Кіріспе
Бутан / Қытайдағы тау Жомольхари немесе Чомольхари (;), кейде "Кангченджанганың күйеуі" деп аталады, Гималай тауларында орналасқан және Қытайдың Тибет автономиялық ауданының Ядоң уезі мен Бутанның Паро ауданы шекарасында жатыр. Солтүстік беткей шөл даладан жоғары көтеріледі. Тау – Паро Чу (Паро өзені), оңтүстік жағынан, және Амо Чу өзенінің бастауы, солтүстік жағынан ағады.
Jomolhari or Chomolhari (; ) sometimes known as "the bride of Kangchenjunga”, is a mountain in the Himalayas, straddling the border between Yadong County of Tibet, China and the Paro district of Bhutan. The north face rises over above the barren plains. The mountain is the source of the Paro Chu (Paro river) which flows from the south side and the Amo Chu which flows from the north side.
Діни мәні
Тау тибеттік буддистер үшін қасиетті, олар оны Бес Шерингма әйелінің бірінің мекені деп санайды; (jo mo tshe ring mched lnga) – Тибет және Бутанның қорғаушы әйел құдайлары (Жомо), олар Падмасамбхавамен жерді, буддалық дінді және жергілікті халықты қорғауға ант берген. Бутан жағында Джомольхари ғибадатханасы орналасқан, таудың оңтүстік беткейінде, Тангтангха мен Джанготанг арасындағы әскер бекетінен шамамен жарты күндік сапарда, 4150 метр биіктікте. Діни қызметкерлер мен Мт. Джомольхариге зиярат ететін паломниктер осы ғибадатханада тоқтайды. Джомольхари ғибадатханасының жанында Миларепа мен Гьялва Лорепаның медитация үңгірлері сияқты бірнеше басқа да қасиетті орындар бар. 4450 метр биіктіктегі ғибадатханадан бір сағаттық жерде Тсерингма Лхатсо, Тсерингманың "рух көлі" жатыр. Тибетте Пагриден жыл сайын қасиетті көлге, Джомо Лхарангқа, таудың солтүстігінде, шамамен бірдей биіктікте саяхат жасалады.
Тау-кен жорықтарының тарихы
Жомольхари қасиетті саналғандықтан және ол құдайлардың мекені болғандықтан, оның жанындағы адамдар оған шығу мүмкін емес деп сенді, ал тым биікке көтерілгендер төменге тасталады деп ойлады. Чумби аңғары арқылы өтетін Үндістан мен Лхаса арасындағы ежелгі сауда жолынан оның айқын көрінуіне және ерекшелігіне қарамастан, таудың басына аз адам шықты. Ол Эверестке жол ашатын альпинистерге белгілі болды және 1924 жылы Оделл оны зерттеді. 1937 жылы Фредди Спенсер Чепмен басқарған британдық экспедицияға "тибеттіктер" және "Бхутан махараджасы" екеуі де қасиетті тауға шығуға рұқсат берді. Бұрынғы өтініштерге ешқандай қарсылық болмаса да, Чепман бұл 1937 жылға дейін таудың басының алынбауының себебі деп ойлады. Фариден Сур-Ла арқылы Бутанға дейін 5 альпинисттен тұратын топқа 6 жүк көтергіш ілесіп келді. Чапман мен шерпа Пасанг Дава Лама (америкалық K2 экспедициясымен танымал) 1937 жылдың 21 мамырында оңтүстік-шығыс тіктелігі арқылы шыңға жетті. Олардың сәтті аман қалған ұзақ және қиын түсуі 1940 жылы жарық көрген Чепменнің "Хелвеллин Гималайға" кітабында толық сипатталған. Екінші шығу 1970 жылдың 24 сәуірінде полковник Нарендра Кумар басқарған Бутан мен Үндістанның бірлескен әскери экспедициясымен сол бағыттан жасалды. Бұл шығу келесі күні екінші шыңға жеткен екі альпинист пен шерпаның жоғалуымен де ерекшеленді. Дорджи Лхато (Нанда Деви Шығыс 1975, Батыс 1981) жолды бастап, Прем Чандпен (Канченджангаға екінші рет шығу 1977) серіктестікпен екі лагерь арқылы шыңға жетті. Лхатоға Бутан королі тау құдайларын "тыныштандыру" үшін тау басына "Сачу Бумтер" құрбандығын қоюды тапсырды – алтын, күміс және құнды тастардан тұратын ыдыс. Келесі күні үш адамнан тұратын екінші топ тау жотасының жанында бұлттың арасында жоғалып кетті. Бұлт сейілгенде, олардың ізі де болмады. Іздеу тобы тау баурайында телеобъектив пен жеміс консервілерінің банкаларын тапты. Прем Чанд тау басына шығып, мұздың ішіне оқтардың тигенін және мұздың шашырағанын хабарлады, осылай жоғалған денелерді табуға жасалған барлық әрекеттер тоқтатылды. Лхато мен Прем Чанд сәтті шығулары кезінде Лхаса-Чумби тас жолында ҚХА-ның қызметін байқағанын хабарлады. Олардың жоғалу себебі әлі де болжамды – олар құлап кетті ме, әлде атылды ма? Үшеуі де тәжірибесіз альпинистер болғандықтан, Лхато кейіннен шыңға апаратын қалың жотадағы қауіпті жағдайды оқиға орны деп болжады. Ол (бұрынғы Гуркха) атыс теориясын ықтимал емес деп санайды, бірақ мүмкін екенін айтады, Тибет жағындағы қытайлық позициялар мен тау жотасы арасындағы қашықтықты дұрыс бағалай алмағанын түсіндіреді. Экспедиция туралы мәлімет "Гималай журналы 2000" журналында жарияланды. Прем Чанд бұл мәселе бойынша көптен бері ашық сөйлеген жоқ. Қытайдың экспедицияға байланысты Бутанға наразылығы және Нью-Делидегі сезімталдықтар бұл үнді альпинистерінің ерекше жетістігі туралы ақпараттың толығымен жасырылуына әкелді. Үшінші шығу 1996 жылы Жапония мен Қытайдың бірлескен экспедициясымен жасалды, олар Тибет жағынан оңтүстік шыңға жетіп, оңтүстік қырқадан шыңға шықты. 2004 жылдың 7 мамырында британдық альпинисттер Джули Энн Клайма мен Роджер Пэйн шамамен 5800 м биіктіктегі оңтүстік шыңынан бір күндік шабуылмен шыңға жетті, күшті желдің салдарынан әсерлі солтүстік-батыс тірегіне шығуға тырысулары сәтсіз аяқталды. 2006 жылдың қазан айында алты адамнан тұратын словениялық команда екі жаңа бағыттан өтіп, бесінші және алтыншы шығуларды жасады. Рок Благус, Тине Кудер, Само Кремльж және Матей Кладник солтүстік беткейдің сол жағындағы шағын ойыстан шамамен 7100 м биіктіктегі шығыс жотасына дейін өтіп, содан кейін жотамен шыңға жетті, ал Марко Презельж мен Борис Лоренцич алты күндік сапармен солтүстік-батыс жотасына шықты. Бұл шығу Презельж пен Лоренцикке 2007 жылдың қаңтар айында Piolet d'Or сыйлығын әкелді.