Кіріспе
Чарльз Дарвиннің 1859 жылғы «Түрлердің пайда болуы» атты кітабына қараша 1859 жылдан сәуір 1861 жылға дейінгі алғашқы реакциялар, Чарльз Дарвиннің табиғи іріктеу арқылы эволюцияны сипаттаған кітабы, халықаралық пікірталастарға әкелді, бірақ бұл даудың қызуы «Жаратылыстың іздері» сияқты бұрынғы еңбектерге қарағанда төмен болды. Дарвин пікірталасты жақыннан бақылап, Томас Генри Хакслидің Ричард Оуэнмен ғылыми ортада дінбасылардың үстемдігін жою үшін күресін қолдады. Дарвиннің денсаулығы нашар болғандықтан, ол қоғамдық пікірталастарға қатыса алмады, бірақ олар туралы ынтамен оқыды және хаттар арқылы қолдау жинады. Діни көзқарастар әртүрлі болды: Англия шіркеуінің ғылыми ортасы кітапқа қарсы болды, ал либералды англикандықтар Дарвиннің табиғи іріктеуін Құдайдың жоспарының құралы ретінде ынтамен қолдады. Діни дау-дамайлар «Эсселер мен шолулар» жариялануымен және жоғары сынға қатысты пікірталастармен тез арада басқа бағытқа бұрылды. Ең әйгілі қақтығыс 1860 жылы Британдық ғылымды дамыту қауымдастығының мәжілісінде Оксфордтағы эволюция жөніндегі пікірталас кезінде болды, онда Оксфорд епископы Сэмюэл Уилберфорс Дарвиннің түсіндірмесіне қарсы шықты. Соңғы пікірталаста Джозеф Хукер Дарвиннің эволюциялық теориясын қатты қолдады. Томас Хакслинің эволюцияны қолдауы соншалықты күшті болды, тіпті бұқаралық ақпарат құралдары мен жұртшылық оны «Дарвиннің бульдогы» деп атады. Хаксли Виктория дәуірінде эволюциялық теорияның ең жақтаушысы болды. Екі тарап та жеңіске жеткендей сезінді, бірақ Хаксли бұл пікірталасты дін мен ғылым арасындағы күрестің шешуші кезеңі ретінде бейнеледі және Дарвинизмді білім беруде дінбасылардың билігіне қарсы науқан жүргізу үшін, сондай-ақ «Адамның маймылдан шығуы» туралы батыл түрде жақтады.
The immediate reactions, from November 1859 to April 1861, to On the Origin of Species, the book in which Charles Darwin described evolution by natural selection, included international debate, though the heat of controversy was less than that over earlier works such as Vestiges of Creation. Darwin monitored the debate closely, cheering on Thomas Henry Huxley's battles with Richard Owen to remove clerical domination of the scientific establishment. While Darwin's illness kept him away from the public debates, he read eagerly about them and mustered support through correspondence. Religious views were mixed, with the Church of England's scientific establishment reacting against the book, while liberal Anglicans strongly supported Darwin's natural selection as an instrument of God's design. Religious controversy was soon diverted by the publication of Essays and Reviews and debate over the higher criticism. The most famous confrontation took place at the public 1860 Oxford evolution debate during a meeting of the British Association for the Advancement of Science, when the Bishop of Oxford Samuel Wilberforce argued against Darwin's explanation. In the ensuing debate Joseph Hooker argued strongly in favor of Darwinian evolution. Thomas Huxley's support of evolution was so intense that the media and public nicknamed him "Darwin's bulldog". Huxley became the fiercest defender of the evolutionary theory on the Victorian stage. Both sides came away feeling victorious, but Huxley went on to depict the debate as pivotal in a struggle between religion and science and used Darwinism to campaign against the authority of the clergy in education, as well as daringly advocating the "Ape Origin of Man".
Өмірбаян
Дарвиннің идеялары 1836 жылы "Бигль" кемесі саяхаттан оралғаннан кейін жылдам дамыды. 1838 жылдың желтоқсанына қарай ол өзінің теориясының негізгі қағидаларын жасады. Сол кезде түрлердің өзгеруі туралы идеялар Ағарту дәуірі мен Француз төңкерісі кезеңіндегі радикалдық саяси идеялармен байланысты болды, ал Дарвиннің бұрынғы оқытушысы Роберт Эдмонд Грант сияқты адамдар оларды қолдағаны үшін Ричард Оуэн сияқты ғылыми қауымдастықтың мүшелері тарапынан қынжылға және шеттетуге ұшырады. Дарвин жариялау алдында барлық мүмкін қарсылықтарға жауап беру қажеттігін сезінді. Ол зерттеулерін жалғастырғанмен, "Бигль" экспедициясының нәтижелерін талдау және жариялау жұмысы көп болды, сондай-ақ ауруларының салдарынан бірнеше рет кешікті. Табиғаттану ғылымы, әсіресе Ұлыбританияда, сол кезде табиғи теологияның жақтастары басым болды, олар өз ғылымдарын Құдайдың жоспарын ашады деп есептеді, және олардың көптегені, Дарвиннің профессорлары Адам Седжвик пен Джон Стивенс Хенслоу сияқты, Англия шіркеуінің дін қызметкерлері болды. Дарвин үш жақын серік тапты. Белгілі геолог Чарльз Лайелл, оның кітаптары жас Дарвинге "Бигль" саяхаты кезінде үлкен әсер еткен, Дарвинмен достық қарым-қатынас орнатты, оны өзінің біртіндеп геологиялық процестер және түрлердің жалғасып жатқан құдайлық жаратылысы туралы идеяларын қолдаушысы деп қарады. 1840 жылдары Дарвин өзінің әкесінің ізімен ғылымға келген жас ботаник Джозеф Дальтон Хукермен дос болды. Ол зерттеу сапарынан оралғаннан кейін байланыстарын пайдаланып, жұмыс табуға қол жеткізді. 