Кіріспе

Емдеу көбінесе клиндамицин, меропенем, ампициллин/сульбактам немесе моксифлоксацин сияқты антибиотиктермен жасалады. Еркек және әйелдер бірдей дәрежеде зардап шегеді. Ес-түссіздік қасақана болуы мүмкін, мысалы, операция кезінде жалпы анестезия қолдану. Сондықтан көптеген хирургиялық операцияларға дайындалып жатқан адамдарға операциядан кем дегенде төрт сағат бұрын ауызға ештеңе ішуге не жеуге тыйым салынады (nil per os, NPO деп қысқартылады). Бұл жағдайлар бактериялардың өкпеге енуіне және инфекцияның дамуына мүмкіндік тудырады.

Тәуекел факторлары

Жұту қабілетінің бұзылуы: Дисфагияға себеп болатын жағдайлар адамдардың жұту қабілетін нашарлатады, нәтижесінде асқазаннан немесе ауыздан тыныс жолдарына бөлшектердің ену қаупі артады. Жұту дисфункциясы аспирациялық пневмониямен байланысты болғанымен, басқа да қауіп факторлары болмаса дисфагия жеткіліксіз болуы мүмкін. Басқа факторлар: Жасы, еркек жынысы, қант диабеті, нашар тамақтану, антипсихотикалық дәрілерді қолдану, протондық насос ингибиторлары және ангиотензин түрлендіргіш фермент ингибиторлары. Мекемеде тұру, ұзақ мерзімді ауруханада жату немесе хирургиялық араласулар, асқазан зонды арқылы тамақтандыру, тыныс жолдарына механикалық араласулар, иммундық тапшылық, темекі тарту тарихы, антибиотиктермен емдеу, қарттық, өкпеден секреттің шығарылуының төмендеуі, жөтел рефлексінің әлсіреуі, қалыпты шырышты қабаттың бұзылуы, мукоцилиарлық клиренстің нашарлауы, жасушалық және гуморальды иммунитеттің өзгеруі, тыныс жолдарының бітелуі және өкпе тінінің зақымдануы.

Орналасқан жері

Орындылығы көбінесе гравитацияға тәуелді және адамның қалып-құрылысына байланысты. Әдетте, оң жақ ортаңғы және төменгі өкпе бөліктері көбінесе зардап шегеді, себебі оң жақ бас бронхтың диаметрі үлкен және тік бағытта орналасқан. Тұрған кезде жұтыну (аспирация) жасаған адамдарда екі жақты төменгі өкпеге инфильтрация дамуы мүмкін. Оң жақ жоғарғы бөлігі – сұйықтық өкпенің белгілі бір аймағында жиналатын консолидацияның жиі кездесетін аймағы, осыған байланысты, тік жатқан күйде жұтыну (аспирация) жасаған алкогольге тәуелді адамдарда осы аймақта жиналады.

Диагностика

Аспирацияны бағалау әдетте сұйық және қатты тағамның тұтқырлығымен сынау арқылы жұту механизмін радиологиялық тұрғыдан бағалауды қамтитын видеофлюороскопиялық жұту зерттеуі арқылы жүзеге асырылады. Бұл зерттеулер дауыс шектеріне және одан төменге енуін бағалауға мүмкіндік береді, бірақ аспирацияның сезімтал және нақты белгісі емес. Аспирациялық пневмония көбінесе клиникалық жағдайлардың (аспирацияға бейім адамдар) және радиологиялық қорытындылардың (тиісті орналасқан инфильтрат) үйлесімі арқылы диагностикаланады. Аспирациялық пневмония мен химиялық пневмония ұқсас көрінуі мүмкін, бірақ оларды екі жағдайдың емдеудегі маңызды айырмашылықтарын ескере отырып, ажырату маңызды. Химиялық пневмония өкпе тінінің ішкі қабатының зақымдануынан туындайды, бұл сұйықтық ағынына себеп болады. Бұл реакцияның нәтижесінде туындаған қабыну аспирациялық пневмонияда байқалатын сияқты белгілерге, мысалы, жоғары WBC (ақ қан клеткалары) санына, радиологиялық қорытындыларға және қызбаға тез әкелуі мүмкін. Дегенмен, химиялық пневмонияның белгілері аспирациялық пневмониядағыдай инфекцияға байланысты емес қабынудан туындайтынын ескеру қажет. Қабыну – организмнің кез келген қауіпке қарсы иммундық жауабы. Осылайша, химиялық пневмонияны емдеу әдетте қабыну сұйықтығын жою және қолдау шараларын, әсіресе антибиотиктерді қоспағанда, қамтиды. Микробқа қарсы препараттарды қолдану химиялық пневмонияның екінші бактериялық инфекциямен асқынған жағдайларында қолданылады.

