Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың династиялық мемлекеті, 907–978 жылдар
Chinese dynastic state, 907 to 978
Уюэ (五越; Wǔyuè) – Қытай тарихындағы Бес династия мен Он патшалықтар кезеңінде құрылған Қытайдың династиялық мемлекеті және Он патшалықтың бірі. Оны Хайян (海鹽) Цян тайпасы биледі, олардың тегі патшалықтың бұрынғы аумағында кеңінен таралған.
Wuyue (; ) was a dynastic state of China and one of the Ten Kingdoms during the Five Dynasties and Ten Kingdoms period of Chinese history. It was ruled by the Qian clan of Haiyan (海鹽錢氏), whose family name remains widespread in the kingdom's former territory.
Негізін қалау
887 жылдан бастап Цыань әулеті Тан әулетіне әскери басшыларды (немесе джиедуши) ұсынды. 902 жылы Цян Лю Юэ патшасы атанды, екі жылдан кейін оған У патшасы атағы қоса берілді. 907 жылы Тан әулеті құлап, солтүстікте оның орнын Кейіннен Лианг әулеті баскан кезде, оңтүстіктегі әскери басшылар өздерінің патшалықтарын құрды. Цян Лю өзінің лауазымын пайдаланып, өзін Уюэ патшасы деп жариялады. Бұл Бес әулет және Он патшалық кезеңінің басталуын білдірді, ол 960 жылы Сун әулетінің құрылуына дейін жалғасты.
Beginning in 887, the Qian family provided military leaders (or jiedushi) to the Tang dynasty. Qian Liu was named Prince of Yue in 902, with the title of Prince of Wu added two years later. In 907, when the Tang dynasty fell and was replaced in the north by the Later Liang, military leaders in the south formed their own kingdoms. Qian Liu used his position to proclaim himself the King of Wuyue. This signaled the beginning of the Five Dynasties and Ten Kingdoms period which would last until the founding of the Song dynasty in 960.
Атаудың шығу тегі
Уюэ атауы б.з.т. 770-476 жылдар аралығындағы Көктем мен Күз дәуірінде болған У және Юе екі ежелгі мемлекеттерінің бірігуінен пайда болған.
The name Wuyue comes from the combination of Wu Kingdom and Yue Kingdom, two ancient kingdoms during the Spring and Autumn period from 770 to 476 BC.
Аумақтық көлемі
Астанасы Ханчжоуда орналасқан, сондай-ақ "Сифу" деп те аталатын бұл патшалыққа қазіргі Чжэцзян, Шанхай және Цзянсу провинциясының оңтүстік бөлігі кірген. 945 жылы Мин патшалығы құлағаннан кейін Фуцзянь провинциясының солтүстік бөлігінің бір бөлігі де оның құрамына қосылды. Уюэ патшалығының аумақтық шегі шамамен ежелгі Юэ тайпасының жерлерімен сәйкес келді, бірақ ежелгі У тайпасымен емес. Осы себепті, көршілес У (Оңтүстік У деп те аталады) Уюэнің өзінің жерлерін басып алу ниетінде екенін айыптады, және бұл атау екі мемлекет арасында ұзақ жылдар бойы шиеленіс тудырды. Құрылған алғашқы онжылдықтарында Уюэ оңтүстікте Мин патшалығымен, батыста және солтүстікте Оңтүстік Тан патшалығымен шектес болды. 943-945 жылдар аралығында Мин тайпасының Ин тайпасы көтерілісі кезінде Уюэде қысқа мерзімге үшінші шекара пайда болды. Бірақ көп ұзамай Уюэ толыққандай қоршалып қалды (Шығыс Қытай теңізінен басқа), себебі Ин және Мин тайпаларының екеуі де Оңтүстік Тан патшалығына қосылды. Халық саны шамамен 550,700 шаңырауды құрады, көптеген адамдар сауда орталықтарында және ірі теңіз порттарында тұрды.
With its capital in Hangzhou, also called "Xifu", the kingdom included present day Zhejiang, Shanghai, along with the southern portion of Jiangsu Province. It also later absorbed some of the northern part of Fujian when the Min Kingdom fell in 945. The territorial extent of Wuyue roughly corresponded to the territories of the ancient Yue, but not the ancient Wu—which led to charges by the neighboring Wu (also known as Southern Wu) that Wuyue had designs on its territory, and the name was a source of tension for years between the two states. In the early decades of its existence, Wuyue bordered the Min Kingdom on its south and the Southern Tang Kingdom on its west and north. With the rebellion of Yin from the Min from 943 to 945, Wuyue briefly had a third border. However, before long, Wuyue was completely encircled (except for the East China Sea) as both Yin and Min were absorbed by the Southern Tang. The population was approximately 550,700 households, with many people living in commercial centers and major seaports.
