Кіріспе
Гизлебертус, Гизельбертус немесе Гизельбертус, кейде "Отундық" (XII ғасырда өркендеген) – француз романдық мүсінші, Франциядағы Отун қаласындағы Сент-Лазарь соборының оның жасаған әшекейі (шамамен 1120–1135 жылдар) – көптеген есіктер, тимпандар және капительдерден тұрады – сол кезеңнің ең өзгеше туындыларының бірін көрсетеді.
Өмір
Гислеберт алғаш рет 1115 жылы Клюниде жұмыс істеді, бұл жерде Клюнидің шеберінің бас көмекшісі болған болуы мүмкін. Оның туындылары Киелі кітаптағы көріністердің көптеген эпизодтарын көрсетеді, олардың күшті эмоцияларын бейнелейді. Гислеберт Исаның мейірімділігі, оның сүйіспеншілігі мен қамқорлығы туралы білді, және бұл собор төңірегіндегі кейбір өнер туындыларында көрінеді. Бастапқыда собор мәңгүрттер үшін аурухана ретінде салынған, олар ауру және бір жағынан тасталып кеткендей саналды. Собордың алдыңғы жағындағы бейнелер мәңгүрттерге үміт сыйлайтын суреттерді бейнелейді. Ол Клюни аббаттығының безендірілуіне де үлес қосты. Клюнидегі білімін аяқтағаннан кейін ол Везелайға аттанды, онда портик үстіндегі тимпанды жасады. Оның мүсіндері көркем және фантазияға толы: Исаның жер бетіне оралып, барлық жандарды (тірілер мен өлгендерді) көкте немесе тозақта мәңгілікке өткізуіне байланысты соттайтын қорқынышты Соңғы Соттан бастап (Батыс Тимпан), ерекше созылған тұлғаларымен, Еваға дейін (Солтүстік Портал), ежелгі дәуірден бері Еуропа өнеріндегі алғашқы ірі жалаңаш және әдемі қисықтармен бейнеленген нұсқа. Оның ықпалын басқа француз шіркеу мүсіндерінде де көруге болады, ал оның техникалары готика стиліне жол ашты.
Стиль
Гислебертус аты, латынша "Гилберт" (және басқа "Гилберттер" үшін, көбінесе жоғарыда аталғандай жазылады), Аутун соборының батыс тимпанында қашалған: Gislebertus hoc fecit немесе "Гислебертус мұны жасады". Бүгінде кейбір ғалымдар бұл жұмысты тапсырыс берген адамның есімі екенін, суретшінің емес деп санайды. Дегенмен, басты мүсіншінің бірнеше көмекшілері болған болуы мүмкін, бірақ ерекше суреттерді бір адам жасаған болуы ықтимал. Гислебертустың есімі романдық кезеңдегі тас жұмыстарында алғаш рет кездеседі, себебі оған дейін мүсіншілер өзінің шығармашылық емес, Құдай үшін жұмыс істейтіндерін санаған. Екінші жағынан, Гривот пен Зарнецкий былай десталап айтады: Фернан Абержонуа 18-ғасырдың ортасынан кейін шіркеу "романдық ою-өрнектерді варварлық деп есептеп, жаңа табылған грек-римдік талғамға сәйкес әшекейлермен ауыстырып, көркемдік тұрғыдан елеулі "тазалау" жұмыстарын жүргізді". Діни қызметкерлер батыс фронттың тимпанын тегістеу үшін Мәсіхтің басын алып тастады. 24 Патриарх пен Пайғамбардың бейнеленген ою-өрнектері толығымен алынып тасталды. Абержонуа былай түсіндіреді: "Сан-Лазардың солтүстік порталы одан да ауыр зақым көрді. Мұнда Гислебертус Лазардың қайта тірілуін, сондай-ақ Шайтанды, Адамды және керемет Хауаны бейнелеген, ал оның өлімге әкелетін алманы теріп алған сәтіндегі қимылы – теңдесі жоқ ойсыздық үлгісі. Алайда, бұл қимыл жоқтауды білдіруі де мүмкін". Кирк Амброуз былай жазады: "Күзет көріністеріндегі қимылдар көбінесе тыйым салынған жемісті ұсыну мен алумен шектеледі. Кейде кейіпкердің қолы бетіне тиесіліп, жылаудың дәстүрлі қимылы бейнеленеді, бұл Жаратылыс циклдерінің ертерек кезеңдерінде, мысалы, Ұят немесе Шақыру сияқты оқиғаларда кездеседі. Осы жылау қимылы Везелайдың бұрынғы астанасындағы күзет капиталында да кездеседі, ол, әрине, он екінші ғасырдың басында абат Артоның құрылыс науқанына жатады және кейіннен кемеде қайта қолданылды. Бургундиядағы осы позаның басқа романдық мысалдары – Аутоннан Еваның фрагменті және Анзи-ле-Дюк соборының оңтүстік тимпанындағы "Ұят" көрінісі. Бұл кіреберісті безенген басты суреттердің ішінде тек Хауа ғана сақталды. Ол 1769 жылы салынған үйдің құрылыс материалы ретінде пайдаланылған үлкен тасқа қашалған төбенің табанына дейін жылжып кеткеннен кейін көп жылдар бойы жоғалып кетті. Ол сол жерде бір ғасыр бойы жасырын қалды, содан кейін ол үй бұзылды". Ева батыс өнеріндегі ең ұлы туындылардың бірі саналады. Бұл Рим дәуірінен бері жасалған алғашқы ірі көлемді жалаңаш мүсін. Оксфордтағы Магдален колледжінің президенті Т. С. Р. Боаз: "Еваның әсерлі қасиеті 12-ғасырдың басқа суретшілеріне тең келмейді. Егер екінші блок (Адам) сақталған болса, онда біз онымен бірге ұлы шедеврдің аяқталуын көрер едік". Адам мен Хауаның Юко Нии қорынан алынған алабастрлар жақында жарық көрді; бұл Аутун соборының Адам мен Хауа бейнелерінің 12-ғасырлық нұсқалары Гизелбертус Адам шедеврінің жалғыз сақталған көшірмесі болуы мүмкін, бұл оны маңызды етеді. Біздің заманымызда Гизелбертус Адамның басқа суреттері немесе көшірмелері ешқандай кітапханада немесе мұражайда табылған жоқ. 1837 жылы археологтар соңғы үкімді цементтен босатты, ал 1858 жылы архитектуралық реставратор Виолет ле Дюк жоғалған немесе зақымдалған мүсіндерді көшірмелермен ауыстырып, Мәсіхтің басын қалпына келтірмеді. 