Кіріспе

Португалия корольдігінің португалиялық инфанте Антонио, Крат преоры (ɐ̃ˈtɔniu; 1531 жылғы 26 тамыз – 1595 жылғы 26 тамыз), кейде "Қажырлы", "Күрескер", "Тәуелсіздік үшін күресуші" немесе "Қарсы тұрушы" деп аталды, 1580 жылғы династиялық дағдарыс кезінде Португалия тағына талапкер болған Португалия королі Мануэль I-нің немересі болды. Кейбір тарихшылардың пікірінше, ол 1580 жылы 33 күн Португалияның патшасы болды. Испанияның Филипп II-і мұрагерлік күресте жеңіске жетті, бірақ Антонио 1583 жылға дейін таққа талап етуін жалғастырды. Ол Брагалық Бартоломейдің шәкірті болды.

Ерте өмір

Антонио Лиссабонда, Бежа герцогы Луис (1506–1555) пен Виоланте Гоместің заңсыз ұлы ретінде дүниеге келді (кейбір дереккөздер оның ата-анасы кейінірек, мүмкін Эворада үйленгенін айтады). Оның анасы, көптеген португалдық дереккөздердің мәліметінше, сефардтық еврей немесе «жаңа христиан» (иудей немесе мұсылман тегінен мәжбүрлі түрде дін ауыстырған) болуы мүмкін. Кем дегенде бір деректе ол Португалияның кіші дворяндық әулетінің мүшесі, Эворалық Педро Гоместің қызы болған. Ол 1568 жылдың 16 шілдесінде Сантаремде монах болып қайтыс болды. Антонио Коимбрада білім алып, Иоанн орденіне қабылданды. Ол Краттың бай приорлығын игілік ретінде алды. 1571 жылы Мароккодағы Танжердегі португалдық бекінісінің губернаторы болып тағайындалды. Дегенмен, 1578 жылға дейінгі өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Сол жылы ол Португалия королі Себастьянға (1557–1578) Мароккоға жасаған жорығында бірге болды және Алькасер-Квибир шайқасында, жас патша қаза тапқан жерде, маврлар оны тұтқынға алды. Антонионың өзін босату үшін бір әңгіме ойлап тапқаны айтылады. Одан киген дублетіндегі Сент-Джон кресінің мағынасы туралы сұрады, ол бұл Пападан алған шағын игіліктің белгісі екенін, егер ол 1579 жылдың 1 қаңтарына дейін Португалияға оралмаса, одан айырылатынын айтты. Оны тұтқынға алған адам оның кедей екеніне сене келіп, шағын құн төлеген соң босатуға келісім берді.

Өтініш беруші

Антонио Мароккода тұтқын болған кезде оның ағасы Генри, Эвораның кардинал архиепискобы және Португалия королі Иоанн III-нің (1521–1557) жалғыз ағасы, жаңа монарх деп жарияланды. Кардинал корольдік әулеттің соңғы заңды португалдық өкілі болды, ол қартайған және Рим-католик шіркеуінің кардиналы және епископы ретінде заңды бала тудыра алмады. Осының салдарынан, осы қысқа билік мерзіміндегі ең маңызды мәселе мұрагерлік болды. Португалияның еркектерге басымдық беретін тұңғыш ұл дәстүріне сәйкес, патшаның ең үлкен еркек баласы заңды мұрагер деп жарияланды. Мароккода король Себастьянның қазасымен король Мануэль I-нің үлкен ұлы Иоанн III-нің әулеті тоқтап қалды. Мануэльдің келесі ұлы, Бежа герцогы, тек Антонионың ұлы болды, оның заңды емес екендігіне байланысты тақ Мануэльдің үшінші ұлы Генриге өтті. Мануэльдің тағы үш баласы болды: Гвимаран герцогының екі қызы, Браганса герцогы мен Парма герцогына үйленген; Инфанта Изабелла, Филипп II-нің анасы, Карл V-ке үйленген; және Инфанта Беатрикс, Савой герцогына үйленген. Мұрагерлікке көптеген талапкерлер қарсылық білдірді, олардың арасында үш есім ерекше көзге түседі. Испанияның Филипп II-і король Мануэль I-нің үлкен қызы Изабелла арқылы және қайтыс болған әйелі, король Иоанн III-нің үлкен қызы Инфанта Мария Мануэла арқылы таққа ең мықты талапкер болды. Ол 1535 жылға дейін португалдық таққа мұрагер болып саналды. Оның бұл талабын оның билігі, әскерге қолжетімділігі және алтынның болуы да нығайтты. Оның туысы, Браганса герцогинясы Екатерина, сондай-ақ Мануэль I-нің немересі, оның әкесі Гвимаран герцогы Инфанте Дуарте арқылы, және осы уақытқа дейін корольдік отбасының жалғыз заңды португалдық мүшесі болды. Екеуі де таққа күшті талапкер болғанымен, ешқайсысы да идеалды емес еді – Филипп испандық болды, ал Екатерина әйел болды, бірақ бұл ешқандай заңдық шектеу тудырмады. Керісінше, Антонио, португал ханзадасының заңсыз ұлы болғандықтан, таққа заңды талабы болмады. Кардинал Генрих екі бұрынғы талапкердің арасында қысылып, Антонионың талабын қабылдамады, бірақ Филипп II-ге көңіл бөлді, өйткені ол Португалияның формальды тәуелсіздігін және оның еуропалық территориясы мен империясының автономиялық басқаруын сақтайтынын уәделеді. 1580 жылдың қаңтар айында Португалияның Кортес палатасы мұрагерлік мәселесін шешу үшін Альмейримде жиналды. Алайда, қарт кардинал Генрих мұрагерін тағайындамай қайтыс болды. Патшалықтың регенттігін бес мүшеден тұратын басқарушы кеңес қабылдады, Кортес Екатеринаның қолдауы шектеулі болғандықтан, әсіресе оның ағасы қайтыс болғаннан кейін, Филипп II-ге көңіл бөлді. Қызықтысы, 60 жылдан кейін оның немересі, Португалия королі Иоанн IV, Габсбург монархтарынан Португалияның толық тәуелсіздігін қалпына келтірді. Антонио өзінің әкесі мен анасының өзі туғаннан кейін үйленгенін дәлелдеуге тырысты, бірақ олардың некесін растайтын ешқандай дәлел табылмады, және ол испан билеушісіне қарсы халықтың наразылығына сүйеніп, Филипп II-ге балама кандидат ретінде өзін көрсетуге тырысты. Оның талабы Кортестің үш буынының екеуі (ақсүйектер мен шіркеу) қолдамағанымен, олар Екатеринаны немесе, көбінесе, Филиппті қолдады, оның қолдауы төменгі дін қызметкерлері (мысалы, Сиенналық Антоний), шаруалар мен қолөнершілерден құралды. Ол жағдайды 1383–1385 жылдардағы дағдарыспен салыстырып, Кортеспен корольді Авиздің қожайыны (Жоао) ретінде сайлауға шақырды, ол Португалия королі Петр I-нің заңсыз ұлы болды және 1385 жылы Альжубаррота шайқасында және Коимбра Кортесінде жеңіске жеткен таққа өз құқығын талап етті. Алайда, 1580 жылғы заңсыздық мәселесі 200 жыл бұрынғыдан өте әртүрлі қарастырылды, бұл король Иоанн II-нің жалғыз аман қалған ұлы Коимбра герцогының прецедентімен көрсетілді. Филипп өзінің португал тәжіне талап етуінің табысты болуын қамтамасыз ету үшін әскери күшін пайдаланумен, Америкадан алтын сатып алумен және Португалияның тәуелсіздігін сақтай отырып, екі тәждің бірігуінен португал экономикасына болашақ пайда әкелетініне Кортесті көндіру арқылы қол жеткізді.