1850 жылдары Дарвин Томас Хакслимен танысты, ол ұзақ зерттеу сапарынан оралған, бірақ отбасылық байлығы немесе мансап табуға байланыстары болмағандықтан, Герберт Спенсердің айналасындағы прогрессивті топқа қосылды, олар ғылымды дін қызметкерлерінен тәуелсіз кәсіп ретінде дамытуға тырысты. Бұл Англиядағы діни моральға қатысты шиеленіске толы кезең болды, онда евангелизм дін қызметкерлерінің кәсібилігін арттырды, олар бұрын кең қызығушылықтары бар елдік мырзалар ретінде қарастырылған, бірақ қазір кеңейтілген діни міндеттерге айтарлықтай назар аударуда. Жаңа православие шындықтың құндылығын жариялады, сонымен қатар Киелі кітапты сөзбе-сөз түсіну керек және діни күмән өзінің күнәлі екендігіне байланысты талқыланбауы керек деген сенімді қалыптастырды. Ғылым да кәсіби деңгейге көтерілді, ал бірқатар жаңалықтар Киелі кітаптың тура мағынадағы түсіндірмесіне және осы жаңалықтарды жоққа шығаруға тырысқандардың адалдығына күмән туғызды. Джордж Комбтың "Адамның құрылысы" және авторсыз "Жаратылыстың табиғи тарихының іздері" сияқты мәселелер бойынша қызу пікірталас пен сын тудырды, бұл көптеген адамдарды табиғи заңдар табиғат пен қоғамның дамуын бақылайды деген сенімге көндірді. Немецтің жоғары сыншылары Киелі кітапты тарихи құжат ретінде күмәнмен қарастырды, бұл әрбір сөзінің құдайдан шыққандығына қатысты евангелистік сенімге қарама-қайшы болды. Кейбір дін қызметкерлері христиандық моральдың қабылданған қағидаларына күмән келтіре бастады, ал Бенджамин Джоуеттің 1855 жылғы Пауылға жасаған түсіндірмесі қызу дау тудырды. 1854 жылдың қыркүйегіне қарай Дарвиннің басқа кітаптары оның назарын толықтай "Түрлер" кітабына аударуға мүмкіндік берді, және осы сәттен бастап ол өзінің теориясын жариялау үшін жұмыс істеді. 1858 жылдың 18 маусымында ол Альфред Рассел Уоллестен Дарвиннің өзінің теориясына ұқсас эволюциялық механизмді сипаттайтын жиырма беттен тұратын хат алды. Дарвин бұл мәселені өзінің достары Лайелл мен Хукердің қолына тапсырды, олар 1858 жылдың 1 шілдесінде Линнеа қоғамында бірлескен баяндама жасауға келісті. Олардың еңбектері "Түрлердің түр-түрін қалыптастыруға бейімділігі туралы" және "Түрлердің және түр-түрінің табиғи іріктеу арқылы мәңгілік жалғасуы туралы" деп аталды.
"Жануарлар түрлерінің пайда болуы" кітабының жарық көруі
Дарвин енді өзінің "Табиғи таңдау" қолжазбасынан "абстракт" жұмыс істеді. Басшы Джон Мюррей "Жаратылыстық таңдау арқылы түрлердің пайда болуы" деген атауға келісті және кітап 22 қараша 1859 жылы саудаға түсті. 1250 данадан тұратын қоры толығымен сатылып кетті, ал Дарвин, әлі де Ылклидегі емдеу курортында бола тұрып, екінші басылымға түзетулер жасауға кірісті. Романшы Чарльз Кингсли, христиандық социалистік ауылдық пастор, оған мақтау хаты жолдады: "Егер сіз дұрыс болсаңыз, мен сенгенімнің көп бөлігінен бас тартуым керек екенінен қорқамын", - деді ол, бұл "Өзін-өзі дамытуға қабілетті бастапқы нысандарды жаратқанына сену, өзі жасаған олқылықтарды толтыру үшін жаңадан араласу қажеттігіне сенумен бірдей құдай туралы мәртебелі түсінік" еді. Дарвин бұл сөздерді соңғы тарауға "танымал автор және дін қызметкері" деген сілтемемен қосты.
Алғашқы тексерулер
Рецензенттер оған үміт артпады. Басылымға төрт күн қалғанда, авторитетті «Афинеум» журналындағы шолу (Джон Лейфчайлдтің, сол кездегі әдет бойынша анонимді түрде жарияланған) «маймылдан адам» деген тұжырымдаманың айтылмаған мағынасын, бұрыннан да «Vestiges» еңбегінен туған даулы мәселені тез байқады, теологтарды сыйламады және Дарвиннің наным жүйесін «адам кеше дүниеге келді – ертең жоғалады» деп қорытындылады. Соңында: «Бұл жұмыс назар аударуға лайық және, шүбәсіз, назар аударады. Ғылыми натуралистер авторын оның ерекше көзқарасымен қабылдайды; және біз кем дегенде теориялық тұрғыдан күрес болатынын болжаймыз. Теологтар – және олардың сөзін тыңдау керек – «Құдайды жаңадан жарату актілерінен шығарып тастау үшін тағы бір күрделі теорияны құрудың қажеті не? Жаңа түрлерді Құдіреттінің жарату күшімен әкелгенін бірден мойындамаудың себебі не? Заңдардың эволюциясына және қажетсіз немесе алыс әрекеттерге қарағанда тікелей араласуды қабылдамаудың себебі не?» деп сұрайды. Автор мен оның еңбегін таныстырғаннан кейін, оларды Дивинити залының, колледждің, лекция залының және мұражайдың ыстық-суына қалдырамыз. Иклейде Дарвин ашуланып: «Бірақ ол өлместіктің мәселесін көтеріп, дін қызметкерлерін маған қарсы қойып, мені олардың ыстық-суына қалдыруы – аяусыздық. Ол мені өртемейді, бірақ отын дайындап, қара хайуандарға мені қалай ұстау керектігін айтады» деді. Дарвин білезігін бұрап алды және денсаулығы нашарлап, достарына жазған хатында бұл жағдайды «қорқынышты» деп сипаттады. Хукер «иман келтірді», Лайелл «қатты қуанды», ал Хаксли «осындай зор мақтаумен» жазды, ол «қақ және тырнақтарын» «қалқып, ұлығайтын иттің» құртын кесуге дайындап жатқанын айтты.
(by John Leifchild, published anonymously, as was the custom at that time) was quick to pick out the unstated implications of "men from monkeys" already controversial from Vestiges, saw snubs to theologians, summing up Darwin's "creed" as man "was born yesterday – he will perish tomorrow" and concluded that "The work deserves attention, and will, we have no doubt, meet with it. Scientific naturalists will take up the author upon his own peculiar ground; and there will we imagine be a severe struggle for at least theoretical existence. Theologians will say—and they have a right to be heard—Why construct another elaborate theory to exclude Deity from renewed acts of creation? Why not at once admit that new species were introduced by the Creative energy of the Omnipotent? Why not accept direct interference, rather than evolutions of law, and needlessly indirect or remote action? Having introduced the author and his work, we must leave them to the mercies of the Divinity Hall, the College, the Lecture Room, and the Museum." At Ilkley, Darwin raged "But the manner in which he drags in immortality, & sets the Priests at me, & leaves me to their mercies, is base. He would on no account burn me; but he will get the wood ready and tell the black beasts how to catch me." Darwin sprained an ankle and his health worsened, as he wrote to friends it was "odious". Hooker had been "converted", Lyell was "absolutely gloating" and Huxley wrote "with such tremendous praise", advising that he was sharpening his "beak and claws" to disembowel "the curs who will bark and yelp".
