Кіріспе
Азаматтық жаза немесе азаматтық айыппұл – мемлекеттік органның заңбұзушылық үшін өтемақы алу мақсатында тағайындайтын қаржылық санкция. Заңбұзушылық әдетте заңдардың, ережелердің және жарлықтардың жинағымен анықталады. Азаматтық айыппұл қылмыстық жаза ретінде қарастырылмайды, себебі ол басты назарда заңсыз әрекетті жазалау емес, мемлекетке келтірілген зиянды өтеу мақсатында қолданылады. Осылайша, азаматтық жазаның өзі түрмеге қамау немесе басқа да заңдық жазаларды көздемейді. Мысалы, егер біреу уытты қалдықтарды мемлекеттік саябаққа төккен жағдайда, мемлекет жеке меншік иесі сияқты, залалды жою шығындарын өндіріп алуға және қажет болған жағдайда сотқа шағымдануға құқылы. Азаматтық жазалар кейбір құқықтық жүйелерде ерекше орынға ие, себебі олар қылмыстық жаза емес, мемлекеттің «нақты күмән болмауы» қағидасы бойынша дәлелдеу міндеттемесінен босатылады; бірақ мемлекет тарапынан іс қозғалғандықтан және кейбір азаматтық жазалардың сомасы миллиондаған долларды құрауы мүмкін болғандықтан, азаматтарды тек «дәлелдердің басымдығы» қағидасымен негізделген жазаға тарту ыңғайсыз болар еді. Сондықтан, көптеген азаматтық жазаларды белгілеу үшін, азаматтық жауапкершілікті мойындамас бұрын «нақты және сенімді дәлелдер» табылуы керек. Айыпталушы ақталу, заңмен қорғалу, жағымды қорғаныс және процедуралық қорғаныс ұсынуы мүмкін. Әкімшілік сот судьясы немесе тыңдау өтілген іс бойынша бақылау жасап, шешім шығара алады. Кейбір жағдайларда азаматтық жаза басқа да заңдық шаралармен толықтырылуы мүмкін, соның ішінде әкімшілік санкциялармен немесе тіпті қылмыстық айыптаулармен, оларға қатысты шағымдармен бірге. Мысалы, жол қозғалысы ережелерін бұзғаны үшін төленбеген айыппұл жүргізуші куәлігін әкімшілік тәртіппен тоқтатуға әкелуі мүмкін, ал тоқтатудан кейін көлік құралын басқару қылмыстық құқық бұзушылық болып табылуы мүмкін. Екінші жағынан, қарапайым іс «құжатта сақталуы» немесе белгілі бір мерзімге тоқтатылуы мүмкін, осы кезеңде айыпталушыдан бұдан былай заңбұзушылықтар жасаудан аулақ болуы немесе нақты міндеттерді орындауы (мысалы, жөндеу жұмыстарын жасау немесе зиянды өтеу, немесе қосымша білім алу) талап етілуі мүмкін, содан кейін мәселе жабылады. Басқа жағдайларда, мысалы, қоғамдық қауіпсіздік және тұтынушылардың құқықтарын бұзу кезінде, жергілікті билік органдары азаматтық жазадан өзге, рұқсаттар мен лицензияларды қайтарып алуға және сәйкес келмейтін жұмыстарды немесе тауарларды тоқтатуға немесе алып тастауға бұйрық беруге құқылы. Сотта қаралып жатқан немесе мойындалған азаматтық құқық бұзушылықтар азаматтық іс бойынша жауапкершілікті анықтау үшін дәлел ретінде де пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, жылдамдықпен жүріп жол апатына ұшыраған және салдарынан адам өліміне әкелген жағдай. Алайда, талапкер ережелерде көзделген зиян арқылы себеп-салдар байланысын дәлелдеуі қажет.
A civil penalty or civil fine is a financial penalty imposed by a government agency as restitution for wrongdoing. The wrongdoing is typically defined by a codification of legislation, regulations, and decrees. The civil fine is not considered to be a criminal punishment, because it is primarily sought in order to compensate the state for harm done to it, rather than to punish the wrongful conduct. As such, a civil penalty, in itself, will not carry jail time or other legal penalties. For example, if a person were to dump toxic waste in a state park, the state would have the same right to seek to recover the cost of cleaning up the mess as would a private landowner, and to bring the complaint to a court of law, if necessary. Civil penalties occupy a strange place in some legal systems because they are not criminal penalties, the state need not meet a burden of proof that is "beyond a reasonable doubt"; but because the action is brought by the government, and some civil penalties can run into the millions of dollars, it would be uncomfortable to subject citizens to them by a burden of proof that is merely a "preponderance of the evidence." Therefore, the assessment of most civil penalties requires a finding of "clear and convincing evidence" before a civil defendant will be held liable. A defendant may well raise excuses, justifications, affirmative defenses, and procedural defenses. An administrative law judge or hearing officer may oversee the proceedings and render a judgment. In some cases, a civil penalty may be supplemented by other legal process, including administrative sanctions or even criminal charges, and their respective appeals. For example, failure to pay a fine assessed for a traffic code violation may result in administrative suspension of a driver's license, and further driving after suspension may be a criminal offense. On the other hand, a minimal case may be "put on file", or otherwise suspended for a period during which the defendant may be required to avoid further violations, or carry out specific duties (such as making repairs or restitution, or attending supplemental education), after which the matter is dismissed. In other cases, such as public safety and consumer protection violations, the local authorities may revoke permits and licenses, and seek injunction to stop or remove non conforming works or goods, in addition to the civil penalty. Pending or admitted civil violations may also be used as evidence of responsibility in a civil suit. One example is speeding causing in a car accident, resulting in a wrongful death claim. However, the plaintiff may be required to prove causation through a harm encompassed in the regulations.
