Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сымды аспаптарда ойнау құралы.
Tool used to play stringed instruments
Плектр – бұл сымды аспаптарды тарту немесе шымырлау үшін қолданылатын кішкентай, жалпақ құрал. Гитара және мандолина сияқты қолмен ұсталатын аспаптарда плектр көбінесе "медіятка" (pick) деп аталады және оны музыкант қолында жеке құрал ретінде ұстайды. Клавесин аспаптарында плектрлер джак механизміне бекітіледі.
A plectrum is a small flat tool used for plucking or strumming of a stringed instrument. For hand held instruments such as guitars and mandolins, the plectrum is often called a pick and is held as a separate tool in the player's hand. In harpsichords, the plectra are attached to the jack mechanism.
Гитаралар және ұқсас аспаптар
Электр гитаралары, акустикалық гитаралар, бас гитаралар және мандолиндер үшін плектр әдетте пластиктен немесе басқа материалдан жасалған жұқа бөлік болып табылады, көбінесе ұштығы сүйірлеу келген тамшы немесе үшбұрыш пішіндес болады, бірақ оның мөлшері, қалыңдығы, пішіні және ені айтарлықтай өзгеріп отыруы мүмкін. Банжо және гитарада ойнаушылар металл немесе пластикалық саусаққа кигізілетін шақ қолданады, ал блюграсс банжосында ойнаушылар көбінесе металл немесе пластикалық саусаққа кигізілетін тырнаушыларды саусақтарына тағады. Көптеген гитаристер тырнаушыларды да пайдаланады. Гитара пиктері целлулоид, металл және сирек жағдайларда тасбақа панцирі сияқты экзотикалық материалдардан жасалады, бірақ бүгінде дельрин (синтетикалық термопластикалық полимер) ең көп қолданылады. Қазіргі заманғы басқа да аспаптар үшін көпшілік пластикалық плектрлерді пайдаланады, бірақ ағаш және мата (укулелемен қолдану үшін) сияқты басқа материалдар да кең таралған. Рок, блюз, джаз және блюграсс жанрындағы гитаристер көбінесе плектрді пайдаланады, себебі болат ішектердің пайдалануы саусақ тырнақтарының тез тозуына себеп болады, сонымен қатар плектр "айқын", "нақты" және "агрессивті" дыбыс береді. Көптеген гитаристер пикті жалпақ тырнау және саусақпен тырнаудың артықшылықтарын біріктіру үшін, тырнау қолданатын қолдың қалған саусақтарымен бірге қолданады. Бұл әдіс гибридтік тырнау деп аталады, ал ел және блюграсс жанрында оны көбінесе "тауық тырнауы" деп атайды. Гитараға арналған плектрді көбінесе пик деп атайды (немесе оны саусаққа кигізілетін тырнаушылардан ажырату үшін флафтпик деп атайды).
A plectrum for electric guitars, acoustic guitars, bass guitars and mandolins is typically a thin piece of plastic or other material most commonly shaped like a pointed teardrop or triangle, though the size, gauge, shape and width may vary considerably. Banjo and guitar players may wear a metal or plastic thumb pick mounted on a ring, and bluegrass banjo players often wear metal or plastic fingerpicks on their fingertips. Many guitarists use fingerpicks as well. Guitar picks are made of a variety of materials, including celluloid, metal, and rarely other exotic materials such as turtle shell, but today delrin (a synthetic thermoplastic polymer) is the most common. For other instruments in the modern day, most players use plastic plectra but a variety of other materials, including wood and felt (for use with the ukulele) are common. Guitarists in the rock, blues, jazz and bluegrass genres tend to use a plectrum, partly due to the use of steel strings wearing out the player's fingernails quickly, but also because a plectrum provides a more "clear", "focused" and "aggressive" sound. Many guitarists will also use the pick in combination with the remaining picking hand fingers simultaneously, to combine the different advantages of flat picking and finger picking. This technique is called hybrid picking, or more colloquially in country & bluegrass genres, as chicken pickin'. A plectrum of the guitar type is often called a pick (or a flatpick to distinguish it from fingerpicks).