Бірінші жауап
Ричард Оуэн сыйлықтарға бірінші болып жауап берді, ол көптен бері "қалыптасқан ықпалдар" түрлердің "алдын ала белгіленген" тууына жауапты деп сенетінін әдепті түрде мәлімдеді. Дарвин енді онымен ұзақ сөйлесіп, Лайелге "үлкен сыпайлықтың артында ол маған қарсы өте ашкере және қынжылғыш болды. Дегенмен, бірнеше сөздерінен оның бізбен бірге кететінін түсінемін" деді. Оуэн түрлердің өзгермейтінін қорғаушылардың қатарында есімдерінің тізімделгеніне қатты ашуланды және кітаптың "түрлердің қалыптасу жолы туралы" ең жақсы түсіндірме екенін айтты, бірақ оның барлық тұстарында келіспеді. Ол трансмутацияның адамды жануарға айналдыруы мүмкін дегенде әлі де үлкен күмәнда болды. Дарвин Оуэнге барлық нәрсені жобаланған заңдардың нәтижесі ретінде қарастырғанын айтқан сияқты, Оуэн мұны "Жарату Күшіне" ортақ сенімді білдіретіндей түсінді. Дарвин өзінің көзқарасын басқаларға да нақты жеткізіп, Лайелге эволюцияның әр қадамы Құдайдың құдіретімен жоспарланған болса, онда бүкіл процесс ғажайып болып, табиғи іріктеудің қажеті болмайтынын айтты. Ол сондай-ақ Джон Гершельге бір данасын жіберді, ал 10 желтоқсанда Лайелге "кейбір арналар арқылы Гершель кітабымды "қаостық заң" деп айтқанын естідім. Бұл нені білдіретінін білмеймін, бірақ бұл әлдеқандай қорлаушылық. Егер бұл рас болса, бұл үлкен соққы және көңіл көшірушілік" деді.
Геологиялық уақыт
Геологиялық уақыт шкаласы сандық тұрғыда анықталмаса, "ұғымсыз кеңдікке" ие екені белгілі болды. 1848 жылдан бастап Дарвин Эндрю Рамзимен деректерді талқылады, ол «геологиялық эпохалардың тіпті шағын бөліктерінің ұзақтығын өлшеуге тырысу бекер» деді. Лайеллдің «Геология принциптері» кітабының бір тарауы Вейльдтің қалыптасуы кезінде болған үлкен эрозияны сипаттайды. Табиғи іріктеудің жұмыс істеуіне қажетті уақытты көрсету үшін Дарвин Лайеллдің мысалы мен Рамзидің деректерін пайдаланып, «Түрлердің шығу тегі» кітабының 9-тарауында Вейльдтің төменгі бор жыныстарынан тұратын қабатты күмбезінің эрозиясы «306 662 400 жылға созылған болуы керек; немесе үш жүз миллион жылдай» деп есептеді. Дарвиннің «Түрлердің шығу тегі» кітабының екінші басылымына енгізген «қажетті түзетулер» басқалардың, әсіресе Лайеллдің пікірлеріне негізделді және Вейльдтің эрозиясының жылдамдығы жоғары болу мүмкіндігін көрсететін ескерту қосты: «бірлігіне екі-үш дюймнен беру қауіпсіз болар, бұл жылдар санын жүз елу немесе жүз миллион жылға дейін азайтады». Екінші басылымның көшірмелері 24 желтоқсанда, ресми жарияланбастан бұрын, 7 қаңтарда 1860 жылы дайын деп жарияланды. «The Saturday Review» журналы 1859 жылдың 24 желтоқсанында Дарвиннің есептеу әдістемесін қатаң сынады. 1860 жылдың 3 қаңтарында Дарвин Хукерге былай деп жазды: «Жылдардың өтуі туралы кейбір ескертулер өте жақсы, ал рецензент маған лайықты сын берді, - деп жазды ол. - Шындықты мойындағаным үшін өкінемін. Бірақ бұл негізгі аргументке қатысы жоқ». Бір күннен кейін ол Лайеллге: «Сенбілік шолуды көрдіңіз деп ойлаймын: дау геологиямен байланысты, бірақ маған бірнеше әділ және ауыр сын берді». 1861 жылдың 30 сәуірінде жарық көрген үшінші басылымда Дарвин өзінің есептеуін мүлдем алып тастау үшін себеп ретінде «Saturday Review» мақаласын келтірді.
Достық пікірлер
1859 жылғы желтоқсанда британдық "Унитариандық ұлттық шолу" журналында Дарвиннің ескі досы Уильям Карпентер жазған мақалада, "рет, үзділіктік және прогресс" әлемінің ғана құдіретті Тәңірге лайық екені және "бұлғанның бір түрі немесе бұрынғысынан шыққан ит тұқымына" қатысты "кез келген діни қарсылық" "надандықтан туған" догма екені айтылды. Ол адам эволюциясына тоқталып, тіршілік үшін күрес "қатысқан тайпалардың прогрессивті көтерілуіне" қажетті түрде алып келетініне сенім білдірді. 26 желтоқсанда "Таймс" газеті анонимді шолу жариялады. "Ғылым туралы бала кезден ешқандай білімі жоқ" газет қызметкері бұл тапсырманы Хакслиге берді, бұл Дарвинді досынан "Қалайша Юпитер Олимпке ықпал еттіңіз және оны таза ғылымға үш жарым баған бердіруге көндірдіңіз? Ескіше ойлаушылар әлемнің аяқталуын ойлайды" деп сұрады. Дарвин бұл мақаланы "қалыпты мерзімді басылымдардағы ондаған шолулардан да артық" бағалады, бірақ "Өмірімде Оуэнге ашық кешірім сұраймын, ол қатты ашуланып кетеді, себебі басқа біреуге берілген кез келген құрметті, менің ойымша, ол өзінен ұрланған құрмет деп қабылдайды. Ғылым тым тар сала, сондықтан тек бір ғана бас болуы керек!" Хукер де оң пікір жазды, ол желтоқсан айының соңында "Гарденерс Хроника" журналында жарияланды және теорияны бағбандардың білімінің кеңеюі ретінде қарастырды.
