Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Брабанттағы қала, Нидерланды
City in North Brabant, Netherlands
Хельмонд (; жергілікті диалектте Хеллемóнд деп аталады) – Нидерландының оңтүстігіндегі Солтүстік Брабант провинциясының Эйндховен агломерациясындағы қала және муниципалитет. Хельмондта бірнеше тоқыма және металлургия компаниялары орналасқан. Vlisco зауыты қаладан өтетін Zuid Willemsvaart каналының жанында орналасқан. Сөйленіп жүрген тіл – Хельмонд тілі (Шығыс Брабант диалектісі).
Helmond (; called Héllemond in the local dialect) is a city and municipality in the Metropoolregio Eindhoven of the province of North Brabant in the Southern Netherlands. Helmond is home to several textile and metal companies. The Vlisco factory is located next to the Zuid Willemsvaart canal, which runs through the city. The spoken language is Helmonds (an East Brabantian dialect).
Этимологиясы мен елтаңбасы
1241 жылы алғаш рет пайда болған Гельмонд қаласының гербінде шлем бейнеленген. Бұл герб қала атауымен байланысты жасалған, себебі голланд тілінде "helm" сөзі "шлем" дегенді білдіреді. Дегенмен, Гельмонд атауының шынайы этимологиясы, "төмен жатқан" мағынасын беретін Хел (протогерман тілінен *haljæ / Hel) және биік жерді немесе қауіпті орынды білдіретін Монд сөздерінің үйлесімінен туындаған болуы мүмкін. Гербтегі шлем бастапқыда ортағасырлық үлкен шлем түрінде бейнеленген, бірақ кейін ол жарысқа арналған шлем ретінде көрсетілді. Емен бұтақтары бостандықты символдайды, ал олардың үстіндегі құс тек әсемдеу үшін салынған деп саналады.
Helmond's coat of arms, first appearing in 1241, displays a helmet, and is a canting arms for the city's name, as helm means helmet in Dutch. However, the actual etymology of Helmond's name is probably derived from the combination of Hel, which means "low lying" (from Proto Germanic *haljæ / Hel), and Mond, which referred to higher ground or a secure place. The helmet on the coat of arms originally was depicted as a medieval great helm, however, the design eventually came to depict a jousting helmet. The oak sprigs symbolize freedom, while the bird perched on them is thought to be purely decorative.
Орта ғасырлар мен ерте заманауи кезеңдер
Меровингтер дәуірінде қазіргі Гельмонд орналасқан жер, өзендердің толық мекендеуге жарамсыз жиыны болды. Өзендердің лайланып бастауымен, елді мекендер құрылуы мүмкін болды, ал 1000 жылға қарай қазіргі қала орталығының батысында бір елді мекен пайда болды. Бұл кезеңде қазіргі Гельмонд қамалының алдындағы нысналарының бірі – 't Oude Huys ("ескі үй") деп аталды. 1108 жылғы құжаттар Гельмонд аллодиясының алғашқы феодал иесі – Хельмондтан келген Хазело есімді адамды атайды. 1179 жылы Папа Александр III-нің жарлығында Гельмонд Флорефф аббаттығына сыйға берілгені жазылған. Осы кезде жергілікті феодалдық басқару орталығы, шамасы, 't Oude Huys-ке көшірілді. 1220 жылы Гельмонд Брабанттың Генрих I-нің бақылауына өтті. 1225 жылы Генрих қаланың негізін қалады, ал 1232 жылы қала өз қалалық құқықтарын алды. 1235 жылы Генрих қайтыс болғаннан кейін, ол оның қызы Мария Брабантқа, Киелі Рим империясының императрицасына өтті. Ол көп уақытын 't Oude Huys-те өткізді, ал оның Биндерен аббаттығын құруы қаланың өсуіне үлкен үлес қосты. 1260 жылы Мария қайтыс болғаннан кейін, қала Брабант герцогтарына қайтарылды, олар 1315 жылы оны ван Берлер әулетіне жалға берді. 1325 жылы Ян II Бертут ван Берлер қазіргі Гельмонд қамалының орнында 't Oude Huys-тің орнына тас қамал салуды бастады. 1400 жылға қарай қаланың қоршау қабырғалары салынды. 1376 жылы сауда құқықтарын алғаннан кейін, Гельмондта тоқыма өнеркәсібі дами бастады, ал 1389 жылы қалада жеті гильдияға жұмыс істеуге рұқсат берілді. Гельмонд саудагерлері жүн мен матаны бүкіл Брабант бойынша сатты. Сауданың өсуіне қарамастан, қала халқының саны салыстырмалы түрде аз болды. Гельдер герцогтігіндегі соғыс пен тұрақсыздық Гельмондтың гүлденуіне тез арада нүке салды. Карл V Брабант герцогтігіне көтерілгеннен кейін, 1543 жылы Гельмонд Мартен ван Россум әскерімен қоршалып, тонауға ұшырады.
