Кіріспе

Дәстүрлі баңғали жекпе-жегі – Бангладештің таяқпен жүргізілетін ұлттық соғыс өнері. Осы өнердің шебері латиал деп аталады. Лати кхела Үндістан субконтинентінің Бенгал аймағында пайда болған.

Этимология

Лати сөзі бенгал тілінде таяқ дегенді білдіреді, ал кхела – спорт немесе ойын. Осылайша, лати кхела сөзінің мағынасы – таяқтармен ойын.

Құралдар

Лати әдетте еркек бамбуктан жасалады және кейде қысқа аралықта темір сақиналармен байланады. Типик латидің ұзындығы 1,8 - 2,4 метр (6-8 фут) болады. Бари деп аталатын кейбіреулері қысқарақ болып, оларды таяқ немесе соққы ретінде қолдануға болады. Бұрын таяқтарды қалқанмен жұптастырып қолданған, және мұндай көрсетулер әлі күнге дейін нори бари (қарсыласу таяқпен шайқас) демонстрацияларында көрініс береді.

Тарих

Бай шаруалар және басқа да беделді адамдар қауіпсіздік үшін және өздерінің билігінің символы ретінде латиалды жалдаған. Дуэльдер жерді және басқа да мүлікті қорғау немесе иелену үшін қолданылған. Оңтүстік Азияның кейбір тілдерінде "латиді ұстаған – буқаны ұстайды" деген мақал бар. Заминдар (феодалдар) ауыл тұрғындарынан күшпен салық жинау үшін латиалдарды жіберген. Лати жаттығулары бір кезде Братачари білім беру жүйесіне енгізілген. Лати Үндістан мен Бангладеш ауылдарында кең таралғанмен, соңғы онжылдықтарда қалалану оның ауылдық жекпе-жек өнері ретінде төмендеуіне әкелді. 1989 жылға дейін Бангладештің Куштиа қаласында жыл сайын жалпыұлттық лати-хела фестивалі өткізіліп, бүкіл елден келген топтар қатысқан. Батыс Бенгалияда белгілі бір пуджа рәсімдері үшін жарыстар ұйымдастырылады, ал Солтүстік Бенгалияда Рамазан айтында шамди деп аталатын ұқсас спорт түрі ойналады.

Практика

Латиал тобы жүздеген адамдардың куәлігімен Баои Жак (топтық ұрыс), Нори Бари (таяқпен имитациялық ұрыс), Фала Кела және Дао Кела (қалың қарумен имитациялық ұрыс) сияқты іс-әрекеттерді, сондай-ақ музыкамен Чхури биін орындады. Бұл топтар дао кхела (мачетемен күрес) және фара кхела (қылышпен күрес) өнерін үйренуі мүмкін, екеуі де бүгінде имитациялық ұрыстар түрінде сақталған. Жекпе-жектер көбінесе жеке-жеке өтеді, бірақ бұл өнерге имитациялық топтық ұрыстар немесе баой жах та кіреді. Латиде энергия орталығы – жүрек чакрасы, ал осы өнерді меңгергендер тік күйде күреседі.