Батыс емес құралдар
Жапон бивасы мен шамизенінің плектралары өте үлкен болуы мүмкін, ал араб ауды үшін қолданылатын плектралар ұзын және тар болып келеді, бұрын қолданылған бүркіт қауырсынының орнына. Санксян сияқты қытай аспаптары үшін плектралар бұрын жануар мүйізінен жасалған, бірақ қазіргі таңда көптеген музыканттар пластик плектраларды пайдаланады.
The plectra for the Japanese biwa and shamisen can be quite large, and those used for the Arabic oud are longer and narrower, replacing the formerly used eagle feather. Plectra used for Chinese instruments such as the sanxian were formerly made of animal horn, though many players today use plastic plectra.
Квентистердегі плектра
Квентольді аспапта әр бір ішеге арналған жеке плектр болады. Бұл плектрлер өте кішкентай, көбінесе ұзындығы 10 миллиметр, ені 1,5 миллиметр, ал қалыңдығы жарты миллиметр шамасында. Плектрдің ұшы жұмсақ қиылып, тар болып келеді. Плектрдің үстіңгі беті тегіс және көлденең болып, домбыра тілінде бекітіледі; тіл иілгіш болғандықтан, плектр жоғары қозғалғанда ішекті тартып алады, ал төмен қозғалғанда ығыстырып жібереді. Квентольді жасаған тарихи кезеңде (шамамен 1800 жылға дейін) плектрлер көбінесе қарға немесе қара қаздың берік қауырсындарынан жасалған. Италияда кейбір шеберлер (соның ішінде Бартоломео Кристофори) бүркіт қауырсындарын қолданған. Басқа итальяндық клавесиндерде былғары плектрлер де қолданылған. Француз клавесинінің көрнекті шебері Паскаль Таскиннің кейінгі аспаптарында, еуропалық бизон терісінен алынған шомға ұқсас материал – peau de buffle, нәзік пианиссимо дыбысын шығару үшін пайдаланылған. Клавесин техниктері мен шеберлері әдетте осы материалдарды атау үшін саудалық атауларын қолданады. Оның екі түрінде де ацетал қауырсынға қарағанда әлдеқайда төзімді, бұл дауыстық реттеуге (төменде қараңыз) жұмсалатын уақытты едәуір қысқартады. Бірқатар қазіргі заманғы шеберлер мен орындаушылар жоғары сапалы клавесиндер үшін құс қауырсынының артықшылығын қайта қуаттады. Ацетал мен қауырсын арасындағы дыбыс айырмашылығы шамалы екені мойндалса да, қандай да бір айырмашылық болса, ол қауырсынның пайдасына деп есептеледі. Сонымен қатар, қауырсын плектрлер біртіндеп тозады, дыбыс деңгейі төмендегенін ескертеді, ал ацетал плектрлер кенеттен тоқталып қалады, кейде орындаудың ортасында.
In a harpsichord, there is a separate plectrum for each string. These plectra are very small, often only about 10 millimeters long, about 1.5 millimeters wide, and half a millimeter thick. The plectrum is gently tapered, being narrowest at the plucking end. The top surface of the plectrum is flat and horizontal and is held in the tongue of the jack; the tongue is pivoted so that the plectrum plucks the string when moving up, but is pushed away when moving down. In the historical period of harpsichord construction (up to about 1800) plectra were made of sturdy feather quills, usually from crows or ravens. In Italy, some makers (including Bartolomeo Cristofori) used vulture quills. Other Italian harpsichords employed plectra of leather. In late French harpsichords by the great builder Pascal Taskin, peau de buffle, a chamois like material from the hide of the European bison, was used for plectra to produce a delicate pianissimo. Harpsichord technicians and builders generally use the trade names to refer to these materials. In either of its varieties, acetal is far more durable than quill, which cuts down substantially on the time that must be spent in voicing (see below). Several contemporary builders and players have reasserted the superiority of bird quill for high level harpsichords. While the difference in sound between acetal and quill is acknowledged to be small, what difference may exist is held to be to the advantage of quill. In addition, quill plectra tend to fail gradually, giving warning by the diminishing volume, whereas acetal plectra fail suddenly and completely, sometimes in the middle of a performance.
