Оман имаматының соңғы имамы Ғалиб бин Әли әл-Хинай және Жебель Әхдар соғысы

Кіріспе

Ғалиб бин Али бин Хиллал әл-Хинаи (غالب بن علي الهنائي) (шамамен 1912 – 29 қараша 2009) – Оман имаматының соңғы сайланған имамы (ұлы). Кейіннен ол имаматтың қазынашысы қызметін атқарды. Оның інісі Талиб бин Али 1950-ші жылдары Маскат сұлтанына қарсы имаматтың көтерілісінде белсенді және нық қадамды басшы болды.

Тарих

Оман ішкі аймақ ретінде белгілі Оман имаматы мен жағалаудағы Оман, Маскат сұлтанаты ретінде танылған, екіге бөлінді. 1954 жылы имам Ғалиб сайланғаннан кейін көп ұзамай, ол Оман имаматын британ үкіметі қолдаған сұлтан Саид бин Таймурға қарсы Джебель Ахдар соғысына бастап барды. Мұнай компаниясының Оманның ішкі аймақтарымен тікелей келіссөздер жүргізуі британдық саяси агенттің наразылығын тудырды, ол Маскатта тұрды. Оның пікірінше, мұндай келісім имаматтың билігін мойындау және оның беделін арттыруға алып келер еді, бұл IPC келісіміне зиян келтірер еді. Британдық саяси агент мұнай компаниясының ішкі аймаққа кіруінің жалғыз жолы – сұлтанға имаматты басып алуға көмектесу деп есептеді. Сондықтан британ үкіметі сұлтанның ықпалынан кетуді және IPC-нің Оманның барлық аумағын қамтитын концессиялық құқығын жоққа шығаруды болдырмау үшін ішкі аймақпен тікелей байланысқа түсуден бас тартты. 1946 жылы британ үкіметі ішкі аймақты басып алу үшін қару-жарақ, оқ-дәрі, қосымша жабдықтар мен офицерлерді ұсынды. 1946 жылдың қыркүйегінде британ үкіметі сұлтанға британдық Корольдік әуе күштерін (RAF) пайдаланып ішкі аймақты басып алу туралы уәде берген ұсынысты қарастырды. Британ үкіметі халықаралық сынға ұшырау қаупінен сақтану үшін, бұл Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне шақыруға әкелуі мүмкін еді, бірақ күш қолдануға барып, екі басшының билігіндегі аймақтар арасында 5 жылдан астам соғыс жүргізді. Бұл соғыс Джебель Ахдарда (Жасыл тау) өтті және оның салдарынан 2000-нан астам адам қаза тапты. Осы арада британ үкіметі RAF-тің қолданылуы Оманның ішкі аймағында мұнай барлау жұмыстарын жеделдетуге мүмкіндік беретінін мойындады. Соғысты 1954 жылдың 25 қазанында сұлтан Саид бин Таймур бастады. Ол Оман имаматының аумағында орналасқан Фахуд маңында мұнай іздеуге IPC мұнай іздеушілеріне лицензия берді және оны басып алу үшін Маскат және Оман дала күштерін (MOFF), кейіннен Оман қарулы күштерінің сұлтаны (SAF) деп аталған әскерлерін жіберді. MOFF келесі күні Танамды басып алуға көшті. Имамдық күштердің нығайысы 1957 жылдың 14 маусымында Билад Сәйіт сияқты бірнеше ішкі ауылдарды қайта басып алу арқылы іске асырылды. MOFF жеңіске жетуді күтіп, Билад-Сайтқа артиллериялық батареяны жіберді. Алайда, имаматтың әскерлері күткеннен гөрі жақсы ұйымдастырылғаны байқалды. Апталар бойы шайқасқаннан кейін, ішкі аймақтағы жергілікті тұрғындардың қолдауына ие болмаған MOFF Фахудқа қайта оралуға мәжбүр болды. Имамдық күштер Низваны (астана), Фиркті, Изкиді, Тануфты, Бахланы және Джебель Ахдарды сұлтанаттың бақылауынан азат етті, ал Ибри сұлтанаттың билігінде қалған жалғыз аймақ болды. 1958 жылдың 25 шілдесінде, соғыс жалғасып жатқандықтан және британ үкіметінің Суэцтен кейінгі Таяу Шығыста "көрініп қалмау" мақсатына байланысты, сұлтан мен британдық басшылар арасында хаттар алмастырылды. Содан кейін экономикалық дамуға көмек көрсету туралы келісімге қол қойылды, ол британдық офицерлерді кішігірім бөлімшелерге басшылық етуге және SAF-тің басшылығын жүзеге асыруға қосу арқылы Оман қарулы күштерінің сұлтанын нығайтудан тұрды. 1959 жылы Джебель Ахдар соғысы тоқтатылды, имам Ғалиб әл-Хинаи Сауд Арабиясына қашып кетті. Ол қысқа уақытқа Даммамнан (Сауд Арабиясы) уақытша қуғын-сүргін үкіметін басқарды және Каирде (Мысыр) имамат кеңсесін құрды, ал Оманда ұрыстар жалғасты. Имам Ғалиб өзінің ағасы Талиб әл-Хинаиға, ол Рустақтың вали (губернаторы) еді, және Джебель Ахдардың вали (губернаторы) болған Сулейман бин Хамиярға, Оман имаматын мойындау және оның заңдылығын растау үшін Араб лигасына және Біріккен Ұлттар Ұйымына мәселені ұсынуды тапсырды. Имамдық іс араб ұлтшылдығымен және сол кезеңде орын алған түрлі антиколониалық қозғалыстармен тығыз байланысты болды. "Оман мәселесі" 1971 жылға дейін БҰҰ Бас Ассамблеясының күн тәртібінде болды.

