Кіріспе
"Христос Господьтің қайта тірілуі" – Пасха мерекесімен байланысты христиандық әнұран. Әннің көп бөлігі Чарльз Уэслидің туындысы. 1739 жылы Чарльз бен Джон Уэслидің "Гимндер мен қасиетті өлеңдер" атты жинағында "Пасха күніне арналған ән" деген атаумен жарияланды. Ән әр тармағынан кейін мелизма түрінде орындалатын "Аллилуйя" әнімен танымал болды, осыны белгісіз автор қосып, ол жиі қолданылатын "Пасха гимні" әнұранына сай келуі мүмкін. Бұл ән Пасха жексенбісіндегі дәстүрлі процессиялық ән ретінде сақталды.
"Christ the Lord Is Risen Today" is a Christian hymn associated with Easter. Most of the stanzas were written by Charles Wesley, and the hymn appeared under the title "Hymn for Easter Day" in Hymns and Sacred Poems by Charles and John Wesley in 1739. The hymn eventually became well known for the "Alleluia" sung as a melisma after each line, which was added by an unknown author, probably to fit the commonly used hymn tune, "Easter Hymn". It remains a traditional processional hymn on Easter Sunday.
Тарих
Чарльз Уэсли, методист қозғалысының негізін қалаушы, 1739 жылы «Христос Иеміз бүгін тірілді» әнін жазды, ол бастапқыда «Пасха күніне арналған ән» деп аталды. Жаңа ән алғаш рет Уэсли оны бірінші методист шіркеуіне бейімдегеннен кейін Фундери жиналыс үйіндегі алғашқы қызметте орындалды. Осыдан кейін Уэсли оны 1739 жылғы «Әндер мен қасиетті өлеңдер» жинағында жариялады, бастапқыда әрқайсысы төрт жолдан тұратын он бір шумақпен. Кейіннен ән «Методистер» деп аталатын ел үшін әндер жинағында жарияланды. Кейіннен Мартин Мадан гимнді өзінің «Забурлар мен әндер» жинағына (1769) енгізу үшін жетінші, сегізінші және тоғызыншы шумақтарды алып тастады. 1780 жылдан бастап ән Англия шіркеуінде кеңінен танымал болды. Чарльз Уэслидің інісі Джон Уэсли оны Веслиан методист шіркеуінің «Веслиан әндер кітабынан» алып тастады. «Христос Иеміз бүгін тірілді» әні Құдайға жеке сезімдерін білдіретін, көтеріңкі ғибадат стилі ретінде жазылды, ол ақырында қазіргі заманға дейінгі христиан музыкасының негізін қалады. Ал 19 ғасырдың басында әр жолдың соңына «Аллилуйя» деген сөз қосылды. Бұл ән Исаның қайта тірілуін тойлау үшін Пасхада «Аллилуйя» сөзін қолдану туралы кеңінен танымал болды. Рим католиктері мен англикандықтар ораза кезінде «Аллилуйя» сөзін қолдануды тоқтатып, оны Пасха күні қызметтерінде қайта жаңартады. Сол сияқты, пресвитериандар да осы әнді кем дегенде 19 ғасырдан бері әндеп келеді, және ол Британ империясының отарларындағы миссионерлік жұмыстар үшін пайдаланылған әндер жинағына енгізілген. Әнді соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі де қолданады, бірақ шіркеудің ән кітабында тек үш шумақ бар және олар үшін мәтін өзгешеленген. Уэслидің әні – 14 ғасырдың латын әні «Иисус Христос бүгін тірілді» әнінің өзгеруі, ол 1708 жылы ағылшын тіліне аударылып, «Lyra Davidica» (содан кейін 1749 жылы Арнольдтың «Толық псалмодистінде») жарияланды. «Христос Иеміз бүгін тірілді» әнінің сөздері бірнеше Киелі кітап аяттарынан шабыттанды. Әннің негізгі мазмұны Мәтін 28:5–6 аяттарынан алынған, онда Мария Магдалина мен басқа Марияға періште Исаның қайта тірілуі туралы хабарлайды. Бұл өңделген нұсқа кейбір басқа христиан конфессиялары тарапынан да қабылданды. Бүгінгі күні «Христос Иеміз бүгін тірілді» әніне ең көп қолданылатын екі әуен бар: «Пасха әні» және «Лланфайр». «Пасха әні» – әнге ең көп қолданылатын әуен, бастапқыда «Қайта тірілу» деп аталған және 1708 жылы «Lyra Davidica» басылымында анонимді түрде жарияланған. «Христос Иеміз бүгін тірілді» әні балалар ән кітабының редакторлары арқылы балалар әні ретінде де танымал болды, себебі мәтін күрделі болса да, әуені оңай оқытылады. «Лланфайр» әні Роберт Уильямс Уэльстегі Англси аралындағы Лланфайрпвлгвингилл қаласында жазылған және әнге қаланың аты берілген. Бұл әнге әуенді Оксфорд университетінің музыка директоры Дэвид Эванс да қосты. Британ композиторы Джон Раттер 2016 жылы «Пасха әні» әуенімен «Христос Иеміз бүгін тірілді» әнінің хорлық аранжировкасын жариялады.
The hymn was later edited by Martin Madan for inclusion in his Psalms and Hymns hymnal (1769) by removing the seventh, eighth and ninth verses. The hymn eventually became popular in the Church of England from around 1780. Charles Welsey's brother, John Wesley excluded it from the Wesleyan Methodist Church's Wesleyan Hymn Book, Prior to this hymn being published, church music had maintained a similar style of dynamics to music and chants from the Biblical period. "Christ the Lord Is Risen Today" was written as a more uplifting style of worship expressing personal feelings to God that eventually became the bedrock of Christian music into the modern era. and early in the 19th century "Alleluia" was added to the end of each line. The hymn led to a more popular awareness of Alleluia being used for Easter to celebrate the Resurrection of Jesus. It is an example where Roman Catholics and Anglicans cease using the word "Alleluia" during the period of Lent but restore it into their services on Easter Sunday. Likewise, Presbyterians have been singing the hymn since at least the 19th century where it was also included in hymnals used for missionary work in the colonies of the British Empire. The hymn is also used by the Church of Jesus Christ of Latter day Saints; however the church's hymnals only contain three verses of the hymn and have an altered text for them. Wesley's hymn is a variation of an earlier hymn "Jesus Christ Is Risen Today", a 14th century Latin hymn which had been translated into English and published in Lyra Davidica in 1708 (and later in 1749 in Arnold's Compleat Psalmodist). The lyrics of "Christ the Lord Is Risen Today" draw inspiration from a number of Biblical texts. The overall focus of the hymn is drawn from Matthew 28:5–6 where Mary Magdalene and the other Mary is told by an angel of Jesus' resurrection. This altered version has since been adopted by some other Christian denominations. Today there are two tunes commonly used for "Christ the Lord Is Risen Today", these are "Easter Hymn" and "Llanfair". "Easter Hymn", the most used tune for the hymn, was originally titled "The Resurrection" and published anonymously in Lyra Davidica in 1708. "Christ the Lord Is Risen Today" also gained popularity as a children's hymn by editors of children's hymnals. This was attributed to the tune being easy to learn despite the complex language within the text. "Llanfair" was written by Robert Williams in Llanfairpwllgwyngyll, Anglesey, Wales and the tune was named after the town. This hymn tune was also harmonised by the Director of Music of University College, Oxford, David Evans. British composer John Rutter published a choral arrangement of "Christ The Lord Is Risen Today", using the "Easter Hymn" tune, in 2016.