Кіріспе

Ресейлік ядролық баллистикалық су асты кемелері класы. "Дельта" класы (орыс тілінде: Дельта) – Кеңес белгілемелері бойынша 667B жобасы "Мурена", 667BD жобасы "Мурена М", 667BDR жобасы "Кальмар", 667BDRM жобасы "Дельфин", (НАТО тіліндегі белгілемелері сәйкесінше Delta I, Delta II, Delta III, Delta IV) – Кеңес Одағында жобаланып, салынған және 1973 жылдан бері Кеңес және Ресей стратегиялық су асты кемелерінің негізін құраған ядролық баллистикалық зымыран тасушы су асты кемелерінің отбасы. Олар R-29 "Высота" отбасының ядролық баллистикалық зымырандарын тасымалдайды, Delta I, Delta II, Delta III және Delta IV кластары сәйкесінше R-29/SS N 8 "Sawfly", R-29D/SS N 8 "Sawfly", R-29R/SS N 18 "Stingray" және R-29RM/SS N 23 "Skiff" (кейінірек жақсартылған түрлері) зымырандарын алып жүреді. Кеңес Одағы "Дельтаны" R-27 "Зыб" зымырандарын таситын "Янки" класы су асты кемелерінің жақсартылған нұсқасы ретінде қарастырды. R-29 зымырандары "Дельтаға" қажетті қашықтықты қамтамасыз етті. "Дельтаның" қашықтығы Солтүстік Мұзды мұхитының салыстырмалы қауіпсіздігінде патрульдеуге мүмкіндік берді, ал "Янки" класы осы мақсатта АҚШ жағалауында патрульдеуге мәжбүр болды. "Дельта" кемелері, ең ірі су асты кемелерімен – "С" класымен толықтырылды, олар Кеңес Одағының екінші соққы беру қабілетіне кепілдік берді. Алғашқы "Дельта" кемелері 1990-жылдарға дейін қызметте болды, содан кейін Кеңес Одағы тарады және бюджеттік қиындықтардың нәтижесінде көптеген су асты кемелері кластары қызметтен шығарылды. Бірнеше Delta III және барлық Delta IV кемелері жаңадан құрылған Ресей теңіз күштерінде қалды. 1972–1990 жылдары 34 кеме салынды және пайдалануға берілді; 2023 жылы шамамен бесеу немесе алтауы әлі де активті болып қана тұр. Бірнеше кемелер GUGI арнайы мақсаттағы су асты кемелеріне айналдырылды.

Даму

1960 жылдары Кеңес теңіз күштері Солтүстік Америкадағы нысаналарды қамқын қыла алатын, бірақ ұшыру платформалары ГИУК аймағындағы SOSUS сенсорларын өтпестен қанаты жеткілікті жаңа суастынан ұшырылатын ядролық зымырандарды қалаған. Осының нәтижесінде 667А «Навага» жобасы жақсартылып, дамытылды; 667Б үлкен және күшті зымырандарды кеңейтілген үстіңгі бөлігінде орналастыра алды.

Delta I (Project 667B Murena) 18 қайық

667B жобасының "Муренна/Дельта I" су асты кемелері Совет Арктикасының жағалау аймағындағы шектес теңіз мұздарында жауынгерлік патрульдерге жіберілуі мүмкін еді, және көбінесе Норвегия және Баренц теңіздерінде патрульдік міндеттерді орындады. Осының салдарынан, бұрынғыларынан өзгеше, олар енді нысандарына жете алу үшін Батыс SOSUS сонарлық кедергілерінен өту қажеттілігі болмады. Зымырандардың дәлдігін жақсарту үшін "Дельта I" класындағы су асты кемелері Tobol B навигациялық және Cyclone B спутниктік навигациялық жүйелерін алып жүрді. 1965 жылы құрылысқа рұқсат берілгеннен кейін, алғашқы "Дельта I", советтік су асты кемесі К-279, 1972 жылдың 22 желтоқсанында Советтік Солтүстік флотқа қабылданып алынды. Осы кластың 18 су асты кемесі салынды, олардың барлығы Кеңес Теңіз флотына қызмет етті. 1991 жылы "Дельта I" класындағы тоғыз су асты кемесі әлі де активті қызметте болды. Оларды қызметтен шығару 1994 жылы басталды, ал зымырандық бөлімдерін алып тастау 1997 жылға жоспарланды. Осы кластағы барлық су асты кемелері 2004 жылға дейін қызметтен шығарылды және 2005 жылға дейін жойылды. Бұл жобаның соңғы активті су асты кемесі К-447 "Кисловодск" болды, ол 30 жылдан астам уақыт бойы қызмет етті және 2004 жылдың 5 наурызында қызметтен шығарылды.