1948 жылы Сент-Лазардың хор шебері Денис Гривот абысыны өзі және басқалар күдіктенген нәрсені дәлелдеді. Жақын жердегі мұражайда 200 жыл бұрын алынып тасталған Мәсіхтің басы бейнеленген мүсін болды. Гривот мүсіннің тимпанға өте жақсы сәйкес келетінін анықтады. Басқа мүсіндер әлі де жоқ.
name is the first ever found on stone work from the Romanesque period, as the sculptors before him believed themselves to be working for God, instead of themselves being creative individuals. On the other hand, as Grivot and Zarnecki state:
Fernand Auberjonois writes that shortly after the mid 18th century the Church "did considerable artistic 'house cleaning' replacing Romanesque carvings looked on as barbaric with ornaments more suited to the era's new found Greco Roman taste." Clergy removed the head of Christ in order to smoothly plaster over the tympanum of the west front. Carvings above the tympanum of 24 Patriarchs and Prophets were completely removed. Auberjonois explains that "The north portal of St. Lazare suffered even more grievous harm. Here Gislebertus had portrayed the resurrection of Lazarus, as well as Satan, Adam, and a magnificent Eve whose gesture at the moment she picks the fatal apple is an unrivaled example of absent minded detachment. Alternatively, the gesture can be interpreted as representing lamentation. Kirk Ambrose writes:
"Gestures in Fall scenes are typically limited to the offering and receiving of the forbidden fruit. Occasionally, a figure is represented placing a hand to his or her cheek, a traditional gesture of lamentation that appears in earlier Genesis cycles at various moments in the narrative, such as the Shame or Expulsion. This lamentation gesture is found on an earlier Vezelay capital of the Fall, which most likely dates to Abbot Artaud's building campaign in the first years of the twelfth century and which was reemployed in the nave. Other sculpted Romanesque examples of this pose in Burgundy include the Eve lintel fragment from Autun and a scene of the Shame on the south tympanum of Anzy le Duc." Of the main figures that adorned this entrance, only Eve has survived. She disappeared for years, having been carted down to the foot of the hill where the large stone on which she is carved served as building material for a house constructed in 1769. There she remained hidden for a century until that dwelling in turn was torn down." Eve is considered one of the greatest art works in the Western tradition. It is the first large scale nude sculpture produced since Roman times. T. S. R. Boase, President of Magdalen College, Oxford, said "Eve has a seductive quality that no other 12th century artist has equalled. If the other block (Adam) had survived, we would most certainly have had in it the completion of a great masterpiece". The Yuko Nii Foundation alabasters of Adam and Eve recently came to light; these 12th century versions of the Autun Cathedral Adam and Eve lintels may be the only surviving replica of this Giselbertus Adam masterpiece, which makes it significant. No other drawings or other copies of the Giselbertus Adam have been seen in our time in any library or museum. In 1837, archaeologists freed the Last Judgment from the mortar and in 1858, the architectural restorer Viollet le Duc restored the tympanum by replacing lost or damaged sculptures with copies, leaving the head of Christ unrestored. In 1948, St. Lazare's choir master Abbe Denis Grivot, proved what he and others had suspected. A head of Christ in a nearby museum was the sculpture that had been removed 200 years previously. Grivot found that the sculpture fit perfectly into the tympanum. Other sculptures remain missing.