Кіріспе
Тауарлар мен қызметтер салығы (GST) – Жаңа Зеландияда тұтынылатын тауарлар мен қызметтерге салынатын қосылған құн салығы немесе тұтыну салығы. Жаңа Зеландиядағы GST – аздаған ерекшеліктері бар, кең ауқымды жүйе ретінде құрылған, мысалы, тұрғын үйді жалға алудан түсетін кіріс, қайырымдылықтар, құнды металдар және қаржылық қызметтер. Кең ауқымды болғандықтан, ол жалпы салық кірісінің 31,4%-ын құрайды. Ұлттық партия жүзеге асырған, 2010 жылғы 1 қазаннан бері қолданылып келе жатқан GST мөлшерлемесі 15% құрайды. Бұл 15% салық тауар немесе қызметтің соңғы бағасына қосылады және тауарлар мен қызметтер бағасымен бірге, GST-сі қосылған күйінде жарнамаланады. Ұзақ мерзімді (4 аптадан астам) қонақүйлерде тұруға арналған жеңілдетілген GST мөлшерлемесі (9%) қолданылады. Экспорт пен оған байланысты қызметтерге; қаржылық қызметтерге; жер мәмілелеріне; халықаралық тасымалдарға 0% GST мөлшерлемесі қолданылады. Сондай-ақ, қаржылық қызметтер, жылжымайтын мүлік және құнды металдар да салықтан босатылған (0%).
Тарих
1986 жылы 1 қазанда Қаржы министрі Роджер Дуглас тауарлар мен қызметтерге 10% мөлшерлемемен ҚҚС (Қосымша құн салығы) енгізді. Ол тауарлар мен қызметтердің бұрынғы сату салықтарын алмастырды. 1989 жылы ҚҚС мөлшерлемесі арттырылды, бұл Лейбористік партияның бастамасымен вице-премьер Хелен Кларк пен премьер-министр Джеффри Палмердің ҚҚС-ті 12,5%-ға дейін көтеруімен жүзеге асты. 21 жыл өткен соң, 2010 жылы Ұлттық партияның премьер-министрі Джон Кей ҚҚС мөлшерлемесін тағы да көтеріп, 15%-ға жеткізді. Ұйымдар мен жеке тұлғалар ҚҚС төлеуге жататын сату мен ҚҚС төлеуге жататын жеткізу арасындағы айырмашылық бойынша ғана ҚҚС төлейді (яғни, олар сатудан түскен кіріс пен сатып алуға кеткен шығыс арасындағы айырмашылық бойынша ҚҚС төлейді). Бұл, сату арқылы алынған және сатып алу арқылы төленген ҚҚС-ті белгілі бір кезеңдерде (әдетте, екі ай сайын, ал кейбір компаниялар бір айлық немесе алты айлық кезеңді таңдайды) салыстыру арқылы жүзеге асырылады. Егер сатудан жиналған ҚҚС көбірек болса, айырмашылығы Ішкі кіріс қызметіне (ІКҚ) төленеді, ал егер сатып алудан төленген ҚҚС көбірек болса, ІКҚ-ден қайтарым алынады. Жаңа Зеландиядан тауарлар мен қызметтерді экспорттайтын кәсіпорындар өнімдеріне "нөлдік ставканы" қолдануға құқылы: олар ҚҚС-ті 0% мөлшерлемемен есептейді. Бұл кәсіпорнына енгізілген ҚҚС-ті қайтарып алуға мүмкіндік береді, бірақ соңғы, Жаңа Зеландияда емес тұтынушы салық төлемейді (ҚҚС-тен босатылған тауарларды өндіретін кәсіпорындар енгізілген ҚҚС-ті қайтарып ала алмайды). Кәсіпорындар енгізілген ҚҚС-ті қайтарып ала алатындықтан, ҚҚС-ті қоса алғандағы баға, әдетте, ақша ағыны мәселелерінен басқа, кәсіпорындардың сатып алу шешімдері үшін маңызды емес. Сәйкесінше, көтерме саудагерлер көбінесе бағаны ҚҚС-сіз көрсетеді, бірақ сату кезінде ҚҚС-ті қоса алғандағы толық бағаны жинап, жиналған ҚҚС бойынша ІКҚ-ға есеп беруі керек.
Оффшорлық компаниялар көрсететін цифрлық қызметтер
2016 жылдың 1 қазанында Жаңа Зеландияда тұратын тұтынушыларға оффшорлық компаниялар (Жаңа Зеландиядан басқа) көрсететін цифрлық ("қашықтан") қызметтерге салық салу тәртібі өзгерді. Осы күннен бастап оффшорлық цифрлық қызметтерді ұсынатын компаниялардың Жаңа Зеландиядағы тұтынушыларға көрсететін барлық қызметтеріне 15% GST ("Netflix салығы") қолданылады. Жаңа GST-ны есептеп шығару, жинау және оны Жаңа Зеландияның Ішкі Кірістер Департаментіне (Inland Revenue Department) төлеу – қызметті ұсынатын компанияның жауапкершілігі. Бұл жаңа GST заңнамасы 2015 жылдың қаңтар айында Еуропалық Одақта (ЕО) енгізілген цифрлық тауарларды салық салу ережелерімен ұқсас. Цифрлық тауарлар мен қызметтерге салық салу халықаралық деңгейде жиі кездеседі, себебі ЭЫДҰ (OECD) 2015 жылдың қазан айында көптен күткен BEPS есебін жариялады. Есептің 1-тармағы цифрлық экономиканы салық салу мәселесіне арналған. Есепте осындай салықтар бойынша нұсқаулар мен ұсыныстар келтірілген, олар қосылған құн салығы, GST, теңестіру салымы немесе ұстап алу салығы түрінде болуы мүмкін. Жаңа Зеландия Норвегия, ЕО, Оңтүстік Африка, Оңтүстік Корея, Жапония және Австралиядан кейін осындай ережелерді заңнамаға енгізген соңғы ел.
Құқықтық талаптарды орындау шығындары
Жаңа Зеландиядағы ҚҚС-ге сәйкестік келіп түсетін шығындарды зерткен бірнеше зерттеу жұмыстары бар. Олардың алғашқысы 1992 жылы Sandford және Hasseldine есімді авторлар жариялаған.