Цян Лю билігі
Цян Лю билігі кезінде Вюйэ экономикасы гүлденіп, осы күнге дейін сақталған өзінің ерекше аймақтық мәдениетін еркін дамытты. Ол жағалаудағы мемлекеттің ауыл шаруашылығын жетілдірді, теңіз қорғау қабырғаларын салды, Ханчжоу қаласын кеңейтті, өзендер мен көлдерді тереңдетті, теңіз көлігі мен сауда-саттықты ынталандырды. Өмірінің соңында ол мемлекеттік істерді адал және игілікпен басқаруға кеңес берді, және оның сөздері кейінгі төрт патша тарапынан қатаң сақталды.
Under Qian Liu's reign, Wuyue prospered economically and freely developed its own regional culture that continues to this day. He developed the coastal kingdom's agriculture, built seawalls, expanded Hangzhou, dredged rivers and lakes, and encouraged sea transport and trade. On his death bed he urged a benign administration of state affairs and his words were strictly followed by four succeeding kings.
Сыртқы дипломатия
935 жылы Уэй (Уюйе) Жапониямен ресми дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Патшалық теңіздегі қолайлы орналасуын пайдаланып, солтүстік Қытаймен, қиданьдықтармен, сондай-ақ Кейінгі Бэкже, Балхэ, Горё және Силла корей мемлекеттерімен дипломатиялық байланыстарды сақтап тұрды. Буддизм Жапония және Горёмен дипломатиялық қарым-қатынаста маңызды рөл атқарды. Жапон және корей монахтары Уэйге (Уюйеге) сапар жасады, ал Уэй (Уюйе) монахтары Жапония мен Кореяға да барды. Уэй (Уюйе) билеушілері Тан әулетінің соңғы жылдары жоғалып кеткен сутраларды табуға тырысты. 947 жылы Цянь Цзуо Жапонияға сыйлықтар жіберіп, барлық сутраларды сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ ешқайсысы қолжетімді болмады. 961 жылы Цянь Чу Горёға елу құнды зат пен жоғалып кеткен сутралар туралы сұрау хат жіберді, ал Гванчжонг монах Егванды Тиантай сутраларының толық жинағымен жіберді.
In 935, Wuyue established official diplomatic relations with Japan. The kingdom also took advantage of its maritime location to maintain diplomatic contacts with north China, the Khitans, and the Korean states of Later Baekje, Balhae, Goryeo, and Silla. Buddhism played a large role in the diplomatic relations with Japan and Goryeo. Japanese and Korean monks traveled to Wuyue, while monks from Wuyue went to Japan and Korea as well. The rulers of Wuyue also tried to find sutras that had been lost during the turbulent final years of the Tang. In 947, Qian Zuo sent gifts to Japan and offered to buy any sutras; however none were available. In 961, Qian Chu sent fifty precious objects and a letter to Goryeo inquiring about the missing sutras, and Gwangjong sent the monk Jegwan with a complete set of Tiantai sutras.
Патшалықтың құлдырауы
978 жылы солтүстік императорлық қытай әскерлерінің толық құрып кету қаупіне тап болғанда, Уюэ патшалығының соңғы патшасы Цян Чу Сун әулетіне бағынышты екендігін мойындады, осылайша халқын соғыстан және экономикалық қираудан сақтап қалды. Цян Чу формалды түрде патшалығын сақтап қалғанмен, Уюэ Сун әулетінің құрамына енді, нәтижесінде патшалық толығымен жойылды. Соңғы патша 988 жылы қайтыс болды.
In 978, in the face of certain annihilation from northern imperial Chinese troops, the last king of Wuyue, Qian Chu, pledged allegiance to the Song dynasty, saving his people from war and economic destruction. While Qian Chu nominally remained king, Wuyue was absorbed into the Song dynasty, effectively ending the kingdom. The last king died in 988.
Мәдени мұра
Вюйе патшалығы Қытайдағы Вюйе аймағының мәдени және экономикалық үстемдігін келесі ғасырлар бойы бекітіп, Қытайдың қалған бөлігінен ерекшеленетін ұзаққа созылған өңірлік мәдени дәстүрді қалыптастырды. Патшалықтың басшылары буддизмді, сондай-ақ буддизммен байланысты архитектураны, ғибадатханаларды безендіруді және діни мүсіндерді ынталы түрде қолдады. Осы кезеңде қалыптаса бастаған мәдени ерекшелік бүгінге дейін сақталып келеді, себебі Вюйе аймағында Ву деп аталатын қытай тілдері тобы (оның ең танымал түрі – Шанхай диалектісі) қолданылады, ерекше асханасы және басқа да мәдени ерекшеліктері бар. Цян Чу билігі тұсында салынған Баочу пагодасы – Вюйе патшаларының қамқорлығымен салынған көптеген храмдар мен пагодалардың бірі болды.