Патша

1580 жылы 19 шілдеде Антонио Сантаремде өзінің жақтастары тарапынан Португалия королі деп жарияланды, одан кейін Лиссабон және басқа қалаларда халықтың қолдауына ие болды. Бұл Филипп II-ге Португалияға әскерін енгізуге қажетті сылтау болды. Антонио Кортес тарапынан ресми түрде мойындалмады және Континенталды Португалияда бар болғаны 20 күн патшалық құрды. Антонио мен оның жақтастары 25 тамызда Альба герцогы Фернандо Альварес де Толедо бастаған испандық Габсбург әскерлерінен Алькантара шайқасында жеңіліске ұшырады. Ол оны Филипп II-ге қарсы пайдалануға ыңғайлы құрал ретінде қарастырды. Португалияның Бразилия колониясын оған беруге және өзінің бірқатар зергерлік бұйымдарын сатуға уәде берген арқасында Антонио флотты жабдықтау үшін қолдау тапты. Габсбургтер әлі Азор аралдарын басып алмағандықтан, ол Франция қызметіндегі флоренциялық эмигрант Филипп Строцци басқаратын француз саяхатшыларының тобымен бірге оларға бет алды, бірақ 1582 жылдың 25-26 шілдесі аралығында Санта-Крус шайқасында Санта-Крус маркизі Альваро де Базаннан теңізде күйреп жеңілді. Одан кейін ол Францияға оралып, Париж маңындағы Руэйльде біраз уақыт тұрды: Филипп II-нің жұмыс істеген қаскөйлерінен сескеніп, Антонио бір қашқын орыннан екіншісіне, соңында Англияға қашқан. Англия королевасы Елизавета I оны Катерина де Медичиге ұқсас себептермен жақсы көретін. 1589 жылы, испандық Армададан кейін бір жыл өткен соң, ол Франсис Дрейк пен Джон Норрейс басқарған ағылшын экспедициясымен бірге Испания мен Португалия жағалауына барды. Экспедицияның құрамына патшайымның кемелерінен бөлек, олжа іздеген қарақшылар да кірді. Антонио, эмигранттың толық сенімділігімен, оның қатысуы Филипп II-ге қарсы жалпы көтеріліске алып келеді деп сенді. Алайда, мұндай көтеріліс болған жоқ және экспедиция қымбатқа түсті.

Кейінгі өмірі

Көп ұзамай Антонио кедейлікке ұшырады. Оның қалған алмастары біртіндеп сатылды. Соңғы және ең жақсы алмасын Николас Харлай, Санси графы сатып алды, одан оны Максимилиан де Бетюн, Салли герцогы сатып алды. Кейін ол Франция патшасының тажының құнды зәуіштерінің қатарына қосылды. Антонио өмірінің соңғы күндерін Франция королі Генрих IV-нің берген шағын зейнетақысымен жеке өмір сүрді. Ол 1595 жылғы 26 тамызда Парижде қайтыс болды және францискан обсервативтерінің (Корделье) шіркеуінің хорының ортасында жерленді. Шіркеу 1811 жылы қиратылды. Ол үш әйелден туған тоғыз заңды емес ұлын қалдырды. Өзінің құқықтарын қорғау үшін жариялаған еңбектерінен басқа, Антонио "Panegyrus Alphonsi Lusitanorum Regis" (Коимбра, 1550) және "Забурлар жинағы" (Psalmi Confessionales, Париж, 1592) еңбегінің авторы болды, ол Франсис Чемберлейн тарапынан "The Royal Penitent" (Лондон, 1659) деген атпен ағылшын тіліне, ал "Heilige Betrachtungen" (Марбург, 1677) деген атпен неміс тіліне аударылды.