During the Merovingian period, the site of what is now Helmond was an only partially habitable convergence of streams. As the streams began to silt over, settlement was made possible, and by the year 1000, a settlement arose west of what is the current city center. Additionally, a precursor to the current Helmond Castle, named 't Oude Huys ("the old house"), was built around this time. Documents from 1108 mention Lord Hazelo von Helmond, the first feudal lord of the allodium of Helmond. In 1179, a bull of Pope Alexander III mentions Helmond being donated to the Abbey of Floreffe. At this point, the local feudal administration was probably moved to t' Oude Huys. In 1220, Helmond came under the control of Henry I of Brabant. In 1225, the town was founded by Henry, it received its Town Privileges in 1232. Following his death in 1235, it was passed down to his daughter, Maria of Brabant, Holy Roman Empress, who spent much time at t' Oude Huys and whose founding of Binderen Abbey benefited the growth of the city. Upon her death in 1260, the town passed back to the Dukes of Brabant, who, in 1315, leased it to the van Berlaer family. In 1325, Jan II Berthout van Berlaer started the construction of a stone keep on the site of the current Helmond Castle, supplanting t' Oude Huys. By 1400, the city ramparts were built. Having gained market rights in 1376, Helmond's textile industry began to develop, and in 1389, seven guilds were authorized to operate in the town. Merchants from Helmond sold wool and textiles throughout Brabant. Despite the commercial growth, the town's population remained small. Helmond's prosperity soon ended due to war and instability in the Duchy of Guelders, and following Charles V's ascension to the Duchy of Brabant, Helmond was put under siege and sacked by the army of Maarten van Rossum in 1543.
Голландия Республикасы мен Революциялық дәуірде
Гельмонд сонымен қатар Сегіз жылдық соғысқа да тартылды. Испанияның II Филиппісіне адал болғандықтан, Голландия Республикасының әскері қаланы екі рет басып алып, қайта жоғалтты, тек қамал ғана басып алынбады. Соғыстың салдары және 1636 жылғы оба індеті Гельмондтағы тоқыма өнеркәсібін қиратты, көптеген тоқымашылар Харлемге қашты. Тек 1648 жылғы бейбітшілік орнағаннан кейін қала жаңадан өркендеуге мүмкіндік алды. Гельмонд тоқымашылары Харлемдегі саудагерлермен жемісті серіктестік орнатты, соның арқасында қала соғыстың зардаптарынан қалпына келтірілді. Католиктер қуып жетеліп, жасырын өмір сүре бастады. Қала өзінің гүлденуін қайта жаңғыртса да, 18-шы ғасырдың соңындағы Патриоттар кезеңінде тағы да тұрақсыздыққа ұшырады. Бірнеше шайқастар мен саяси амалдардан кейін 1787 жылы Пруссияның араласуымен Патриоттар жеңіліске ұшырады, бірақ бес жыл өткен соң, 1793 жылы Франция Республикасы басып кірді. Либералды француз әкімшілігі Патриоттарға қаладағы ықпалын қайта жандандыруға мүмкіндік берді, ал 1795 жылы Гельмондта барлық ер азаматтарға сайлау құқығы берілді. 1798 жылға қарай Голландия Республикасының қалдықтары жойылды, және католиктерге қала басқаруына қатысуға қайтадан рұқсат етілді.
