Кіріспе

Гизлебертус, Гизельбертус немесе Гизельбертус, кейде "Отундық" (XII ғасырда өркендеген) – француз романдық мүсінші, Франциядағы Отун қаласындағы Сент-Лазарь соборының оның жасаған әшекейі (шамамен 1120–1135 жылдар) – көптеген есіктер, тимпандар және капительдерден тұрады – сол кезеңнің ең өзгеше туындыларының бірін көрсетеді.

Өмір

Гислеберт алғаш рет 1115 жылы Клюниде жұмыс істеді, бұл жерде Клюнидің шеберінің бас көмекшісі болған болуы мүмкін. Оның туындылары Киелі кітаптағы көріністердің көптеген эпизодтарын көрсетеді, олардың күшті эмоцияларын бейнелейді. Гислеберт Исаның мейірімділігі, оның сүйіспеншілігі мен қамқорлығы туралы білді, және бұл собор төңірегіндегі кейбір өнер туындыларында көрінеді. Бастапқыда собор мәңгүрттер үшін аурухана ретінде салынған, олар ауру және бір жағынан тасталып кеткендей саналды. Собордың алдыңғы жағындағы бейнелер мәңгүрттерге үміт сыйлайтын суреттерді бейнелейді. Ол Клюни аббаттығының безендірілуіне де үлес қосты. Клюнидегі білімін аяқтағаннан кейін ол Везелайға аттанды, онда портик үстіндегі тимпанды жасады. Оның мүсіндері көркем және фантазияға толы: Исаның жер бетіне оралып, барлық жандарды (тірілер мен өлгендерді) көкте немесе тозақта мәңгілікке өткізуіне байланысты соттайтын қорқынышты Соңғы Соттан бастап (Батыс Тимпан), ерекше созылған тұлғаларымен, Еваға дейін (Солтүстік Портал), ежелгі дәуірден бері Еуропа өнеріндегі алғашқы ірі жалаңаш және әдемі қисықтармен бейнеленген нұсқа. Оның ықпалын басқа француз шіркеу мүсіндерінде де көруге болады, ал оның техникалары готика стиліне жол ашты.

Стиль

Гислебертус аты, латынша "Гилберт" (және басқа "Гилберттер" үшін, көбінесе жоғарыда аталғандай жазылады), Аутун соборының батыс тимпанында қашалған: Gislebertus hoc fecit немесе "Гислебертус мұны жасады". Бүгінде кейбір ғалымдар бұл жұмысты тапсырыс берген адамның есімі екенін, суретшінің емес деп санайды. Дегенмен, басты мүсіншінің бірнеше көмекшілері болған болуы мүмкін, бірақ ерекше суреттерді бір адам жасаған болуы ықтимал. Гислебертустың есімі романдық кезеңдегі тас жұмыстарында алғаш рет кездеседі, себебі оған дейін мүсіншілер өзінің шығармашылық емес, Құдай үшін жұмыс істейтіндерін санаған. Екінші жағынан, Гривот пен Зарнецкий былай десталап айтады: Фернан Абержонуа 18-ғасырдың ортасынан кейін шіркеу "романдық ою-өрнектерді варварлық деп есептеп, жаңа табылған грек-римдік талғамға сәйкес әшекейлермен ауыстырып, көркемдік тұрғыдан елеулі "тазалау" жұмыстарын жүргізді". Діни қызметкерлер батыс фронттың тимпанын тегістеу үшін Мәсіхтің басын алып тастады. 24 Патриарх пен Пайғамбардың бейнеленген ою-өрнектері толығымен алынып тасталды. Абержонуа былай түсіндіреді: "Сан-Лазардың солтүстік порталы одан да ауыр зақым көрді. Мұнда Гислебертус Лазардың қайта тірілуін, сондай-ақ Шайтанды, Адамды және керемет Хауаны бейнелеген, ал оның өлімге әкелетін алманы теріп алған сәтіндегі қимылы – теңдесі жоқ ойсыздық үлгісі. Алайда, бұл қимыл жоқтауды білдіруі де мүмкін". Кирк Амброуз былай жазады: "Күзет көріністеріндегі қимылдар көбінесе тыйым салынған жемісті ұсыну мен алумен шектеледі. Кейде кейіпкердің қолы бетіне тиесіліп, жылаудың дәстүрлі қимылы бейнеленеді, бұл Жаратылыс циклдерінің ертерек кезеңдерінде, мысалы, Ұят немесе Шақыру сияқты оқиғаларда кездеседі. Осы жылау қимылы Везелайдың бұрынғы астанасындағы күзет капиталында да кездеседі, ол, әрине, он екінші ғасырдың басында абат Артоның құрылыс науқанына жатады және кейіннен кемеде қайта қолданылды. Бургундиядағы осы позаның басқа романдық мысалдары – Аутоннан Еваның фрагменті және Анзи-ле-Дюк соборының оңтүстік тимпанындағы "Ұят" көрінісі. Бұл кіреберісті безенген басты суреттердің ішінде тек Хауа ғана сақталды. Ол 1769 жылы салынған үйдің құрылыс материалы ретінде пайдаланылған үлкен тасқа қашалған төбенің табанына дейін жылжып кеткеннен кейін көп жылдар бойы жоғалып кетті. Ол сол жерде бір ғасыр бойы жасырын қалды, содан кейін ол үй бұзылды". Ева батыс өнеріндегі ең ұлы туындылардың бірі саналады. Бұл Рим дәуірінен бері жасалған алғашқы ірі көлемді жалаңаш мүсін. Оксфордтағы Магдален колледжінің президенті Т. С. Р. Боаз: "Еваның әсерлі қасиеті 12-ғасырдың басқа суретшілеріне тең келмейді. Егер екінші блок (Адам) сақталған болса, онда біз онымен бірге ұлы шедеврдің аяқталуын көрер едік". Адам мен Хауаның Юко Нии қорынан алынған алабастрлар жақында жарық көрді; бұл Аутун соборының Адам мен Хауа бейнелерінің 12-ғасырлық нұсқалары Гизелбертус Адам шедеврінің жалғыз сақталған көшірмесі болуы мүмкін, бұл оны маңызды етеді. Біздің заманымызда Гизелбертус Адамның басқа суреттері немесе көшірмелері ешқандай кітапханада немесе мұражайда табылған жоқ. 1837 жылы археологтар соңғы үкімді цементтен босатты, ал 1858 жылы архитектуралық реставратор Виолет ле Дюк жоғалған немесе зақымдалған мүсіндерді көшірмелермен ауыстырып, Мәсіхтің басын қалпына келтірмеді. 1948 жылы Сент-Лазардың хор шебері Денис Гривот абысыны өзі және басқалар күдіктенген нәрсені дәлелдеді. Жақын жердегі мұражайда 200 жыл бұрын алынып тасталған Мәсіхтің басы бейнеленген мүсін болды. Гривот мүсіннің тимпанға өте жақсы сәйкес келетінін анықтады. Басқа мүсіндер әлі де жоқ.