Сөйлеуші клавесин плектралары
Клавесиннің плектралары "дауыстау" деп аталатын процесте өте дәл кесілуі керек. Дұрыс дауысталған плектр, жақсы музыкалық дыбыс тудыратындай және барлық басқа да сымдармен дыбыс деңгейі жағынан үйлесетіндей етіп сымды тартып алады. Плектраның төменгі жағы тиісті бұрышпен және толығымен тегіс болуы керек, осылайша нота тартылғаннан кейін, сымның деңгейінен төменге жылжығанда, механизм "ілініп қалмайды" (сымға жабыспайды). Әдетте, дауыстау плектраны механизмге орнатып, содан кейін механизмді кішкентай ағаш дауыстау тірегіне қойып, плектраның үстіңгі жағы тіректің бетімен тегіс болуын қамтамасыз ету арқылы жасалады. Содан кейін плектра кішкентай, өте өткір пышақпен, мысалы X-Acto пышағымен, төменгі жағынан кесіліп, жұқартқызылады. Плектраның біртіндеп кесілуімен, оның механизмі дыбыс күші, сапасы және ілініп қалу мүмкіндігін тексеру үшін аспапқа үнемі орнатылып, сыналып отырылады. Дауыстау – бұл кәсіби шеберлердің оңай орындайтын, бірақ клавесин иелері де (кем дегенде, белгілі бір деңгейде) үйренуі тиіс өте нәзік дағды.
The plectra of a harpsichord must be cut precisely, in a process called "voicing". A properly voiced plectrum will pluck the string in a way that produces a good musical tone and matches well in loudness with all of the other strings. The underside of the plectrum must be appropriately slanted and entirely smooth, so that the jack will not "hang" (get caught on the string) when, after sounding a note, it is moved back down below the level of the string. Normally, voicing is carried out by inserting the plectrum into the jack, then placing the jack on a small wooden voicing block, so that the top of the plectrum sits flush with the block. The plectrum is then cut and thinned on the underside with a small, very sharp knife, such as an X Acto knife. As the plectrum is progressively trimmed, its jack is replaced in the instrument at intervals to test the result for loudness, tone quality, and the possibility of hanging. Voicing is a refined skill, carried out fluently by professional builders, but one that usually must also be learned (at least to some degree) by harpsichord owners.
Этимологиясы мен қолданылуы
Бірінші рет ағылшын тілінде 15 ғасырда кездесетін "плектр" сөзі латын тіліндегі plectrum сөзінен келген, ал ол грек тіліндегі πλῆκτρον (plēktron) сөзінен туындаған, мағынасы – "соғуға арналған кез келген нәрсе, лираны тартуға қолданылатын құрал, найза ұшы". "Plectrum" сөзінің латын тіліндегі көпше түрі – plectra, ал ағылшын тіліндегі көпше түрі – plectrums. Плектра ресми жазуда, әсіресе клавесин классикалық музыка аспабы ретінде талқыланғанда қолданылады, ал plectrums күнделікті сөйлеуде көбірек таралған.
First attested in English 15th century, the word "plectrum" comes from Latin plectrum, itself derived from Greek πλῆκτρον (plēktron), "anything to strike with, an instrument for striking the lyre, a spear point". "Plectrum" has both a Latin based plural, plectra and a native English plural, plectrums. Plectra is used in formal writing, particularly in discussing the harpsichord as an instrument of classical music, while plectrums is more common in ordinary speech.