Кіріспе

Британдық жеңіл, қысқа қашықтықтағы кемеге қарсы зымыран Sea Skua – британдық жеңіл, қысқа қашықтықтағы әуеден-жерге зымыран (ASM), тікұшақтардан кемелерге қарсы қолдану үшін жасалған. Ол негізінен Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің Westland Lynx тікұшақтарында қолданылды. Зымыран тікұшақтарда қолдануға арналған болғанымен, Кувейт оны жағалаудағы артиллериялық бөлімшелерінде және Umm Al Maradem (Combattante BR 42) типтес шапшаң шабуыл кемелерінде де пайдаланады. Ұлыбритания Корольдік теңіз күштері 2017 жылы бұл зымыранды қолданудан алып тастады. Оның ізбасары – Sea Venom зымыраны 2021 жылы қарулануға түсті.

Даму

Теңіз Скуасы тарихы тікелей соғыстан кейінгі кезеңге емес, жанама түрде қатысты. Соғыс кезінде басқарылатын бомбалар пайда болғаннан кейін, әуе шабуылының қаупі күшейгендіктен, Корольдік теңіз флоты барлық кемелерді қорғау үшін жер-әуе ракетасымен (SAM) жабдықтау қажет деп сенді. Бұл жүйелер көбінесе үлкен болды, әсіресе вертикальді ұшыру технологиясы пайда болғанға дейін, сондықтан кішкентай кемелерге бірден SAM және дәстүрлі зеңбірек орнату қиын болды. Осыған байланысты, әуеге қарсы және кемеге қарсы қолданылатын екі мақсатты ракета жасау бойынша тәжірибелер сериясы жүргізілді, бұл зеңбірек қажеттілігін жояды. Теңіз флотының алғашқы басқарылатын ракеталары – Seaslug және Seacat – екеуінің де кемеге қарсы қосымша міндеттері болды. Seaslug үлкен жүйе болғандықтан, тек үлкен кемелерде тасымалданатын, ал Seacat кез келген кемеге орнатылатын, бірақ қашықтығы салыстырмалы түрде қысқа және оқ-дәрісі кішкентай қайықтарға қарсы қолдануға ғана жарамды болды. Екеуі де зеңбіректерді мағыналы түрде алмастыра алмады. 1960 жылдың қазан айында Теңіз флоты 3000 тонналық фрегатқа сыйып, бомбалаушыларға, кемеге қарсы ракеталарға және басқа кемелерге (фрегат өлшемдес) шабуыл жасай алатын бір қаруды қайта жасау мақсатымен жаңа жобаны бастады. Бұл кішкентай кемеге арналған басқарылатын қару жасауға және соңында Sea Dart-қа әкелді, ол Brave класты патрульдік қайыққа қарсы кемеге қарсы рөлде сынақтан өтті. Алайда, ол ең кішкентай кемелерге тым үлкен болып шықты және ақырында эсминецтер мен үлкен кемелерге ғана жарамды болды. 1960 жылдардың соңында кең қолжетімді екі мақсатты қарудың рөлі орындалмады. 1967 жылы "Элиат" кемесінің батып кетуі орта қашықтықтағы кемеге қарсы ракеталармен жабдықталған шағын, жылдам шабуылдау қайықтарының қаупі зор екенін көрсетті. Мұндай кемелерді олардың ракеталарының ұшыру қашықтығына жеткенше жоюға болатын қару қажет болды, бұл қару кез келген жеңіл зеңбіректерден асып түсетін қашықтықта болуы керек еді. Seacat қажетті қашықтыққа ие болмады. Sea Dart болды, бірақ RN кемелерінің көпшілігіне орнату мүмкін болмады. Жаңа, арнайы кемеге қарсы ракета бұл рөлді орындай алатын, бірақ қажетті қашықтыққа жету үшін оның мөлшері қарсы қолданылатын ракеталармен шамалас болуы керек еді, бұл басқа көптеген қару жүйелерін тасымалдайтын кемеде көп орын алып қояр еді. Осы жағдай екі мақсатты қару жасау идеясына соңғы нүкте болды. Тұжырымдама толығымен қайта қаралып, жаңа қаруды тікұшақтан ұшыру туралы шешім қабылданды. Үлкен қашықтық қажет болмады, тек тікұшақты қайықтардағы әуе шабуылына қарсы қарудан аулақ ұстауға жеткілікті қашықтыққа ұшу керек еді. Кемелердің кішкентай болғандықтан, олардағы қару-жарақ жеңіл және қашықтығы шектеулі болар еді. Ракета жаңа Westland Lynx тікұшағымен тасымалданатын болады, ал нысаналарын жаңа жеңіл радар – Seaspray анықтайтын еді. Оның жауынгерлік тиімділігі Racal "Orange Crop" ЭЖМ (электрондық қарсы шаралар) жиынтығының қосылуымен артты, бұл тікұшаққа нысана кемелерге жақындауға тырысатын қайықтардың радарларын анықтауға мүмкіндік берді, соның салдарынан тікұшақтар соңғы сәттерге дейін Seaspray радарына қосылмайтын болды. Британдық ұшақ корпорациясы (BAC) 1972 жылдың мамыр айында әзірлеу жұмыстарын бастады. Ұлыбритания үкіметі 1975 жылдың қазан айында оның өндірісіне рұқсат берді. Сол кезде ракета CL.834 деп аталды. Бірінші сынақ ұшырулар 1979 жылдың қараша айында Кардиган шығанағындағы Аберпорт полигонында өтті. Үш ракета жерден, ал үш ракета тікұшақтан ұшырылды. Тағы да сынақтар жүргізілді және 1981 жылдың шілдесінде жаңа ракетаның толық көлемде өндірісіне бұйрық берілді, ол енді "Sea Skua" деп аталды.

