Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Калгари декларациясы, сондай-ақ Калгари келісімі деп те аталады, Канада провинциялары мен территорияларының көптеген премьерлері арасында Конституцияға болашақ түзетулерді қалай қарастыру мәселесі бойынша жасалған келісім. Ол 1997 жылдың 14 қыркүйегінде Альберта штатының Калгари қаласында Квебек премьері Люсьен Бушарды қоспағанда, Канаданың барлық премьерлері мен территориялық басшылары қол қойды. Бұл Декларация 1982 жылы Конституцияны қабылдау кезінде және одан кейін Мич көлі мен Шарлоттаун келісімдерінің сәтсіз аяқталуына байланысты Канадада болған даулы және бөлініс тудырған конституциялық пікірталасқа жауап ретінде жасалды.
The Calgary Declaration , also known as the Calgary Accord , was an agreement made between most premiers of the provinces and territories of Canada regarding how to approach future amendments to the Constitution. It was signed in Calgary, Alberta, on September 14, 1997, by all Canadian premiers and territorial leaders except Quebec's Lucien Bouchard. The Declaration had followed controversial and divisive constitutional debate in Canada seen during the patriation of the Constitution in 1982, and the subsequent collapse of the Meech Lake and Charlottetown Accords.
Мазмұны
Мич-Лейк және Шарлоттаун келісімдері күшіне енгенде, Квебекке «ерекше қоғам» мәртебесі бергені дау тудырар еді. Декларация осы тенденциядан бөлініп, Квебектің «ерекше қоғам» ретінде танылуын қолдамай, «Квебек қоғамының бірегейлігіне» сілтеме жасады. Квебектің Ұлттық Ассамблеясының осы бірегейлікті ілгерілетудегі рөлі (француз тілінің басым қолданылуын, оның мәдениетін және азаматтық құқығын қамтитын) расталды. Квебектің ерекшелігіне және басқа провинциялардың ерекшелігіне қарамастан, Декларацияда барлық провинциялар заң алдында тең болуы керек екені айтылды. Сонымен қатар, болашақ конституциялық келіссөздерде кез келген провинция алған өкілеттіктер басқа провинцияларға да ұсынылуы тиіс еді. Осы процесте Канаданың федерализмі Канада үкіметінің түрі ретінде қайта расталды және бұл жүйе канадалықтардың әлеуметтік қызметтер алуын қамтамасыз ете алатыны, егер үкіметтің барлық деңгейлері «бір-бірінің құзыреттерін құрметтесе, серіктестікпен жұмыс істесе» делінді. Декларация сондай-ақ теңдік құқықтарын (соның ішінде «тең мүмкіндіктерді») растады және Канаданың көпмәдениеттілігін мойындады, тіпті Канаданың «әртүрлілігі» мен «төзімділігі» «әлемде теңдесі жоқ» екенін мәлімдеді. Канаданың әртүрлілігін мойындау кезінде Декларацияда «жергілікті халықтар мен мәдениеттер» туралы нақты айтылды.
Both the Meech Lake and Charlottetown Accords, had they been enacted, would have controversially bestowed upon Quebec the status of a "distinct society." The Declaration thus parted from this trend by referring to the "unique character of Quebec society" rather than endorsing the recognition of Quebec as a distinct society. The role of the National Assembly of Quebec in promoting this uniqueness (specified as including the predominant use of the French language, its culture and its civil law) was affirmed. Notwithstanding the uniqueness of Quebec's characteristics and the characteristics of other provinces, the Declaration stated that all provinces must have legal equality. Moreover, powers gained by any province during future constitutional negotiations would also have to be offered to the other provinces. In the process, Canadian federalism was reaffirmed as the form of Canada's government, and it was stated that this system could operate to ensure Canadians would receive social services, as long as the various levels of government "work in partnership while respecting each other's jurisdictions." The Declaration also affirmed equality rights (including "equality of opportunity") and recognized Canada's multiculturalism, indeed asserting that Canada's "diversity" and "tolerance" are "without rival in the world." In recognizing Canada's diversity, the Declaration made explicit reference to the "Aboriginal peoples and cultures."
Реакция
1997 жылы қарашада Ангус Рид жүргізген сауалнама бойынша, канадалықтардың 62% Декларацияның принциптерін қолдады (39% "орташа деңгейде", 23% "күшті"). 30% қарсы болды, ал 7% пікір білдірмеді. Бұл көрсеткіштер Квебек үшін де шамалы ұқсас болды, онда 23% "күшті" қолдау білдірді және 36% "орташа" қолдады (барлығы 59%), ал 30% қарсы болды. Radio Canada сондай-ақ Квебекте провинция тұрғындарының 80% Декларацияны "қабылдауға болады" деп санайтынын анықтады; 18% қарсы болды. Квебек либералы Жан Шарест Калгари Декларациясын қолдады. Дегенмен, Parti Québécois министрі Гай Шеврет Квебек Декларацияны қабылдамас бұрын референдум өткізу қажеттігін, ал мұндай референдумда тәуелсіздік мүмкіндігі болуы керек екенін айтты. Журналист Пол Уэллс Декларацияда жетіспейтін деп ойлаған мәселелерді атап көрсетті, ол былай деді: "Калгари Декларациясында денсаулық сақтау, жақсы мектептер, гүлдену, салмақты Канаданың сыртқы саясатының қайта жандануы немесе бір тілде сөйлемеген, бірақ ортақ құндылықтарға ие азаматтармен жақсы идеялар мен құрметті жобаларды бөлісу мүмкіндігі туралы ештеңе айтылмаған".
According to an opinion poll conducted by Angus Reid in November 1997, 62% of Canadians supported the Declaration's principles (39% "moderately", 23% "strongly"). 30% were opposed and 7% had no opinion. These numbers were similar to Quebec's, which found 23% "strongly" in favour and 36% "moderately" in favour (59% overall), and 30% opposed. Radio Canada also found that in Quebec, 80% of the province's residents would classify the Declaration as "acceptable"; 18% were opposed. Quebec Liberal Jean Charest voiced some support for the Calgary Declaration. However, a Parti Québécois minister Guy Chevrette said a referendum should take place before Quebec should adopt the Declaration, and sovereignty should be an option in such a referendum. Journalist Paul Wells highlighted items he thought were missing from the Declaration, saying, "The Calgary declaration says nothing about health care, good schools, the return of prosperity, the slow rebirth of a thoughtful Canadian foreign policy, or the possibility of sharing good ideas and ennobling projects with fellow citizens who don't speak the same language but who share the same values."