Кіріспе
Аляска арқылы иттермен жүгіру эстафетасымен дәрі-дәрмектерді тасымалдау. 1925 жылғы Номға сарысу жеткізілімі, сондай-ақ Ұлы Мейірімділік Жарысы және Сарысу Жүгіруі деп аталатын бұл оқиғада, 20 мушер және шамамен 150 шыршалы ит Алясканың АҚШ аумағы арқылы 5 1/2 күн ішінде дифтерияға қарсы сарысуды эстафеталық түрде жеткізіп, Ном қаласын және айналасындағы елді мекендерді дифтерия эпидемиясынан құтқарып қалды. Мушерлер мен олардың иттері жаңа танымал радио арқылы батырлар ретінде көрсетілді және АҚШ-тың барлық газеттерінде маңызды жаңалықтарға айналды. Номға соңғы қашықтықты жеткізген Бальто, Рин Тин Тиннен кейін сол дәуірдегі ең танымал ит болып саналды, ал оның ескерткіші Нью-Йорк қаласының Орталық паркінде және Аляска штатының Анкоридж қаласының орталық бөлігіндегі танымал туристік орынға айналды. Бірақ, маршруттың ең қауіпті бөліктерін Тогоның командасы жүріп өтті және ең көп қашықтықты осы команда басып өтті: Тогоның командасы жүрген қашықтық, Бальтоның командасы жүрген қашықтықтан артық болды. Бұл жарнама АҚШ-тағы вакцинация науқанын жеделдетуге көмектесіп, аурудың қауіпін күрт төмендетті.
The 1925 serum run to Nome, also known as the Great Race of Mercy and The Serum Run, was a transport of diphtheria antitoxin by dog sled relay across the US territory of Alaska by 20 mushers and about 150 sled dogs across in 5 1/2 days, saving the small town of Nome and the surrounding communities from a developing epidemic of diphtheria. Both the mushers and their dogs were portrayed as heroes in the newly popular medium of radio and received headline coverage in newspapers across the United States. Balto, the lead sled dog on the final stretch into Nome, became the most famous canine celebrity of the era after Rin Tin Tin, and his statue is a popular tourist attraction in both New York City's Central Park and downtown Anchorage, Alaska, but it was Togo's team which covered much of the most dangerous parts of the route and ran the farthest: Togo's team covered while Balto's team ran The publicity also helped spur an inoculation campaign in the U. S. which dramatically reduced the threat of the disease.
Орналасуы және географиясы
Аляскадағы Ном қаласы Солтүстік мұхит шеңберінен оңтүстікке қарай шамамен екі градусқа орналасқан. ХХ ғасырдың басында алтын асыру кезінде 20 000 тұрғыны болғанымен, 1925 жылы ол солтүстік Аляскадағы ең ірі қала болып саналды, онда 455 Аляска тумасы және 975 еуропалық текті қоныс аударғандар тұрды. Қарашадан шілдеге дейін Беринг теңізінің Севард түбегінің оңтүстік жағалауындағы порт мұзға толып, бу кемелерімен қатынас мүмкін болмайтын. Қыс айларында әлеммен байланыстың жалғыз жолы – 938 миль (1510 км) қашықтықты қамтитын Идитарод жолы еді. Бұл жол оңтүстіктегі Севард портынан басталып, бірнеше тау жоталарын және Алясканың кең даласын басып өтіп Ном қаласына жеткен. 1925 жылы Аляскада және басқа да суарктикалық аймақтарда пошта мен қажетті жабдықтарды жеткізудің негізгі құралы – иттермен жүретін шаналар болды. Алайда, он жылдың ішінде әуе көлігі қыс айларында тасымалдаудың басты түріне айналды.
Аурудың таралуы және көмекке шақыру
1924–1925 жылдардың қысында Кертис Уэлч Ном қаласындағы жалғыз дәрігер болды. Ол төрт медбикемен бірге шағын Мейнард Колумбус ауруханасында жұмыс істеп, қала мен айналасындағы аудандарға қызмет көрсетті. Ауруханадағы дифтерияға қарсы сарысудың мерзімі біткенін анықтағаннан кейін, Уэлч қосымша сарысу тапсырыс берді. Карантинге қарамастан, қаңтар айының соңына қарай дифтерияның 20-дан астам расталған жағдайы және кем дегенде 50-ге жуық адам қауіп төңкеріліп, ауруға шалдығу ықтималдығы болды. Сарысу болмаған жағдайда, аймақтағы шамамен 10 000 адамның арасындағы өлім-жітім көрсеткіші 100 пайызға жуық болуы мүмкін еді. Басқа мұшерлерге осы деңгейде назар аударылмады, бірақ Уайлд Билл Шеннон қысқа мерзімге Блэкимен бірге саяхаттады. Бұқаралық ақпарат құралдары Номға дейінгі қашықтықтың үштен екі бөлігін жүзіп өткен Алясканың жергілікті тұрғындарына көңіл бөлмеді. Эдгар Калландтың айтуынша, "біз үшін бұл әдеттегі оқиға еді". Рейттің кітабы 1978 жылы PBS телеарнасының "Кітап құсы" бағдарламасында көрсетілді, онда жүргізуші Джон Роббинс талқыланып жатқан кітаптан маңызды көріністерді көрсетті. 1995 жылғы "Балто" анимациялық фильмі сарысуды жеткізудің соңғы кезеңіндегі оқиғаларға негізделген, бірақ Балтодан басқа барлық кейіпкерлер отбасылық және балалар ойын-сауығы үшін ойдан шығарылған. Сарысуды жеткізуге қатысқан адамдар мен оқиғалар туралы толыққанды мәлімет, соның ішінде ауруға шалдыққан және қайтыс болғандарға көмек көрсеткен жергілікті мұшерлер мен медбикелердің тарихы 2003 жылы Гей мен Лейни Солсберидің "The Cruelest Miles: The Heroic Story of Dogs and Men in a Race Against an Epidemic" кітабында жарияланды. 2013 жылы "Icebound – The Greatest Dog Story Ever Told" атты деректі фильмі оқиғалардың салдарына назар аударды. "Ұлы Аляска жарысы" – Rebel Road Entertainment компаниясының 2019 жылғы фильмі сарысуды жеткізу оқиғасына негізделген. "Togo" фильмі Walt Disney Pictures компаниясының өндірісінде 2019 жылдың 20 желтоқсанында Disney+ платформасында көрсетілді.