Дін қызметкерлерінің уайымдануы, атеистік құлшыныс
Британ мұражайындағы Табиғи тарих коллекцияларының басшысы Оуэнге кітапқа қатысты көптеген шағымдар келіп түсті. Кембридж университетінің геологы, Дарвинді геология бойынша алғашқы саяхатына алып шыққан, діншіл Адам Седжвик, құдайлық қамқорсыз әлемнің мәнін көре алмады. Миссионер Дэвид Ливингстон Африка далаларында тіршілік үшін күрестің жоқтығын байқады. Гарвардтағы Джеффрис Уайман кездейсоқ өзгерістерде шындықты таппады. Ең ынталы жауап атеистерден келді, Хьюетт Уотсон Дарвинді "осы ғасырдың табиғат тарихындағы ең ұлы төңкерісші" деп мақтады. 68 жастағы Роберт Эдмунд Грант, Дарвин Эдинбург университетінде оқып жүргенде оған омыртқасыздарды зерттеуді көрсеткен және Лондон университетінің колледжінде әлі де апта сайын ламаркшылдық эволюцияны оқытқан, Дарвинге арналған классификация туралы шағын кітап жариялады: "Шындықтың бір соққысымен сіз қазір "түр сатушылардың" жинаған зиянды буларын желге таратып жібердіңіз".
Кең таралған қызығушылық
1860 жылдың қаңтар айында Дарвин Лайеллға Уотерлоо көпірі вокзалында болған оқиғаны айтты: "Бүгінге дейін оның кеңінен таралып жатқанын түсінбедім; бүгін Эммаға жазған хатында бір әйел теміржол вокзалында оны сұраған адамды естігенін жазды!!! Уотерлоо көпірінде. Кітап сатушы жаңа басылымы шыққанша кітабы жоқ деді. Кітап сатушы оны оқымағанын, бірақ өте ерекше кітап екенін естігенін айтты!"
Аса Грей , АҚШ
1859 жылдың желтоқсанында ботаник Аса Грей Бостон баспасымен американдық нұсқасын жариялау туралы келіссөздер жүргізді, бірақ ол Нью-Йорктегі екі баспа фирмасының халықаралық авторлық құқықтың жоқтығын пайдаланып, «Origin» басылымын басып шығаруды жоспарлап отырғанын білді. Дарвин қаңтар айында былай деп жазды: «Мен кітабымның жалпы оқырмандар арасында осындай сәттілікке жететініне ешқашан сенбедім: шынымды айтсам, парақтарды Америкаға жіберу туралы ойға күліп қараған болар едім». Грейден түскен пайданы өзіне қалдыруын сұрады. Грей Нью-Йорктегі Апплтонмен 5 пайыздық авторлық гонорар туралы келіссөз жүргізді, олар қаңтар айының ортасында басылымдарын шығарды, ал қалған екеуі бас тартты. Мамыр айында Дарвин жазған хатында 2500 дана басылғаны айтылған, бірақ бұл сол жылы төрт басылым болғандықтан, бұл бірінші басылымның өзі ме, жоқ па, белгісіз. Ақпан айында өзінің тарихи алғы сөзін және американдық басылымға енгізілген түзетулерді жіберген кезде Дарвин Аса Грейге пікірлері үшін алғыс айтты, себебі «ешқандай жақындық сезім жоқ адамнан алынған сын, әділ және орташа жағымды болса, барлық жағынан ең жақсы сын болып табылады. Әлсіз тұстарын мойындаймын. Көз осы күнге дейін маған суық тиіседі, бірақ жақсы белгілі өзгерістер туралы ойлағанда, менің ақылым мені салқын тиістен құтылу керектігін айтады». Сәуір айында ол былай деді: «Көз туралы ойлар маған бұрын қатты суық тигізер еді, бірақ мен бұл жағдайдан өттім, және қазір құрылымның ұсақ-түйек егжей-тегжейлері көбінесе маған қатты ыңғайсыздық тудырады. Пауылдың құйрығындағы қауырсынға қарасам, маған жаман болады!» Бір айдан кейін Дарвин теологиялық мәселелерге таңырқанын және «атеистік тұрғыда жазуға ниеті жоқ екенін, бірақ басқалар сияқты және мен қалағандай, бізді қоршап тұрған нәрселерде жобалау мен игіліктің дәлелін анық көре алмағанын» атап өтті. «Меніңше, әлемде тым көп қайғы-қасірет бар. Мен өзімді игілікті және құдіретті Құдайдың Ichneumonidae-ді олардың тірі жәндіктердің денесінде тамақтану үшін жаратқанына көндіре алмаймын» – деп, Ichneumonidae туысына деген жек көрушілігін білдірді. Сондықтан ол жаратылыстың болуының қажеті жоқ деп ойлады, бірақ ғаламның ғажайыптарын қара күшпен жасады деп есептеместен, «барлығын жаратылыстың заңдылықтарымен байланысты деп қарастырды, жақсы немесе жаман екеніне қарамастан, оның бәрін біз кездейсоқ деп атай аламыз. Бұл түсінік мені толық қанағаттандырмайды. Мен терең сезінемін, бұл мәселе адам санасына тым ауыр. Ит Ньютонның ой-өрісі туралы болжам жасағандай». – Исаак Ньютонға сілтеме жасап.