Delta II (жоба 667BD Murena-M) 4 қайық

667BD Murena M/Delta II субмариналары Delta I субмаринасының жетіспеушіліктерін жою мақсатымен жобаланды. Су асты кеменің жалпы пішіні көбінесе сақталды, бірақ төртінші және бесінші бөлімдері төрт қосымша зымыран шахтасын орнату үшін ұзартылды. Delta II субмариналарына шуды азайтуға бағытталған қосымша шаралар да қабылданды, мысалы, бу турбиналарын серпімді амортизаторларға орнату, барлық құбырлар мен гидравликалық жүйелерді резеңке изоляциясы арқылы корпусқа тікелей жанаспаудан қорғау, сондай-ақ корпусқа арнайы гидроакустикалық жабын жағу. Бұл класс бойынша тек төрт субмарина салынды, көбінесе келесі Delta III класын салуға басымдық берілгендіктен, ал 1996 жылға дейін барлық Delta II субмариналары қызметтен шығарылды.

Delta III (жоба 667BDR Kalmar) 14 қайық

667BDR Kalmar/Delta III класты су асты кемесі 667 жобасының одан әрі дамуы болып табылады, екі қабатты конструкциясын сақтай отырып, жұқа, төмен магниттік болаттан жасалған сыртқы корпусы қалың ішкі қысым корпусын қамтиды. 1972 жылы Рубин теңіз инженерлік орталық жобалау бюросында әзірлеу жұмыстары басталды. Бұл су асты кемесі бір залпта кез келген мөлшердегі зымырандарды ұшыра алатын, сондай-ақ бірнеше тәуелсіз нысанаға бағытталатын қайта кіру бөліктерімен жабдықталған баллистикалық зымырандарды тасымалдайтын алғашқы су асты кемесі болды. Су асты кемесі 16 дана R-29R зымыранын тасыды, олардың әрқайсысы 3-тен 7-ге дейін MIRV (жеке бағытталымы бар қайта кіру құралдары) тасыды, ал ұшу қашықтығы қайта кіру бөліктерінің санына байланысты болатын. 2023 жылғы мәлімет бойынша, екі Delta III кемесі қолданыста: K-44 «Рязань» және ауыр модификацияланған BS-136 «Оренбург».

Delta IV (жоба 667BDRM Delfin) 7 қайық

Жеті жоба 667BDRM Delfin/Delta IV класты суасты кемелері салынды, олар Delta класының тағы бір дамытылған түрі болды. Барлығы да Ресей Әскери-теңіз күштерінде қызметте болды. Саида Губа теңіз базасында орналасқан бұл суасты кемелері Солтүстік флот құрамында жұмыс істейді. Северодвинск кеме жасау зауыты осы кемелерді 1981 және 1992 жылдар аралығында жасады. Соңғы салынған кеме – ресейлік К 407 "Новомосковск" суасты кемесі.