Англиядағы азаматтық жазалар
Ағылшын тіліндегі азаматтық санкциялар институты өзгеріс үстінде. Шартта зиян өтеу – шығынды ақшалай өтеуге бағытталған құрал; зиян өтеу белгіленбеген (жалпы зиян өтеу) немесе белгіленген (алдын ала айқындалған) болуы мүмкін. Соттан тыс келісімге қол жеткізілмеген жағдайда, белгіленбеген зиянды сот немесе арбитраж анықтауы керек, ал белгіленген зиянды шарт немесе өзара келісіммен тағайындалған арбитр анықтайды. Белгіленген зиянның мақсаты – нақтылықты қамтамасыз ету және сот процесінің қиындықтары мен шығындарынан сақтану. Белгіленген зиян, егер ол шығынды өтеуге емес, жазалауға бағытталған болса, шартты бұзу үшін жарамсыз деп танылады. Шарттағы "айыппұл" туралы ереже күшінде болуы үшін, оның бұзушылыққа дейін шығынды бағалауға жасалған адал әрекеттің нәтижесі екенін көрсету қажет. Мысалы, тас жол салу шартында әр күнге кешіккені үшін "айыппұл" көзделген болжамды аяқталу күні болуы мүмкін; бірақ бұл күнді нақты қою қажет, ал "айыппұл" шығынның ақылға қонымды мөлшерінде болса, ереже күшінде болады. Мерзімінен бұрын аяқтаған жағдайда теңдестірілген бонус қарастырылса, шарттың күші артады. Қате паркинг үшін айыппұл салу (қате жерде тоқтау немесе уақытты сақтамау) қиындықтар тудыруы мүмкін. Төрт жағдай қарастырылады: (i) қоғамдық көшеде тоқтау; (ii) жеке тұраққа рұқсатпен тоқтау; (iii) жеке тұраққа рұқсатсыз тоқтау; (iv) жеке жерге рұқсатсыз тоқтау. Егер (i) жағдайы бойынша айыппұл салынса, жергілікті биліктің өкілеттіктері Парламенттен берілгендіктен, сотқа шағымданудан басқа шара қолдану қиын, және бұл шара тиімсіз болуы мүмкін. Егер (ii) жағдайы болса, мысалы, супермаркет тұрағында, шарт ережелері қолданылады. Мысалы, бір сағаттық тұрақ құны 1 фунт болса, ал сіз бір сағаттан артық тұрғаныңыз үшін 60 фунт айыппұл алсаңыз, сіз оларға қосымша 1 фунт, сондай-ақ (мысалы) 5 фунтты әкімшілік шығындарына үлестіру ретінде заңды түрде жіберуге құқылысыз. Егер олар қанағаттанбаса, округтік сотқа шақыру жіберуге мәжбүр болады, бұл шығынды тиімсіз етуі мүмкін. (iii) жағдайында, егер сіз жеке жерге рұқсатсыз тоқтасаңыз, әдеттегі хабарлама мынадай болуы мүмкін: "Бұл жерге тоқтау арқылы сіз көлігіңізге тұтқа салынып, 100 фунт стерлинг көтерме ақы төлейсіз деп қабылдайсыз". Бұл қарапайым құқық бұзушылық және сөзсіз айыппұл салу мәселесі сияқты көрінсе де, бұл шарттың жағдайына тең болуы мүмкін (яғни, "егер сіз мұнда тоқтасаңыз, айыппұл төлеуге келісесіз"); және мұндай "айыппұл" (оқыңыз "зиян") пропорционалды болуы керек, әйтпесе айыппұл жарамсыз болады. Сонымен қатар, айыппұл туралы хабарлама алдыңғы әйнекке жабыстырылғандықтан, көліктің тұтқаға алынуы заңсыз құқық бұзушылық болуы мүмкін. 2012 жылғы "Бостандықтарды қорғау туралы" заң (POFA деп те аталады) күшіне енгеннен бері дөңгелектерді тұтқаға алу заңсыз, егер билік органы (мысалы, полиция, жергілікті билік органы немесе DVLA) болмаса.