Киноаппарат теориясы: идеология және көрерменнің қалыптасуы

Кіріспе

Кинотануда бұрын кең таралған теория – Апарат теориясы. Бұл теория марксистік кинотану, семиотика және психоанализден туындап, 1960 жылдарда психоаналитикалық теориялар танымал болғаннан кейін, 1970 жылдары кинотанудағы басты теориялардың бірі болды.

Шолу

Аппаратура теориясы киноның өзінің табиғаты идеологиялық екенін тұжырымдайды, себебі оның бейнелеу механизмдері идеологиялық, ал фильмдер шындықты бейнелеу үшін жасалған. Осы бейнелеу механизмдеріне камера және монтаж кіреді. Композиция перспективасында көрерменнің орталық орны да идеологиялық болып табылады. Ең қарапайым жағдайда, киноаппаратура көз бен құлаққа реалистік бейнелер мен дыбыстарды ұсынатын сияқты көрінеді. Дегенмен, технология осы шындықтың кадрдан кадрға қалай құрастырылғанын жасырады. Фильмнің мағынасы, сондай-ақ көретін субъектінің қалыптасуы және фильмді жасау процесі мен өндірісінің механизмдері субъектінің бейнеленуіне әсер етеді. Бұл әсер идеологиялық, өйткені ол қайта өндірілген шындық, ал кинематографиялық тәжірибе көрерменге терең деңгейде әсер етеді. Бұл теория Жан Луи Бодридің еңбектерінде зерттелген. Осы жерде теорияның марксистік тұсы көрінеді. Аталған идея бойынша, пассивті көрермендер (немесе Маркстің пролетариаты) кино мен фильм әлемін нақты әлемнен ажырата алмайды. Бұл көрермендер экрандағы кейіпкерлермен соншалықты тез сәйкестендіреді, олар идеологиялық ұстанымдарға ұшырайды. Бодридің аппаратура теориясында ол киноға барушыны армандағы адаммен салыстырады. Ол қараңғы бөлмеде болудың, басқа біреудің әрекеттеріңді бақылауының және екі жағдайдың да белсенділігінен гөрі пассивтілігінің ұқсастығын көрсетеді. Одан әрі, кинотеатрдың ерекшелігіне байланысты, киноға барушылар сыртқы жарық, шу және т.б. факторларға алаңдамайды, сондықтан фильмді шындыққа ұқсатып, оқиғаларды өзі басынан өткергендей сезіне алады. Аппаратура теориясы сонымен қатар кино мәдениеттің үстем идеологиясын көрерменнің санасында сақтайды деп санайды. Идеология киноға сырттан таңылмайды, ол оның табиғатының бір бөлігі болып табылады және көрерменнің ойлау жолын қалыптастырады. Аппаратура теориясы көрермендіктің институционалдық моделін ұстанады.

Apparatus theory maintains that cinema is by nature ideological because its mechanics of representation are ideological, and because the films are created to represent reality. Its mechanics of representation include the camera and editing. The central position of the spectator within the perspective of the composition is also ideological. In the simplest instance the cinematic apparatus purports to set before the eye and ear realistic images and sounds. However, the technology disguises how that reality is put together frame by frame. The meaning of a film, plus the way the viewing subject is constructed and the mechanics of the actual process and production of making the film affect the representation of the subject. This effect is ideological because it is a reproduced reality and the cinematic experience affects the viewer on a deep level. This theory is explored in the work of Jean Louis Baudry. This is where the Marxist aspect of the theory comes into play. The idea is that the passive viewers (or Marx's proletariat) cannot tell the difference between the world of cinema and film and the real world. These viewers identify with the characters on screen so strongly that they become susceptible to ideological positioning. In Baudry's theory of the apparatus he likens the movie goer to someone in a dream. He relates the similarities of being in a darkened room, having someone else control your actions/what you do, and the inactivity and passivity of the two activities. He goes on to say that because movie goers are not distracted by outside light, noise, etc., due to the nature of a movie theater, they are able to experience the film as if it were reality and they were experiencing the events themselves. Apparatus theory also argues that cinema maintains the dominant ideology of the culture within the viewer. Ideology is not imposed on cinema, but is part of its nature and it shapes the way the audience thinks. Apparatus theory follows an institutional model of spectatorship.