Дизайн

Ракетаның ұшырылу салмағы тек құрайды, Lynx тікұшағы төрт данаға дейін, әр қанаттың пилонында екі-екіден тасымалдай алады. Күшейткіші – Royal Ordnance (қазіргі Roxel UK) "Redstart" болат корпусы, ал тұрақты қозғалтқышы – Royal Ordnance "Matapan" жеңіл қорытпа корпусы. Зымыран жоғары дыбыс асты жылдамдықпен 25 км-ге дейінгі қашықтыққа ұшады. Ресми қашықтығы 15 км деп белгіленген, бірақ бұл көрсеткіш көбінесе одан да асып түседі. Зымыранда екі сенсор бар: Marconi Defence Systems компаниясы жасаған жартылай белсенді радиолокациялық бағыттау жүйесі және Thomson TRT AHV 7 радиолокациялық биіктік өлшегіші (Exocet зымыраны да осыны пайдаланады), ол British Aerospace Defence Systems компаниясы лицензиясы бойынша өндіріледі.

Фолкленд соғысы

Фолкленд соғысы кезінде теңіз Skuas зымырандары сегіз рет ұшырылды, кейде өте ауыр жағдайларда, және өте жоғары дәлдік көрсетті. Төрт зымыран 800 тонналық ARA Alférez Sobral патрульдік кемесіне/құтқару буксиріне қарсы қолданылды, олар HMS Coventry және HMS Glasgow кемелеріндегі екі Lynx тікұшағынан атылды. Екі зымыран кеменің көпіріне, біреуі кеменің шыны талшықтан жасалған теңіз қайығына, ал үшіншісі кеменің үстінен өтті. Кемеге ауыр зақым келтірілді, 8 адам (капитанды қоса) қаза тапты, бірақ кеме батпады және Пуэрто-Десадоға оралды. Тағы төрт Sea Skuas зымырандары Río Carcarañá (8,500 грт) жүк кемесінің және Río Iguazú патрульдік кемесінің қираған қалдықтарын жою үшін пайдаланылды.

Бірінші шығанақ соғысы

Перс шығанағы соғысы кезінде алты Lynx әскери-теңіз тікұшағы Корольдік теңіз флотының төрт фрегаты мен эсминецтерінде орналастырылды. 1991 жылғы 24 қаңтарда бір Lynx тікұшағы Кура аралының жанында екі ирактық мина сығу кемесін жойып, суға батырды. Үшінші кеме өздігінен суға батырылды. 1991 жылғы 29 қаңтарда ірі қақтығыс болды. Ирактың 17 десанттық кемесі, олармен бірге жылдам шабуыл кемелері мен мина сығушылары Фаилака аралынан оңтүстікке қарай жылжығаны анықталды, бұл Ирактың шабуылының бөлігі болып, Хафджи шайқасына әкелді. Төрт Lynx тікұшағынан атылған Sea Skuas екі кемені батырды. Қалған кемелер американдық авиатасымалдағыштары мен Корольдік теңіз флотының Sea King тікұшақтарымен зақымдалды, жойылды немесе таратылды. Келесі күні сол аймақта тағы үш Polnocny класындағы десанттық кеме, үш ТНК 45 жылдам шабуыл кемесі (Ирак Кувейт теңіз күшінен алған) және бір Т43 класындағы мина сығушы кемесінен тұратын тағы бір конвой анықталды. Төрт Lynx тікұшағынан атылған Sea Skuas үш жылдам шабуыл кемесін жойды, мина сығушы және бір десанттық кемені зақымдады; десанттық кеме кейін RAF Jaguar ұшақтарымен жойылды. Ақпан айындағы бірнеше қақтығыстарда Lynxes тікұшақтары Sea Skuas зымырандарымен Zhuk класындағы патрульдік қайық, құтқару кемесі және тағы бір Polnocny класындағы десанттық кемені жойды, ал тағы бір Zhuk класындағы патрульдік қайықты зақымдады.

Малайзия Корольдік Әскери-теңіз флотының қызметі

Sea Skua Малайзия Корольдік Теңіз күштерінің құрамына алты AgustaWestland Sea Lynx 300 тікұшағын сатып алу келісімінің бөлігі ретінде қабылданды. Зымырандардың құны 104 миллион ринггит көлемінде болды. 2006 жылдың 16 наурызында Малайзия Корольдік Теңіз күштері келісімшарт бойынша жүргізілетін атыс жаттығуы аясында Sea Skua зымыранын сынақтан өткізді. Зымыран 40 метрлік суүсті нысанасынан 8 шақырым қашықтықта атылды. Sea Skua нысананы соқпады және жарылмады. Ақаулық зымыранның қозғалтқышын іске қосатын жалғастырушы сымның бұзылуынан туындаған деп саналды. Зымыран теңізге құлап, қайта табылмады. Малайзия Корольдік Теңіз күштері Matra Bae Dynamics (MBDA) компаниясына зымырандарды жүйелік тексерулер мен қайта сынақтар жүргізу үшін қайтарып алуға бұйрық берді. 2008 жылдың 12 ақпанында Малайзия Корольдік Теңіз күштері екінші атылымды сәтті жүргізді. Зымыран ең жоғарғы қашықтықтан атылып, суүсті нысананы соқты.

Болашақ

Ұлыбритания қызметінде "Sea Skua" зымырандық кешені "Sea Venom" зымырандық кешенімен алмастырылуы жоспарлануда. Корольдік теңіз күштері 2017 жылдың наурыз айында "Sea Skua" зымырандық кешенін соңғы рет тікелей атып сынады.