The Wuyue Kingdom cemented the cultural and economic dominance of the Wuyue region in China for centuries to come, as well as creating a lasting regional cultural tradition distinctive from the rest of China. The leaders of the kingdom were noted patrons of Buddhism, and architecture, temple decoration, and religious sculptures related to Buddhism. The cultural distinctiveness that began developing over this period persists to this day as the Wuyue region speaks a group of Chinese languages called Wu (the most famous variant of which is Shanghainese), has distinctive cuisine and other cultural traits. The Baochu Pagoda, constructed during the reign of Qian Chu, was one of many temples and pagodas built under the patronage of the Wuyue kings.
Инфрақұрылым
Уэй патшалығының физикалық мұрасы – көп ғасырлар бойы аймақтың Қытайдың ең өнімді ауыл шаруашылығы аймағына айналуына жағдай жасаған каналдар мен бөгеттер жүйесін құру болды. Осының нәтижесінде, аймақ бойынша Цян Люға арналған қасиетті орындар көбейді, олардың көптегені бүгінге дейін сақталған.
The physical legacy of the Wuyue Kingdom was the creation of the system of canals and dikes which allowed the region to become the most agriculturally rich region of China for many centuries. As a result, shrines to Qian Liu sprang up all across the region, and many can still be found today.
Жеке мұрасы
Цян Люді көбінесе "Аждаһа патшасы" немесе "Теңіз Аждаһасы" деп атады, өйткені оның ауқымды су шаруашылығы жобалары теңіздерді "бағындырған". Уюэ патшалары туралы дәстүрлі тарихта жағымды пікірлер сақталған. Олар халық арасында су шаруашылығы жұмыстарының арқасында құрметке ие болды, бұл аймақтың экономикалық өркендеуін қамтамасыз етті, сондай-ақ Сун әулетіне бағыну арқылы біртұтас Қытай мемлекетінің құрылуына және аймақтың соғыстан зардап шекпеуіне үлес қосты. Сун әулетінің алғашқы жылдары Цян әулеті Жуао императорлық әулетінен кейін екінші орында тұрды, бұл "Жүз тегі" атты есімдер тізімінде де көрініс тапқан. Кейіннен Вюй аймағында Цян патшаларын еске алуға арналған көптеген киелі орындар салынды, кейде оларды ауа райын және егістіктің өнімділігін анықтайтын күштер ретінде қастерледі. Осы киелі орындардың көптегені "Цян патшасының киелі орны" немесе "Цян патшасына арналған ғибадатхана" деп аталды және бүгінгі күнге дейін сақталған, ең танымал мысалы – Ханчжоу қаласындағы Батыс көлінің жанындағы киелі орын. Цян Людің көптеген әйелдері мен қарындастарынан жүзден астам ұлы болған. Оның ұрпақтары патшалықтың әртүрлі аймақтарына орналастырылды. Цян әулеті бүкіл аймаққа кеңінен таралған. Оның бірнеше тармағы жергілікті жерлерде "беделді әулеттер" (望族) деп есептеледі.
Qian Liu was often known as the "Dragon King" or the "Sea Dragon King" because of his extensive hydro engineering schemes which "tamed" the seas. The kings of Wuyue continue to enjoy positive treatment in orthodox history. They were popularly revered because of the hydro engineering works, ensuring the economic prosperity of the region, and for finally surrendering to the Song dynasty, which ensured both a unified Chinese nation and that the region would not be ravaged by war. During the early Song dynasty, the Qian royal family were treated as second only to the ruling Zhao imperial family, as reflected in the Hundred Family Surnames. Subsequently, many shrines were erected across the Wuyue region where the kings of Wuyue were memorialised, and sometimes, worshipped as dictating weather and agriculture. Many of these shrines, known as "Shrine of the Qian King" or "Temple to the Qian King", remain today, the most popularly visited example being that near West Lake in Hangzhou. Qian Liu reputedly had more than a hundred sons born to many different wives and concubines. His progeny were posted to various parts of the kingdom. The Qian family remains very widely spread throughout the region. Several branches are considered "prominent families" (望族) in their local areas.