Эразм мен Мартино
Дарвиннің ағасы Эразм 23 қарашада олардың туысы Генри Холланд кітапты оқып жатқанын және "өте күңкілдік шешімсіздік күйде" екенін, көзді түсіндірудің "мүлдем мүмкін емес" екеніне сенгенін хабарлады, бірақ оны оқығаннан кейін "ойланып, тартысып, бәлкім, ішінара түсінікті болды" деді. Эразм өзі оны "мен оқыған ең қызықты кітап" деп санады және оның көшірмесін 58 жасында, көл ауданындағы үйінен әлі де рецензия жазып отырған бұрынғы сүйіктісі Хариет Мартиноға жіберді. Мартино алғысын білдіріп, бұрын "бауырыңыздың санасының сапасы мен мінез-құлқын мақтағанын, бірақ оның адалдығының, қарапайымдылығының, ақыл-ойының, еңбекқорлығының және осылайша көптеген фактілерді жинап, оларды осылай салихалы түрде өңдеу арқылы маңызды білімге айналдыруға қабілеттілігінің толыққанды көрінісін көру – бұл сөзсіз қуаныш" екенін қосты. "Ғалымдарымыздың қаншасы оның дұрыс жол тапқанына сенеді білгім келер еді". Өзінің Малтустық (және атеист) Джордж Холиоакқа жазған хатында ол шабыттанды: "Бұл қандай кітап! – егер шын болса, бір жағынан аян етілген дінді, ал екінші жағынан табиғатты (соңғы себептері мен мақсаты тұрғысынан) жоққа шығарады. Білімнің ауқымы мен көлемі демды қысады". Фанни Веджвудқа ол былай деп жазды: "К.Д. екі-үш рет "Жаратушы" туралы алғашқы себеп ретіндегі танымал мағынасында сөйлегеніне аздап өкінемін. Оның тақырыбы – "Түрлердің шығу тегі", ал Ұйымның шығу тегі емес; және соңғы болжамдарды ашудың қажеті жоқ сияқты. Міне, мен ойымды жеткіздім".
Клирикалық реакция
Қасиетті діндар Адам Седжвик өзінің кітабын "құдіреттің көңіліне қарағанда көбірек қайғымен" қабылдады. Жаратылыс Құдайдың сүйіспеншілігін көрсетпесе, "адамзат, менің ойымша, оны аяусыздыққа ұшыратып, адамзатты құлдыратуы мүмкін зиянға ұшырайды". Ол Дарвин табиғаттағы және кітаптағы Құдайдың аянды қабылдамаса, Седжвик Дарвинмен жұмақта кездеспейтінін айтты, бұл сезім Эмманы ренжітті. Қасиетті діндар Джон Стивенс Хенслоу, ботаника профессоры, Чарльз отыз жыл бұрын қосылған табиғаттану курсының жетекшісі, "Түпнұсқаға" "дұрыс бағыттағы қате қадам" деп баға берді, бірақ оның қорытындыларынан алшақтап, "бұл біздің білуімізге берілмейтін сұрақ" деді. Англикандық басшылық басым түрінде Дарвинге қарсы болды. 1859 жылдың маусымында премьер-министр болған Палмерстон Дарвиннің атын королева Викторияға рыцарлық атаққа ие болу мүмкіндігімен құрметті тізімге ұсынды. Альберт ханзада бұл идеяны қолдағанмен, "Түпнұсқаның" жарық көргеннен кейін королева Викторияның діни кеңесшілері, оның ішінде Оксфорд епископы Самуэль Уилберфорс, келіспей, өтініш қабылданбады. Кейбір англикандықтар оған көбірек қолдау көрсетті, ал Хаксли Кингсли туралы: "Ол бастапқыда өте жақсы дарвинист, және менің алдыма осындай ереске қолдау білдіргеніне таңырқанған леди Айлсбериге берген жауабын керемет айтты – 'Леди Айлсбери, сіздің кісілігіңіз бен менің бір саңырауқұлақтан шыққанымызды білуден гөрі маған не қуаныштырақ болуы мүмкін?' Осылайша, ойыншық әйел күмәнданып, оның сөзіне риза болды ма, әлде оны қысымға тартты ма, үндемеді." Ватикан бірнеше онжылдық бойы ресми мәлімдеме жасаған жоқ, бірақ 1860 жылы неміс католиктерінің епископтар кеңесі "адамның денесі кемелсіз табиғаттың өздігінен үздіксіз өзгеруі арқылы кемелдірек табиғатқа айналуы туралы сенім, Киелі кітапқа және Иманға анық қайшы келеді" деген шешім қабылдады. Бұл эволюция туралы ресми католик талқылауының шеңберін анықтады, ол негізінен адам эволюциясымен байланысты болды.
The Anglican establishment predominantly opposed Darwin. Palmerston, who became Prime Minister in June 1859, mooted Darwin's name to Queen Victoria as a candidate for the Honours List with the prospect of a knighthood. While Prince Albert supported the idea, after the publication of the Origin Queen Victoria's ecclesiastical advisers, including the Bishop of Oxford Samuel Wilberforce, dissented and the request was denied. Some Anglicans were more in favour, and Huxley reported of Kingsley that "He is an excellent Darwinian to begin with, and told me a capital story of his reply to Lady Aylesbury who expressed astonishment at his favouring such a heresy – 'What can be more delightful to me Lady Aylesbury, than to know that your Ladyship & myself sprang from the same toad stool.' Whereby the frivolous old woman shut up, in doubt whether she was being chaffed or adored for her remark." There was no official comment from the Vatican for several decades, but in 1860 a council of the German Catholic bishops pronounced that the belief that "man as regards his body, emerged finally from the spontaneous continuous change of imperfect nature to the more perfect, is clearly opposed to Sacred Scripture and to the Faith." This defined the range of official Catholic discussion of evolution, which has remained almost exclusively concerned with human evolution.
Геологиялық уақыт және Филлипс
Дарвин Вейлдтің эрозиясы 300 миллион жылға соқады деп есептеген, бірақ 1860 жылдың 7 қаңтарында жарық көрген «Түрлердің шығу тегі туралы» екінші басылымында 150 миллионнан 200 миллион жылға дейін уақыт беру қауіпсіз болар екенін мойындады. Геологтар Жердің ежелгі екенін білген, бірақ өткен геологиялық өзгерістердің ұзақтығын нақты анықтай алмай келген. Дарвиннің кітабы геологиялық уақытты сандық өлшеммен бағалауға жаңа түрткіс берді. Оның ең белгілі сыншысы Джон Филлипс 1830 жылдары тереңдікке қарай температураның қалай өсетінін зерттеді және Лайел мен Дарвиннің біртектілік теориясына қарсы, Жердің ұзақ мерзімде салқындап бара жатқанына сенді. 1838 және 1855 жылдар аралығында ол қабатталған шөгінділердің уақытын анықтаудың әртүрлі жолдарын сынады, бірақ сәттілікке жете алмады. 1860 жылдың 17 ақпанында Филлипс Лондон геологиялық қоғамындағы президенттік сөзінде Дарвинды «арифметиканы дұрыс емес пайдалануда» деп айыптады. Оның сөзіне қарағанда, 300 миллион жыл – «ойға сыймайтын сан», және болжамдарға байланысты, Вейлдтің эрозиясы 12 000 жылдан бастап, ең көп дегенде 1 332 000 жылға дейін созуы мүмкін, бұл Дарвиннің бағалауынан әлдеқайда төмен. 1860 жылғы мамырдағы Rede лекциясында Филлипс бүкіл стратиграфиялық тізімнің ұзақтығын алғаш рет жариялаған бағаларын ұсынды, шөгінділердің қарқынын пайдаланып, оны шамамен 96 миллион жыл деп есептеді.
