспары туралы мәліметтерді сұрайды, ал Цицерон оның үшін 40,000 фунт стерлинг талап етеді. Диелло бір жақтың өлтіруі не екінші жақтың тұтқындауы мүмкін екенін түсінеді. Ол Оңтүстік Америкаға қашып кетеді, бірақ Анна оның барлық ақшасын ұрлап, Швейцарияға кеткенін біледі. Ол сэр Фредерикке хат жібереді, онда оның қызметшісінің немістер төлеген тыңшы екені жазылған. Диелло сейф сигнализациясының фиксаторын алып тастайды, сейфті ашып, D күні жоспарларын суретке түсіріп, хатты ұстап алады, бірақ тазалаушы әйел фиксаторды орнына қояды; Диелло жоспарларды сейфке қайтарғанда сигнализация іске қосылып, оның қашуға тура келеді. Диелло енді Аннаның оған деген сезімін анық біледі. Ақшасыз және қашып жүрген Диелло немістерден D күні жоспарларының суреттері үшін 100,000 фунт төлемақы талап етеді және алады. Аннаның немістерге жазған екінші хатында қызметшінің британдық тыңшы екені туралы жалған ақпарат беріледі, бұл оларды D күні туралы ақпаратты сенімсіз деп санауға мәжбүр етеді. Диелло Риоға жалғыз қашып кетеді, онда өркендеу мен еркіндіктің жаңа өмірін бастайды, бірақ бразилиялық билік оны тұтқындайды, өйткені оның барлық ақшасы «Бернард» операциясы кезінде жасалған жалған ақша болып шығады. Аннаның Швейцариядағы ақшасының да жалған екенін білгені оған біршама жұбаныш сыйлайды.

Сыни жауап

Rotten Tomatoes сайтында фильм 7 сыншының пікірлеріне негізделген 100% мақұлдау көрсеткішіне ие. Тәнтігерлер Отто Лэнгтің реализм мен нақтылыққа берген баса назарын жоғары бағалады, фильмнің Берлин, Анкара, Лондон және Стамбул қалаларында түсірілгенін мақтап, оның "өз шынайы тақырыбына сай екенін" айтты. Boxoffice бұл фильмді "жартылай деректі фильм" деп атады, ал Variety және The Hollywood Reporter студияда түсірілген материалдарды фильмдегі тамаша фондық құрылғы ретінде қарастырды, себебі фильм "қажетті драматургиялық еркіндіктерді" қолданған.

Марапаттар

Фильм екі «Оскар» сыйлығына ұсынылды: Манкевич үшін «Үздік режиссер» және Уилсон үшін «Үздік сценарий». Манкевич сонымен қатар Америка Режиссерлер Гильдиясының «Кинофильмдердегі ең үздік режиссерлік жетістігі» номинациясына, ал Уилсон Америка Жазушылар Гильдиясының «Ең үздік американдық драмасы» номинациясына ұсынылды. Ол «Алтын глобус» сыйлығын «Үздік сценарий» үшін және «Эдгар» сыйлығын «Үздік детективтік сценарий» үшін жеңіп алды.

Теледидарлық бейімдеу

Бес саусақ 1959–1960 жылдары Дэвид Хедисон мен Лучиана Палуцци бас рөлдерде ойнаған 16 бөлімді телесериал ретінде бейімделді.