Кіріспе
Y хромосомасындағы гендер арқылы туындайтын белгілер, сондай-ақ голандтық мұрагерлік (көне грекше ὅλος hólos, "толық" + ἀνδρός andrós, "еркек") – Y хромосомасында орналасқан гендердің нәтижесінде пайда болатын қасиеттерді сипаттайды. Бұл жыныстық байланыстың бір түрі. Y байланысын анықтау қиынға түсуі мүмкін. Бұл, әсіресе, Y хромосомасының кішкентай болуымен және аутосомалық хромосомаларға немесе X хромосомасына қарағанда азырақ гендерді қамтитынымен байланысты. Оның шамамен 200 геннен тұратыны естілді. Бұрын адам Y хромосомасының маңызды емес деп есептелген. Y хромосомасы адамдар мен кейбір басқа түрлерде жынысты анықтаса да, жынысты анықтауда рөл атқаратын барлық гендер Y хромосомасымен байланысты емес. Y хромосомасы, әдетте, генетикалық рекомбинацияға түспейді, ал рекомбинацияға тек псевдоавтосомалық аймақтар деп аталатын шағын аймақтарда ғана ұшырайды. Y хромосомасының рекомбинацияланбайтын гендерінің көп бөлігі "рекомбинацияланбайтын аймақта" орналасқан. Белгінің Y байланысы деп есептелуі үшін, ол мына сипаттамаларды көрсетуі керек:
* тек еркектерде кездеседі
* осы белгіні көрсететін еркектердің барлық ұлдарында пайда болады
* белгіні тасымалдаушы еркектердің қыздарынан жоқ; оның орнына, олар фенотип жағынан қалыпты және бұзылған ұрпақтарға ие емес.
Осы талаптарды Y байланысының негізін қалаушы Курт Стерн белгіледі. Стерн өз мақаласында Y хромосомасымен байланысты деп күдіктенген гендерді егжей-тегжейлі сипаттады. Жүні бар құлақтар – адамдарда Y хромосомасымен байланысты деп есептелген геннің мысалы; алайда, бұл гипотеза жоққа шығарылды. ДНК тізбектемесінің жетістіктерінің арқасында Y байланысын анықтау және дәлелдеу оңайырақ болып келеді. Y хромосомасы толығымен картаға түсірілді, нәтижесінде көптеген Y байланысты белгілер анықталды. Y байланысы X байланысына ұқсас, бірақ одан өзгеше; екеуі де жыныстық байланыстың түрлері болып табылады. X байланысы генетикалық және жыныстық байланысты болуы мүмкін, ал Y байланысы тек генетикалық байланысты болуы мүмкін. Бұл еркектердің жасушаларында Y хромосомасының тек бір ғана көшірмесі бар болғандықтан болады. X хромосомаларында екі көшірме бар, олардың әрқайсысы ата-анадан беріледі, бұл рекомбинацияға мүмкіндік береді. X хромосомасы көбірек гендерді қамтиды және айтарлықтай үлкен. Кейбір Y хромосомасымен байланысты деп саналатын белгілер расталмады. Мысалы, есту қабілетінің нашарлауы. Есту қабілетінің нашарлауы бір отбасында қадағаланды және жеті буын бойы барлық еркектерде осы белгі байқалды. Алайда, бұл белгі сирек кездеседі және толығымен шешілмеген. Y хромосомасының жойылуы еркектердегі сүйексіздіктің жиі кездесетін генетикалық себебі болып табылады.
appears in all sons of males who exhibit that trait
is absent from daughters of trait carriers; instead the daughters that are phenotypically normal and do not have affected offspring. These requirements were established by the pioneer of Y linkage, Curt Stern. Stern detailed in his paper genes he suspected to be Y linked. Hairy ears are an example of a gene once thought to be Y linked in humans; however, that hypothesis was discredited. Due to advancements in DNA sequencing, Y linkage is getting easier to determine and prove. The Y chromosome has been entirely mapped, revealing many Y linked traits. Y linkage is similar to, but different from X linkage; although, both are forms of sex linkage. X linkage can be genetically linked and sex linked, while Y linkage can only be genetically linked. This is because males' cells have only one copy of the Y chromosome. X chromosomes have two copies, one from each parent permitting recombination. The X chromosome contains more genes and is substantially larger. Some ostensibly Y linked traits have not been confirmed. One example is hearing impairment. Hearing impairment was tracked in one specific family and through seven generations all males were affected by this trait. However, this trait occurs rarely and has not been entirely resolved. Y chromosome deletions are a frequent genetic cause of male infertility.
Гүпілер
Гуппилерде Y-ге байланысты гендер жыныстық таңдауды анықтауға көмектеседі. Бұл, болашақ серіктес үшін гуппиді көбірек тартымды ететін белгілер арқылы жанама түрде жүзеге асырылады. Осы белгілер Y хромосомасында орналасқандығы және осылайша Y-ге байланысты екені дәлелденді. Гуппилерде жыныстық белсенділіктің төрт өлшемі де Y-ге байланысты болып көрінеді.
Тышқандар
Гипертония, немесе жоғары қан қысымы, гипертониялық егеуқұйрықтарда Y хромосомасына байланысты болып көрінеді. Бір локус аутосомалық болды. Дегенмен, екінші компонент Y хромосомасымен байланысты көрінді. Бұл үшінші ұрпаққа дейін сақталды. Гипертониялық әкесі бар еркек егеуқұйрықтардың қан қысымы, гипертониялық анасы бар еркек егеуқұйрықтарға қарағанда айтарлықтай жоғары болды, бұл белгінің бір бөлігі Y хромосомасына байланысты екенін көрсетеді. Әйел егеуқұйрықтарда нәтижелер еркектердегіден өзгеше болды, бұл Y хромосомалық компонентке меңзеді.