Табиғи қуғын-сүргін
Көптеген сыншылар Дарвиннің ғылымдағы жоғары мәртебесіне құрметпен жазды, бірақ табиғи іріктеу құдайлық таңдаушысыз қалай жұмыс істейтінін түсіну қиындықтарын білдірді. Мамыр айының басында ол Лайелге "Манчестер газетінде жақсы сын жарияланғанын, мен "күштің дұрыс екенін" дәлелдегенімді, демек Наполеонның және әрбір алаяқ саудагердің де дұрыс екенін көрсеткенін" хабарлады. "The Saturday Review" журналында былай делінген: "Дарвиннің "Түрлердің пайда болуы" атты еңбегі қоздырған дау-дамай зертханалар мен лекция залдарынан шығып, тұрмыстық кеңістіктерге және көшелерге тарады". Дарвиннің ескі ұстаздарының көбі жағымсыз пікір білдірді, ал мамыр айының соңында ол кузені Фоксқа "шабуылдар қазірге дейін қатайған теріме қатты және ауыр тиді. Седжвик пен Кларк жақында Кембридж философиялық қоғамында маған қарсы тұрақты шабуыл жасады, ал асыл Хенслоу мені керемет қорғады, менің зерттеулерім толыққанды заңды екенін айтты". Дарвиннің адал ниеттерін және "Ол Жаратушы туралы біздің көзқарасымызды жоғарылатып, емес, төмендетіп, Оған органикалық әлемге заңдарды орнату арқылы өз жұмысын атқаруға күш беруі, оның минералды әлемдегі бейорганикалық заңдарға тигізген әсері сияқты тиімді" екенін қорғағанда, Хенслоу өзінің "Дарвин өз гипотезасын тым шамадан тыс жіберді" деген пікірін жасырмады. Маусым айында Карл Маркс бұл кітапты "тарихтағы тап күресіне табиғи ғылымның негізін" көрсеткен "ашулы сатира" деп қарады, онда "Дарвин жануарлар мен өсімдіктер арасында өзінің ағылшын қоғамын таниды". Дарвин Лайелге: "Мен өте нашар түсіндіретін болсам керек. Бірнеше сын мен бірнеше хат мені қаншалықты аз түсінгенімді анық көрсетті. Менің ойымша, "табиғи іріктеу" дұрыс емес термин болды, бірақ оны қазір өзгерту, менің ойымша, жағдайды одан да нашарлатады. Мен жақсырақ ештеңе ойлай алмаймын, "табиғи сақтау" нақты сорттарды сақтауды білдірмейді және ол өте қарапайым көрінеді, сондай-ақ адам мен табиғаттың іріктеуін бір көзқарасқа біріктірмейді. Мен тек қайта-қайта түсіндірулер арқылы мәселені ақыры анықтай аламын деп үміттенемін". Бұл Лайелге тым түсініксіз болды, ал Дарвин кейін кешірім сұрады: "Мен өзімнің жазуымды қатты ұяламын және қиналып жатырмын. Бұл "табиғи сақтау" еді. Автордың өзі "табиғи қудалауға" ұшырауы керек".
Эсселер мен сын-пикирлер
1860 жылдың ақпан айында либералды теологтар дауға белсенді түрде араласты, жеті адам "Эсселер мен шолулар" атты манифест жариялады. Бұл англикандықтардың арасында Оксфорд профессорлары, ауылдық дін қызметкерлері, Регби мектебінің директоры және бір лаик болды. Олардың кереметтердің иррационалды екенін жариялауы бұрын-соңды болмаған ашу-ыза тудырып, Дарвинге қаратылған шабуылдарды жеңілдетті. "Эсселер" екі жылдың ішінде 22 000 данада сатылды, бұл "Тектес туралы" еңбектің жиырма жылда сатылған көлемінен асып түсті және бес жыл бойы мәселелерді ашулы түрде талқылаған кітаптар мен памфлеттерге ұласты. Жеті теологтың ең ғылымисы Оксфорд университетінің геометрия кафедрасын басқарған преподобный Баден Пауэлл болды. Ол "Дарвин мырзаның шеберлік кітабына" сілтеме жасап, Құдайдың заң шығарушы екенін, ал кереметтер жаратылыста белгіленген заңдарды бұзатынын, демек кереметтерге сену атеизмге тең екенін жазды. Сондай-ақ, бұл кітап "жақын арада табиғаттың өзін-өзі дамыту қабілетінің ұлы қағидасына икемді пікірде толық революция жасауы керек" деп мәлімдеді. Ол Седжвикті "ашкөздікпен" сандыраққа бой ұсынуда айыптады, ал торилік сыншылар оның "сенімсіздер партиясына" қосылып жатқанын айтты. Британдық қауымдастықтың дебатында епископқа қарсы тұрып, платформада болуға ниеттенгенімен, 11 маусымда жүрек талмасынан қайтыс болды.