Алдын алу

Аспарациялық пневмонияның көбеймейтіні және ауырлығының азаюымен байланысты бірнеше тәжірибелер бар, олар төменде егжей-тегжейлі сипатталған.

Ауыз гигиенасы

Зерттеулер ауыздағы бактериялардың жалғыз азаюы аспирациялық пневмонияның көрініс жиілігінің төмендеуімен және аспирациялық пневмониядан болатын өлім-жітімнің азаюымен байланысты екенін көрсетті. Ауыздағы бактериялардың санын азайтудың кең таралған әдістерінің бірі – микробқа қарсы препараттарды қолдану, олар жергілікті антибиотиктерден бастап, көктамырға енгізілетін антибиотиктерге дейін жетеді. Анестезия қолдану қорғаныс рефлекстерін, ең маңыздысы – құсу рефлексін басады. Осының салдарынан асқазаннан келген бөлшектер өкпеге оңай түсе алады. Белгілі бір қауіп факторлары аспирацияға жағдай жасайды, әсіресе жоғарғы асқазан-ішек жүйесінің қызметінің бұзылуына себеп болатын жағдайлар. Жалпы практикада аспирациялық пневмонияны емдеудің негізгі әдісі – инфекцияны тудыратын бактерияларды жою үшін антибиотиктерді қолдану болып табылады. Егер өкпеде көп мөлшерде сұйықтық жиналса, оны сығу да емделу процесіне көмектеседі. Зерттеулер аспирациялық пневмонияның басқа пневмония түрлерімен салыстырғанда ауруханадағы өлім-жітімнің жоғарылауымен байланысты екенін көрсетті. 30 күндік, 90 күндік және 1 жылдық өлім-жітімді қамтитын, әртүрлі уақыт кезеңдерін зерттейтін қосымша зерттеулер жүргізілуде. Көптеген факторларға байланысты, мысалы, денсаулықтың нашарлауы, жұту қабілетінің төмендеуі, жөтел рефлексінің әлсіреуі және неврологиялық асқынулар, дисфагияны гериатриялық синдром деп санауға болады. Егде жастағы адамдарда атипикалық көріністер жиі кездеседі. Егде жастағы пациенттерде Т-жасушаларының функциясы бұзылуы мүмкін, сондықтан олар қызбалы реакцияны дамыта алмайды. Егде жастағы адамдардың мукоцилиарлық клиренсі де бұзылады, нәтижесінде қақырық өндірілуі және жөтел азаяды. Сондықтан олар әртүрлі гериатриялық синдромдармен ерекшеленбейтін жағдайда көрініс беруі мүмкін. Өкпенің созылмалы қабынуы егде жастағы зейнеткерлер үйінде тұратын адамдарда аспирациялық пневмонияның маңызды белгісі болып табылады және аптасына бір рет қызу (бірнеше ай бойы) түрінде көрінеді. Радиологиялық зерттеулер өкпе тініндегі созылмалы қабынуды көрсетеді, бұл созылмалы микроаспирация мен өкпедегі созылмалы қабынудың байланысын көрсетеді.

Құшақтану

Құлаудан кейін, тамаққа тұншығу қарттарға күтімдегі екінші ең көп кездесетін алдын алуға болатын өлім себебі болып табылады. Инсульт сияқты кейбір медициналық проблемалардан өзгеше, Паркинсон ауруындағы дисфагия ауру прогрессиясымен бірге нашарлайды. Аспирациялық пневмония Паркинсон ауруымен ауырған және аурудың барысы 5 жылдан астам болған науқастардың шұғыл жағдайда ауруханаға түсуінің ең көп кездесетін себебі болды, ал пневмония – өлімнің басты себептерінің бірі.

Деменция

Алдын ала деменция және дисфагиясы бар адамдарға қатысты қолданылатын күтім үлгісі – жиі аспирациямен және оған байланысты қайта жатумен қатар жүретін, қайталап туындайтын көкірек инфекциялары. Көптеген деменциямен ауыратын адамдар тамаққа қарсылық танытады немесе оған бейжай қарайды және тамақ тілшесін жұтуда қиындық көреді. Ауыз гигиенасының нашарлығы, тамақтандыру мен позиция берудегі жоғары тәуелділік, сондай-ақ ауыз қуысын сору қажеттігі сияқты көптеген себептер де бар. Түтікше арқылы тамақтандыру қауіпсіз балама ретінде қарастырылғанымен, оның алдын ала деменциясы бар адамдарға пайдалы екені дәлелденбеді. Сондықтан, көкірек инфекциясының қаупіне қарамастан, ауыз арқылы тамақтану мен су ішуді жалғастыру артық.