Oman was split between the interior, which was known as the Imamate of Oman, and the coastal Oman, known as the Sultanate of Muscat. Shortly after Imam Ghalib was elected in 1954, he led the Imamate of Oman in the Jebel Akhdar War against sultan Said Bin Taimur, backed by the British government. The idea of having the oil company negotiate directly with the interior of Oman was not favored by the British political agent who resided in Muscat providing the justification that it would mean recognizing the authority of the Imamate and it would increase its prestige which would not favor IPC deal. The British Political Agent believed that the only method of granting the oil company access to the interior was by assisting the sultan in occupying the Imamate. The position of the British government was thereafter to eliminate any possibility of entering into direct relations with the interior in order not to alienate the sultan and to avoid invalidating the claim of IPC that its concession from the sultan covers the entirety of Oman. In 1946, the British government provided arms and ammunition, auxiliary supplies and officers to occupy the interior. In September 1946, the British government studied the proposal that was promised to the sultan of using the British Royal Air Force (RAF) to occupy the interior. The British government concluded that it is reluctant "in principle" to the use of force for the reason of avoiding international criticism that may lead to the calling of the British government before the United Nations Security Council but they executed anyway waging war for over 5 years between the two Head of Estate on the battle ground Jabel Akhdar (The Green Mountain) with over 2,000 martyrs losing their lives. Meanwhile, the British government recognized that the use of RAF would expedite oil exploration operations in the interior of Oman. The war was triggered by the sultan, Said Bin Taimur, on 25 October 1954, when he licensed IPC oil prospectors to search for oil near Fahud, an area located within the territory of the Imamate of Oman and sent Muscat and Oman Field Force (MOFF), later renamed Sultan of Oman's Armed Forces (SAF), troops to occupy it. The MOFF moved to occupy Tanam on the following day. The restrengthening of the imamate's forces materialized when a number of the interior villages were recaptured, including Bilad Sayt, on 14 June 1957. The MOFF moved an artillery battery to Bilad Sayt in anticipation of an easy victory. However, the imamate's forces proved to be much better organized than anticipated. After weeks of skirmishes, the MOFF, with no civilian support from the locals in the interior, had no choice but to surrender their way back to Fahud. The Imamate's forces freed Nizwa (capital), Firq, Izki, Tanuf, Bahla and Jebal Akhdar from the sultunate's control, while Ibri was the only area that remained under the occupation of the sultunate. On 25 July 1958, as a result of the ongoing war and British government's aim to be "less visible" in the Middle East in the post Suez world, letters were exchanged between the sultan and the British leaders and subsequently an assistance in economic development agreement was signed, which consisted of strengthening the sultan of Oman's armed forces (SAF) by attaching British officers to lead small units and to head the SAF as a whole. put down the Jebel Akhdar War in 1959, and Imam Ghalib al Hinai managed to escape to Saudi Arabia. He continued for a short time to lead a temporary government in exile from Dammam (Saudi Arabia) and established an imamate office in Cairo (Egypt) while the fighting continued in Oman. Imam Ghalib delegated his brother, Talib al Hinai, who was the wali (governor) of Rustaq, and Suleiman bin Hamyar, who was the wali (governor) of Jebel Akhdar, to present the issue to the Arab League and the United Nations in order to seek recognition and claim legitimacy of the imamate of Oman. The imamate's cause was closely identified with Arab nationalism and the various forms of anti colonialism that were taking place during that period. The 'question of Oman' remained on the UN General Assembly agenda in each year until 1971.