Британдық қауымдастық талқылауы
Ең танымал қақтығыс 1860 жылдың 30 маусымында Оксфордта Британдық ғылымды дамыту қауымдастығының мәжілісінде болды. Бұл мәселе бойынша ресми пікірталас ұйымдастырылмағанмен, Нью-Йорк университетінің профессоры Джон Уильям Дрейпер «Ботаника және зоология» мәжілісінде Дарвин мен әлеуметтік прогресс тақырыбында сөз сөйлеуге тиіс болды. Жаңа музей залы дін қызметкерлері, студенттер, Оксфорд профессорлары және әйелдермен толы болды, олар Оксфорд епископы Сэмюэл Уилберфорстың 1847 жылы Роберт Чемберстің аты-жөні жасырынып жарияланған «Vestiges» еңбегіне жасаған қатыгез сын-ескертпесін қайталауына күтіп отырды. Оуэн түні бойы Уилберфорспен бірге болды, бірақ Уилберфорс жақсы дайындалған болуы мүмкін, өйткені ол «Tory Quarterly» журналы үшін «Origin» еңбегін қарап, 60 фунт стерлинг гонорар алған еді. Хаксли мәжіліс күтіп отырмай, Чемберспен кездесіп, ол оны «оларды тастап кеткені» үшін айыптады, содан кейін ойын өзгертті. Дарвин доктор Лейннің Сандбрук паркіндегі гидропатиялық емханасында ем алып жатты. Хукердің айтуынша, Дрейпер «бір сағат бойы монотонды сөйледі», содан кейін жарты сағат бойы «Жағымсыз Сэм» Уилберфорс оған лақап есімін берген шешендікпен жауап берді. Бұл жолы пікірлердің қалыптасуы өзгерді және одан кейінгі пікірталас теңдес болды, Хукер Дарвиннің идеяларын қорғауда ерекше табысқа ие болды. Уилберфорстың Хакслинің атасы немесе әжесі тарапынан маймылдан тарағандығы туралы сұрағына Хаксли кейіннен еске алған жауабы: «Егер сұраса, мен бабам үшін қайыршы маймыл немесе табиғаттың жоғары қабілеттерімен және ықпалымен жабдықталған, бірақ осы қабілеттерін және ықпалын ауыр ғылыми талқылауға келекелеу мақсатында пайдаланатын адамды бағалаймын ба?» деп мәлімдеді. Оқиғаның сөзбен сәйкес жазбасы сақталмаған, бірақ куәгерлердің әртүрлі еске алулары бар. Роберт Фицрой, Дарвиннің саяхаты кезінде кеме капитаны болған ол, дауылдар туралы баяндама жасау үшін келді. Пікірталас кезінде Фицрой, Хукердің «ақ шашты, римдық мұрынды қарт джентльмен» ретінде сипаттаған, тыңдарманның ортасында тұрып, «алғаш екі қолымен, содан кейін бір қолымен басынан жоғары көтеріп, үлкен Киелі кітапты ұстап, тыңдарманды адамнан гөрі Құдайға сенуге шақырды». Ол «Түрлердің пайда болуы» оған «шектен тыс ауыртпалық» келтіргенін мойындағанда, көпшілік оны үнсіз қалдырды. Хукердің «қаны қайнады, өзімді қорқақ сезіндім; енді мен өз мүмкіндігімді көрдім – мен сол Амалық Сэмнің жамбасын-жамбасын соққылаймын деп ант бердім», – деді (оны трибунаға шақырды және) «сол жерде мен оған қол соғып, оның сіздің кітабыңызды ешқашан оқымағанын көрсетуге кірістім, ескі және жаңа гипотезалар туралы бірнеше байқаулармен аяқтадым. Сэм үнсіз қалды және мәжіліс дереу таратылды, сіз [Дарвин] 4 сағаттық шайқастан кейін майданды иеленді». Екі тарап та жеңіске жеткенін мәлімдеді, Хукер мен Хаксли Дарвинге бір-біріне қайшы жеңіс туралы хабарламалар жіберді. Дарвинизмнің жақтастары бұл мәжілісті эволюция идеясын билікпен басу мүмкін емес екендігінің және оның жақтастары оны күшпен қорғайтынының белгісі ретінде қабылдады. Либералды дін қызметкерлері де Киелі кітаптың барлық аспектілеріне түбегейлі сенудің ғылыммен күмәнге ұшырағанына риза болды; олар «Эсселер мен шолулар» еңбегіндегі кейбір идеяларға көңіл бөлді. Уильям Уивелл өзінің досы Джеймс Дэвид Форбске былай деп жазды: «Бәлкім, епископ дәл білімді қажет ететін салаға кіру үшін ақылға қонымды болмады. Жаңа табиғаттанушылар Дарвиннің көзқарасын жақтады, бұл тенденцияны екі жыл бұрын Лидсте байқаған едім. Мен бұл үшін өкінемін, өйткені Дарвиннің кітабы философиялық емес деп санаймын».
Wilberforce-тің тоқсан сайынғы шолуы
Шілде айының соңында Дарвин Уилберфорстың "Квартал" журналындағы рецензиясын оқыды. Уилберфорс сондай-ақ "Essays and Reviews" туралы "Квартал" журналында және Кентербери архиепискобы мен 25 епископтың қол қойған, теологтарды шіркеу сотымен қорқытқан "The Times" газетіне жазған хатында шабуыл жасады. Дарвин: "Епископтардың кеңесі – шайтанның гүл бағы" деген мақал келтіріп, Лайелл сияқты басқалармен бірге, "Діни ілімдерді берік және кең негізге орнатуға" тырысқан "Essays and Reviews" қолдаған қарсы хатқа қол қойды, бірақ Хукер мен Хаксли қол қоймады. Эволюцияны қолдайтын ғалымдар мен унитариандардың либералды шіркеушілермен келісіміне қарамастан, екі автор 1862 жылға дейін ереске айыпталып, жұмысынан айырылды. Ол Дарвинге бір данасын жіберді, Дарвин оған "кешіріңіз, бірақ сіз маған қарсы болғаныңызға таңқалмадым" деп алғыс айтты. 20 қарашада Дарвин Лайеллге "Түп-басқарудың" үшінші басылымына енгізетін түзетулері туралы, соның ішінде Вейлдтің эрозиялану уақытын бағалауын алып тастау туралы айтты: "Вейлд есебін жою керек. Мен оның қателігіне "Saturday Review" журналындағы рецензия мен Филлипстің еңбектерінен көз жеткіздім, оның мазмұнында оған шабуыл жасайтынын көрдім, сондықтан жазба енгізу керек". Кейінірек ол Лайеллге: "Мен Вейлдпен өте күйдім, сондықтан сен үшін қорқамын" деді және сақтық танытуға кеңес берді: "Құдай үшін саусақтарыңа қамқорлық жаса, мен сияқты күйіп қалсаң, өте жағымсыз болады". 1861 жылғы 30 сәуірде жарық көрген үшінші басылымда: "Вейлдтің эрозиялануына кеткен уақытты есептеу алынып тасталды. 1859 жылғы 24 желтоқсандағы "Saturday Review" журналындағы керемет мақаласының арқасында оның бірнеше жағынан дұрыс емес екеніне көз жеткіздім" делінген. Ол Аса Грейге хат жазып, Грейдің "өзгеріс белгілі бір пайдалы бағыттармен жүргізілген" деген сеніміне қарсылық білдіру үшін фантайл көгершіндерінің мысалын келтірді, бұл табиғи іріктеудің орнына жаратылыс идеясын білдіреді. Қыс бойы ол "Түпнұсқаның" үшінші басылымын дайындады, оған кіріспе тарихи очерк қосты. Аса Грей "Atlantic Monthly" журналында үш мақала жариялаған еді. Дарвин Грейді оларды памфлет түрінде жариялауға көндірді және Грей "Табиғи іріктеу табиғи теологиямен қарама-қайшы емес" деген атау тапқанда қуанды. Дарвин шығындардың жартысын төледі, 250 данасын Ұлыбританияға әкелді, мерзімді басылымдарда жарнамалады, сондай-ақ ғалымдарға, сыншыларға және теологтарға (Уилберфорсқа да) 100 данасын жіберді, сонымен қатар "Түпнұсқада" оны 1 шиллинг 6 пенниге Патерностер қасындағы Трубнердің дүкенінен алуға болатыны туралы ұсыныс енгізді. Хакслилер жақын достар болып, Даун Хаусқа жиі келіп тұратын. 3 жасар ұлдары қызыл жегіге шалдығып қайтыс болғанда, олар қатты күйзелді. Генриетта Хаксли үш баласын 1861 жылғы наурыз айында Даунға әкелді, онда Эмма оларды жұбатуға көмектесті, ал Хаксли Корольдік кендер мектебінде жұмысшыларға арналған лекцияларын жалғастырды, ол: "Менің жұмысшыларым маған керемет жақындық танытады, үй бұрынғыдан да толы, келесі жұма күні кешке қарай олардың бәрі маймыл екеніне сенімді болады" деп жазды.
