Кіріспе

Gravlax немесе пісірілген ласман – тұз, қант және укроп қоспасымен маринадталған ласманнан тұратын скандинавиялық тағам. Ол жаңа укроп немесе шырша бұтақтарымен безендіріледі және кейде одан кейін суық түтінделген болуы мүмкін. Gravlax көбінесе апетит ретінде жұқа кесілген күйде, hovmästarsås (сөзбе-сөз "метрдотель соусы", Швецияда gravlaxsås, Норвегияда sennepssaus – "мыстыр соусы", Данияда rævesovs – "түлкі соусы", Исландияда graflaxsósa, Финляндияда hovimestarinkastike – "бұтлер соусы" деп те аталады), укроп және мыстыр соусымен, нанмен немесе қайнатылған картоппен бірге беріледі.

Этимология

Gravlax сөзі Солтүстік герман тіліндегі gräva/grave сөзінен ("қазу"; қазіргі мағынасы "балықты тұздау") шыққан, ол протогерман тіліндегі grabą, grabō ("жердегі ойыс; арна, жота; қабір") және индоевропалық түбір ghrebh ("қазу, қыру, сызып алу") мен lax/laks ("бөлек") сөздеріне дейін жетеді.

Тарих

Орта ғасырларда балықшылар лососьты тұздап, оны су тасқынының жоғары шегінен жоғары құмға көміп, жеңіл ферментацияға ұшыратқан. Бүгінде ферментация өндіріс процесінде қолданылмайды. Оның орнына лосось тұз, қант және укроптан тұратын құрғақ маринадқа "көміледі" және он екі сағаттан бірнеше күнге дейін тұздалады. Лосось тұздалғанда, осмос процесі ылғалды балықтан шығарып, тұз бен қантқа сіңіреді, нәтижесінде құрғақ қоспа жоғары концентрацияланған тұздыққа айналады, оны скандинавиялық асүйінде соустың құрамына пайдалануға болады. Осы тұздау әдісін кез келген майлы балыққа қолдануға болады, бірақ ең көп қолданылатыны – лосось.