Кіріспе

Феноменологиялық өмір – философиялық және қатаң феноменологиялық тұрғыдан қарастырылған өмір. Бұл философиялық жоба "өмірдің радикалдық феноменологиясы" (phénoménologie radicale de la vie) немесе "өмірдің материалдық феноменологиясы" (phénoménologie matérielle de la vie) деп аталады. Феноменологияның осы саласы француз философы Мишель Генридің "Манифестацияның мәні" атты негізгі еңбегінен бастап дамыды; ол жеке тұлғалардың өмірін, оның қайғылы және сезімтал шындықтағы таза әсер ретінде зерттейді.

Анықтама

Философ Мишель Генри өмірді феноменологиялық тұрғыдан "өзін сезіну және өмірдің әрбір нүктесінде өзін-өзі бастан кешіру" қабілеті мен күші бар нәрсе деп анықтайды. Мишель Генри үшін өмір – бұл негізінен субъективті күш пен әсерлілік, ол әрдайым қайғы мен қуаныш арасында құбылып тұратын таза субъективті тәжірибеден тұрады. "Субъективті күш" – табиғаттағы объективті күштер сияқты бейперне, соқыр және сезімсіз күш емес, ол ішкі тіршілік пен сезімтал күш, ол ішкі құштарлықтан және оны қанағаттандыруға бағытталған ерік күшінен туындайды. Өмірге осы феноменологиялық көзқарас тұрғысынан қарап, "Инкарнация, Тән Философиясы" еңбегінде Мишель Генри сезімталдыққа ие тірі тән мен принципі бойынша сезімсіз материалдық дене арасындағы түбегейлі қарама-қайшылықты орнатады. "Феноменологиялық" сөзі феноменологияға сілтеме жасайды, ол құбылыстарды зерттеу және олардың пайда болуын зерттеуге қатысты философиялық әдіс. Генри "абсолютті феноменологиялық өмір" деп атаған нәрсе – адамдардың субъективті өмірі, оның таза ішкі көрінісіне дейін тоғытылған, біз оны үнемі бастан кешіріп, сезінетін өмір. Ол өзін-өзі ашып, іштен көрінетін өмір, өзін-өзі ашып көрсетеді: өмір – бұл ашылатын және ашылған нәрсе.

Қасиеттері

Өмір табиғатынан көзге көрінбейді, себебі ол ешқашан сыртқы түрінде пайда болмайды; ол өзін-өзі ешқандай аралықсыз және қашықтықсыз ашады. Көру фактісі, шындығында, көрінетін нәрсе мен көруші арасындағы, қабылданатын объект пен оны қабылдайтын субъект арасындағы қашықтық пен бөлінудің болуын талап етеді. Мысалы, сезімді сырттан ешқашан көруге болмайды, ол әлемнің "көру шегінде" ешқашан пайда болмайды; ол өзін іштен, өмірдің түбегейлі ішкілігінде сезінеді және бастан кешіреді. Сүйіспеншілік, жек көру сияқты, өзін-өзі көре алмайды; сезімдер жүрегіміздің құпиясында сезіледі, онда ешбір көз жетпейді. Өмір сезімталдық пен әсерліліктен құралған – бұл олардың біртұтас көрінісі, әсерлілік – сезімталдықтың мәні (Генри "Көріністің мәні" еңбегінде көрсеткендей), яғни кез келген сезім табиғатынан әсерлі. Феноменологиялық өмір – барлық субъективті тәжірибелеріміздің (мысалы, қайғы, түс көру немесе жазда салқын су ішудің ләззаты сияқты) және әрбір субъективті қабілетіміздің (мысалы, қолды немесе көзді қозғау қабілеті) негізі болып табылады.

Феноменологиялық және биологиялық өмір

Өмірдің феноменологиялық анықтамасы, содан кейін, біздің өмір сүруіміздегі өмір туралы нақты субъективті тәжірибемізге негізделген. Осылайша, ол адам өміріне сәйкес келеді. «Мен – Ақиқат. Христиандық философиясына қарай» еңбегінде Мишель Генри биология зерттейтін және Хайдеггер өмір туралы өз философиялық түсінігін қалыптастырған өмірдің басқа формалары туралы былай деп жазады: «Өмірдің не екенін білгісі келетін адам протозоалардан немесе ең жақсы жағдайда бал араларынан сұраса, бұл парадокс емес пе? Өмірмен біздің қарым-қатынасымыз – олар туралы ештеңе білмейтін немесе өте аз білетін жандармен толығымен сыртқы және нәзік қарым-қатынас сияқты! Өзіміз тірі жандар емеспіз бе?» Алайда, бұл анықтама өздерін сезінбейтін тірі организмдерді, мысалы, өсімдіктерді қамтымайды, егер оларда қандай да бір сезімталдық бар екенін дәлелдеуге болмаса. Өйткені профессор А. Тронше өзінің «La sensibilité des plantes» (Өсімдіктердің сезімталдығы) атты кітабында былай деп ұсынған: «Өсімдік жасушаларының протоплазмасы, жануарлар жасушалары сияқты, тітіркенуге қабілетті, яғни сезімталдықтың ерекше түріне ие, оның арқасында ол сыртқы немесе ішкі ынталандырулардың әсеріне ұшырай алады». Мишель Генри үшін ғалымдар «биологиялық өмір» деп атаған нәрсе – шын өмірдің сыртқы әлемдегі көрінісі немесе проекциясы ғана, ал оның ішкі немесе эмоционалдық шындығы «абсолюттік феноменологиялық өмірде» жатыр, яғни тірі жан өз өмірін үнемі сезінетін таза және ішкі сезімде, өзінде үнемі сезінетін азап пен қуанышта тұрады.