Қару-жарақ

Delta IV класындағы су асты кемелері D 9RM ұшыру жүйесін пайдаланады және әрқайсысы төрт мақсатқа жеке-жеке бағытталатын қайта кіретін бас бөліктермен (MIRV) жабдықталған 16 R 29RMU Sineva сұйық отынмен жұмыс істейтін зымыранын тасымалдайды. Алдыңғы модификациялардан өзгешелігі, Delta IV класындағы су асты кемесі дөңгелек сектордағы тұрақты бағыттан кез келген бағытта зымырандарды атуға қабілетті. Баллистикалық зымырандарды су астынан ату, крейсерлік жылдамдықта белгілі бір тереңдікте жүргізілуі мүмкін. 667BDRM Delfin су асты кемелері TRV 671 RTM зымыран-торпеда жүйесімен жабдықталған, ол алдыңғы бөлігінде орналасқан төрт торпеда түтігінен тұрады, олардың калибрі Delta III класының дизайнынан айырмашылығы, ол барлық типтегі торпедалармен, суастына қарсы торпедалық зымырандармен және гидроакустикалық құрылғылармен үйлесімді. Omnibus BDRM ұрыс басқару жүйесі барлық ұрыс әрекеттерін бақылайды, деректерді өңдейді және торпедалық және зымыран-торпедалық қаруларды басқарады. Шлюз навигациялық жүйесі зымырандардың дәлдігін арттырады және перископтық тереңдікте жұлдыздық навигация жасауға мүмкіндік береді. Навигациялық жүйе сонымен қатар радиохабарларды, нысананың координаталарын және спутниктік навигация сигналдарын үлкен тереңдікте қабылдау үшін екі жүзбелі антенна буйы қолданады. Су асты кемелері Skat VDRM гидроакустикалық жүйесімен жабдықталған. Delta IV су асты кемелері Кеңес Одағының соңғы жылдарында "Бегемот" операциясын жүзеге асырды; олар баллистикалық зымырандарының барлық жиынтығын сәтті ұшырған SSBN класы болып қала береді. 2011 жылы К 84 "Екатеринбург" Р 29РМУ2 "Лайнер" деп аталған SS-N-23 зымырасының жаңа нұсқасын сәтті сынақтан өткізді. Зымыранның баллистикалық зымыранға қарсы қорғанысқа қарсы тиімділігі арттырылған. Кейін K 114 "Тула" тағы бір сәтті ұшыру жүргізді.

Қатысу

Бастапқыда Delta IV класындағы барлық су асты кемелері Оленья шығанағында Ресейдің Солтүстік флотымен бірге орналасты. Бұл кластағы барлық су асты кемелері қазір Ягелня шығанағында орналасқан Солтүстік флоттың стратегиялық су асты кемелерінің 12-ші эскадрильясында (бұрынғы 3-ші флотилия) қызмет етеді. +Delta IV класы — маңызды даталар #КемежайНамЖалғанЖалғанКоммиссияға қабыл алынғанФлотСтатусыK 51СЕВМАШ, СеверодвинскВерхотурье23 ақпан 19817 наурыз 198428 желтоқсан 1984Солтүстік Белсенді, 2010–2012 жылдары күрделі жөндеуден өтті, күрделі жөндеу аяқталды, жаңартылған Синева зымырандары орнатылдыK 84СЕВМАШ, СеверодвинскЕкатеринбург17 ақпан 198217 наурыз 198530 желтоқсан 1985Солтүстік Белсенді емес. Жаңартылған Синева зымырандары орнатылды, 2014 жылдың желтоқсанында қайтадан қолданысқа енгізілді. 2020 жылы белсенді қызметтен алынып, жойылды.БС 64 (бұрынғы К 64) СЕВМАШ, СеверодвинскПодмосковье18 желтоқсан 19822 ақпан 198623 желтоқсан 1986Солтүстік Белсенді, 1999–2016 жылдары 09787 жобасының арнайы мақсаттағы платформасына түрлендірілді. Барлық зымырандық шахталар алынып тасталды.К 114СЕВМАШ, СеверодвинскТула22 ақпан 198422 қаңтар 198730 қазан 1987Солтүстік 2014–2017 жылдары күрделі жөндеуде болды, 2017 жылдың желтоқсанында белсенді қызметке қайтарылды, жаңартылған Синева зымырандары орнатылдыК 18СЕВМАШ, СеверодвинскКарелия7 ақпан 19862 ақпан 198910 қазан 1989Солтүстік Белсенді, 2004–2010 жылдары күрделі жөндеуден өтті, күрделі жөндеу аяқталды, жаңартылған Синева зымырандары орнатылды, жаңартылған Синева зымырандары орнатылды.