Оуэнмен пікірталастар
Оуэнмен Хакслидің пікірталастары Афинаеумда жалғасты, сондықтан әр сенбі сайын Дарвин соңғы жауаптарды оқи алатын. Оуэн Хакслиді "адамның өзгерген маймылдан шыққандығын жақтаған" деп көрсету арқылы оны қаралауға тырысты, ал оның бір жарияланымдарының тақырыбы "Ми арқылы тексерілген адамның маймыл тегі" болды. Бұл күлкілі жағдайға алып келді, себебі Хаксли бұрыннан Дарвинді "питекоидты адам" – маймылға ұқсас адам туралы ойларымен қуантқан еді, және ми құрылымының анатомиясын адамның тегі мәселесіне айналдыруға мүмкіндік алғанын қуана қарсы алды. Ол Оуэннің жалған куәлік бергенін дәлелдеуге бекінді, "Осы жалғаншыны тоқтатып, оны қора есігіне ілінген желкендей бекітемін, барлық жамандық жасаушыларға намыстандыратын мысал боламын" деп уәде берді. Дарвин оны Дауннан "О, құдай, сен кедей адамның жанына қандай тікен сияқтысың" деп қолдады. Олардың науқаны екі жылдан астам уақытқа созылды және керемет табысқа жетті, әрбір "жеңіс" Дарвиннің идеяларын қолдаушыларды тартумен аяқталды. Ашу сезімі ұзақ сақталды. 1861 жылы Хаксли Зоологиялық қоғам кеңесіне қабылданғанда, Оуэн одан кетіп қалды, ал келесі жылы Хаксли Оуэннің Корольдік қоғам кеңесіне сайлануына қарсылық көрсетті, себебі "ешбір адал адамдар тобы" "қасақана және ойластырылған жалғандыққа" кінәлі мүшені қабылдамауы керек еді. Лайелл Хакслидің қатыгездігінен және маймылдардың тегі туралы мәселеден де алаңдады, бірақ Дарвиннен көп көмек алмады, ол оны "Біздің бабамыз суда тыныс алған, жүзу қабы бар, үлкен жүзу құйрығы, жетілмеген бас сүйегі және сөзсіз гермафродит болған жануар еді! Адамзат үшін қандай әдемі шежіре!" деп әжуалады. Лайелл адамның шығу тегін зерттейтін кітап жазуға кірісті.
Геологиялық уақыт: Уильям Томсон (Лорд Кельвин)
Геолог Джон Филлипс сияқты физик Уильям Томсон да (кейіннен Ларгстың бароны Келвин атанды, осылайша Лорд Келвин болды) 1840 жылдардан бері термодинамика физикасы Жердің бастапқыда балқыған күйінен салқындауын қажет ететінін ойлады. Бұл Лайелдің геологиялық уақыттың тереңдігінде өзгермейтін процестер туралы біртектілік концепциясына қайшы келді, оны Дарвин бөлісіп, табиғи іріктеудің баяу процесіне жеткілікті уақыт береді деп есептеді. 1861 жылдың маусым айында Томсон Филлипстен геологтар Дарвиннің «геологиялық эпохалардың ұзақ мерзімі» туралы не ойлайтынын сұрады және өзінің алдын ала есептерінде Күннің жасы 20 миллион жыл, ал Жердің жасы ең көп дегенде 200-1000 миллион жыл екенін айтты. Филлипс қабатты тау жыныстарының 96 миллион жыл бұрын пайда болғаны туралы жарияланған пікірін талқылады және Дарвиннің Вейлдтің эрозиялануына 300 миллион жыл кеткені туралы бастапқы бағалауын жоққа шығарды. 1861 жылдың қыркүйегінде Томсон «Күннің жылуының жасы туралы» мақала жариялады, онда Күннің жасы 100 мен 500 миллион жыл аралығында деп есептелді, ал 1862 жылы ол балқыған күйден салқындау жылдамдығы туралы болжамдарды қолданып, Жердің жасын 98 миллион жыл деп бағалады. Осы дау Дарвиннің өмірінің соңына дейін жалғасты.
Талқылау жалғасуда
Дарвиннің идеяларының қабылдануы ғылыми және діни пікірталастарды, сондай-ақ кең жұртшылықтың қызығушылығын одан әрі күшейтті. Сатирикалық карикатурашылар жануарлардың тегін басқа да күнделікті мәселелермен байланыстырып, адамдардағы жануарлар сипаттарын табудың бұрынғы дәстүрін пайдаланды. Ұлыбританияда кең таралған журналдар жамандыққа шақырмай, көңіл көтеруге бағытталғандықтан, Дарвиннің теориясын қауіпсіз түрінде ұсынды. Денсаулығына байланысты Дарвин 1862 жылы сақал өсіре бастады, ал 1866 жылы қалың сақалмен қоғамға қайта келгенде, Дарвиннің өзіне және оның жаңа келбетіне арналған карикатуралар эволюционизмнің барлық түрлерінің дарвинизммен байланыстырылуына әкелді.