Helmond was also embroiled in the Eighty Years War. Since it remained loyal to Philip II of Spain, the army of the Dutch Republic twice captured and lost the city, with only the castle remaining uncaptured. The effects of the war and a plague outbreak in 1636 decimated the textile industry in Helmond, and many weavers fled to Haarlem. Only with the peace of 1648 could the city start to recover. The weavers of Helmond gained a fruitful partnership with merchants in Haarlem, and the city could rebuild from the war. Catholics were pushed underground. Although the city recovered its prosperity, it was once again plunged into instability during the Patriottentijd of the late 18th century. Following several skirmishes and political maneuvers in the city, the Patriots were crushed through the intervention of Prussia in 1787, but only five years later in 1793, the French Republic invaded. The liberal French administration allowed the Patriots to re assert themselves in the city, and in 1795, universal male suffrage came to Helmond. By 1798, the vestiges of the Dutch Republic were abolished, and Catholics were once again allowed to take part in city governance.
19 және 20 ғасырлар
18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында жергілікті кәсіпкерлер Гарлем саудагерлерінің көмегінсіз мата бизнесін дамыта бастады, бұл өнеркәсіптік өндірісті жеңілдетті. 1814 жылы қала Брабант штатының құрамына енді. 1826 жылы қаладан өтетін Зюйд-Виллемсварт каналының ашылуы қаланың гүлденуіне әсер етті. Тоқыма фабрикаларымен қатар, жіп бояу және ақтарту өндірістері де, сондай-ақ мақта басу сияқты мата өнеркәсібінің басқа салалары да дамыды. 1866 жылы бу күшінің енгізілуі және теміржол стансасының салынуы Гельмондтың дамуын жылдамдатты және халқы көбейді. 20 ғасырдың басында Гельмондтағы өнеркәсіп тоқымадан басқа салаларға қадам басты: машиналар мен сымдар сияқты металл өнімдері, какао фабрикасы, маргарин фабрикасы және EDAH азық-түлік желісі өндірілді. 1940 жылы Гельмондты Вермахт басып алды, ал қала әкімшілігін НСБ жақтастары басқарды. Қала 1944 жылдың 24 және 25 қыркүйегінде британ армиясы тарапынан азат етілді. Соғыстан кейін өнеркәсіп қайта жанданды, қалаға жаңа компаниялар келді, ал ескі өнеркәсіптер өз жұмысын жалғастырды. Заманауи бейнеге ұмтылып, Куб үйлері сияқты маңызды жобалар салынды. 1999 жылы Гельмонд 80 000-шы тұрғынын қарсы алды және дамуда.
By the late 18th and early 19th century, local entrepreneurs also started to grow the textile business unassisted by the Haarlem merchants, facilitating industrial production. It became a city with a seat in the Estates of Brabant in 1814. The 1826 opening of the Zuid Willemsvaart canal, which runs through the city, brought more prosperity to the city. In addition to the weaving mills and the associated yarn dyeing and bleaching plants, other branches of the textile industry also developed, such as cotton printing. The introduction of steam power and construction of a railway station in 1866 greatly accelerated the development of Helmond, and its population greatly increased. By the early 20th century, industry in Helmond started to branch out from textiles: metal products, such as machines and wires, were produced in the city, along with a cocoa factory, a margarine factory, and the grocery chain EDAH. In 1940, Helmond was captured by the Wehrmacht, and its city administration was taken over by NSB collaborators. The city was liberated by the British Army on 24 and 25 September 1944. After the war, industry once again flourished, with new companies establishing themselves in the city while old industries continued. Pursuing a modern image, prominent projects such as the Cube Houses were built. Helmond gained its 80,000th resident in 1999, and continues to grow.