Кіріспе

Ходжодзюцу (японша: 捕縄術) немесе Торинавадзюцу (японша: 捕縄術) немесе жай ғана Навадзюцу (японша: 縄術) – адамды арқан немесе бау-өткіш (жапонша: 縄) қолданып байлап ұстаудың дәстүрлі жапондық жекпе-жек өнері, қазіргі қолғапшалардың алдағы бақылауы. Көптеген мектептерден алынған түрлі материалдар, техникалар мен әдістерді қамтитын Ходжодзюцу – жапон тарихы мен мәдениетінің ерекше туындысы болып табылатын жапондық өнер. Жекпе-жек өнері ретінде Ходжодзюцу көбінесе дербес оқытылмайды, бірақ үлкен бугей немесе будо мектебінің оқу бағдарламасы аясында, көбінесе джуджутсудағы жоғары деңгейдегі оқу ретінде оқытылады. Қай көзден болса да, Ходжодзюцу техникалары мен әдістері Жапониядан тыс жерлерде сирек көрсетіледі.

Техникалар мен әдістер

Жалпы алғанда, Ходжодзюцуды екі негізгі санатқа бөлуге болады. Біріншісі – тұтқынды ұстау және байлау. Бұл үшін мықты, жұқа арқан (көбінесе диаметрі 3–4 мм) қолданылатын, оны хаянава деп атайды ([[wiktionary:早縄), ал кейде самурайлардың қылыш қабықшасына ілген шағын арқаны (сагэо) да пайдаланылатын. Құқық қорғау органдарында констебльдер мұндай арқанды кішкентай орамда алып жүретін, одан арқанның бір ұшы беріліп тұратын. Бұл «торинэва» («ұстау арқаны») арқан тұтқынның денесіне, мойнына және қолына оралғанда, бір ұшын босатып, оралымнан тарту арқылы байланатын. Мұндай байлауды констебль тұтқын қарсылық көрсетіп тұрғанда жылдам жасауға тиіс болған. Осы кезеңде де байлау әдісінің эстетикалық және визуалды жақтарына, сондай-ақ жапон қоғамының мәдени талаптарына назар аударылатын. Сарапшылардың пікірінше, әлі сотталмаған күдіктіні байлау кезінде, оның қауіпсіз ұсталуын қамтамасыз ететін, бірақ қоғамда ұятқа қалдырмау үшін түйінсіз әдістер қолданылатын. Арқанды түйінмен бекітудің орнына, констебль арқанның бос ұшын ұстап, тұтқынды тергеуге алып бара жатып бақылап отыратын. Тергеу кезінде мойындау алу үшін түрлі жазалау түрлері қолданылуы мүмкін еді. Екінші санатта бір немесе кейде екі «негізгі арқан» немесе «хоннава» пайдаланылатын. Хаянава сияқты, олардың да ұзындығы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ көбінесе қымыз арқанынан жасалған. Мұндай арқанның қалыңдығы әдетте алты миллиметрден жоғары, ал ұзындығы 25 метрге дейін жететін. Бұл арқан тұтқынды қамау орнына тасымалдау, сот процесінде ұстау және, әсіресе ауыр қылмыстар жасағандарды бас кесу, айқышқа шегелеу (яғни, тұтқынның денесіне найзалармен соққы беру алдында айқышқа байлау) немесе өртпен жазалау сияқты жазалауларға көрсету үшін хаянавадан гөрі берік және ұзақ мерзімді байлауды қамтамасыз ету үшін қолданылатын. Хоннава арқандарымен байлауды әдетте кемінде төрт адамнан тұратын топ жүзеге асыратын, олардың көмегімен хаянаваға қарағанда күрделі әрі әсем өрнектер жасауға болатын. Екі түр де тиімді ұстауды ерекше визуалды эстетикамен үйлестірген. Ходжодзюцудың бүгінгі таңда белгілі байлау түрлері адам анатомиясын терең түсінуді көрсетеді, олар бірнеше қайталанатын тақырыптарға негізделген. Мұндай тақырыптарға күшін азайту үшін аяқ-қолдарды тиімсіз күйде байлау, қарсылықты болдырмау үшін арқанды мойынға орау немесе оның тиімділігін төмендету үшін мойынға бірнеше орам жасау, сондай-ақ қолдың жоғарғы бөлігіндегі қан тамырлары мен нервтерге қысым түсіріп, қимыл-қозғалысты шектеу кіреді.

Қазіргі кездегі табандылық

Ходжодзюцу қазіргі әлемде, Жапонияда да, басқа елдерде де сирек кездеседі. Торинава техникалары қазіргі жапон полиция қызметкерлерінің оқу бағдарламасына енгізілген, сондай-ақ ол джиу-джитсу мектептеріндегі озық тақырыптардың бірі болып саналады. Бұл өнер Бразилиядан Шығыс Еуропаға дейін әлемді аралап, басқа жапондық дәстүрлі жекпе-жек өнерлерімен бірге таралады. Кейіс қайтыс болған Дон Анжиердің "Йошида ха Шидаре Янаги рю" мектебінде ходжодзюцу бойынша кеңейтілген оқу бағдарламасы бар. Хонава техникалары көптен бері қолғаптар мен аяқ тілмелермен алмастырылғанымен, Жапониядағы дәстүрлі жекпе-жек өнерінің кейбір шеберлері осы өнерді сақтап қалуға тырысады. Масаки рю Будзюцу мектебінің сокесі (басшысы және мұрагері) Нава Юмио осы тақырыпта бірнеше кітап жазды және құқық қорғау саласындағы тарихи кеңесші ретінде жұмыс істеді. Мизукоши Хироның жақында қайта басылған "Торинавадзюцу" кітабы тарихи ақпаратты ұсынады, содан кейін 25-тен астам дәстүрлі түйіндіру техникаларының толық, практикалық нұсқаулары беріледі, оның ішінде сирек және көне мәтіндерден қайта жаңартылғандары да бар. Аталған мектептер: Сейго Рю Джуцу, Сейшин Рю Джуцу, Коден Эншин Рю Айюцу, Нанбу Ханден Ходжо Джуцу, Курокава Рю Нинюцу, Курама Йошин Рю Джуцу, Нагано Рю Хейхоу, Мицуо (Миппа) Мутеки Рю, Бо Рю және Тенфу Мусо Рю. Бұл – Сейко Фуджитаның "Зукай Торинавадзюцу" атты монументалды еңбегі, оны осы өнердің энциклопедиясы деп санауға болады, себебі ол көптеген мектептерден алынған жүздеген түйіндіру техникаларын көрсетеді.