Кіріспе

Көне логикалық дәлел
Жазғыш дәлелі, Лукрецийге есептеледі, ғаламның немесе космологиялық кеңістіктің шексіз болуы керек деген көне логикалық дәлел. Жазғыш дәлелі Эпикурдың ғалам туралы тезисін қолдау үшін пайдаланылды. Бұл сондай-ақ Аристотельдің ғалам шекті деген пікіріне қарсы дәлелдеу мақсатында құрастырылды.

Шолу

Лукреций кеңістік және оның шектелу мүмкіндігі туралы пайымдауларында найза аргументін енгізді. Ол былай түсіндірді:

Кез келген нәрсені шектеген нәрсе өзі де шектелуі керек; ал осы шектеуге тағы бір шек болуы тиіс, және осылай мәңгілікке дейін, барлық шексіздікте. Бірақ, бір сәт келіп, барлық кеңістік шектелі деп есептейік, және бір адам ең алыс шекараға қарай жүгіріп, нәрселердің соңғы шетіне жетіп, содан кейін қанатты найзасын лақтырсын. Сіздіңше, осы күшті күшпен лақтырылған найза, лақтырушы мақсат тұтқан жерге жете ме, әлде біреу оның ұшу жолына тосқауыл қойып, тоқтатып ала ма? Өйткені осы екі нәрсенің бірі орын алуға тиіс. Бұл сіз ешқашан құтыла алмайтын дилемма. Найза аргументінің екі мағынасы бар. Егер лақтырылған найза кедергісіз ұшса, онда жүгіріп келе жатқан адам ғаламның шетінде емес екенін білдіреді, себебі қару ұшқан жерден тыс жерде бір нәрсе бар. Ал егер ұшпаса, онда ол әлі де шетке жетпеген, өйткені найзаны тоқтату үшін сол жерде кедергі болуы керек. Дегенмен, бұл аргумент шекті ғаламның міндетті түрде «шегі» немесе жиегі болуы керек деп дұрыс емес тұжырымдайды. Бұл аргумент ғалам гиперсфера немесе тор сияқты пішінде болуы мүмкін болған жағдайда күшін жояды. (Мысалы, Жер бетінің ауданы шексіз болуы керек деген осындай қате пікірді қарастырайық: әйтпесе біреу Жердің шетіне барып, найза лақтырып, найза жерге тиген жерде Жер беті жалғасатынын дәлелдей алады.)