Кіріспе
Өсімдік түрі Таро (Colocasia esculenta) – тамыржеміс. Бұл ара тұқымдасына жататын бірнеше өсімдіктердің ең көп өсірілетін түрі, олардың түйінді сабақтары, жапырақтары, сабақтары және жапырақ тіректері көкөніс ретінде пайдаланылады. Таро түйінді сабақтары Африка, Океания, Шығыс Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия және Оңтүстік Азия мәдениеттерінде маңызды тағам болып саналады (ямсқа ұқсас). Таро ең ерте өсірілген өсімдіктердің бірі деп есептеледі.
Taro ('/t//ɑːr//oʊ//, /'/t//ær// /; Colocasia esculenta) is a root vegetable. It is the most widely cultivated species of several plants in the family Araceae that are used as vegetables for their corms, leaves, stems and petioles. Taro corms are a food staple in African, Oceanic, East Asian, Southeast Asian and South Asian cultures (similar to yams). Taro is believed to be one of the earliest cultivated plants.
Сипаттама
Colocasia esculenta – көпжылдық, тропикалық өсімдік, негізінен жеуге жарамды, крахмалды түйнек ретінде өсіріледі. Өсімдіктің әртүрлі пішіндегі және өлшемдегі тамырсабақтары бар. Жапырақтары тамырсабақтан шығады. Олар жоғары жағынан қою жасыл, ал төменгі жағынан ашық жасыл түсті. Олар үшбұрышты-жұмыртқа тәрізді, дөңгелектелген және ұшында сүйір, ал негізгі бөлігінің ұштары дөңгелек немесе жартылай дөңгелек. Сабағының биіктігі жоғары. Гүлшоғыры ұзақ болуы мүмкін. Спаддиксі гүл қабығынан үштен екі есе қысқа, гүлдеу бөліктерінің диаметрі 5 см-ге дейін жетеді. Аналық бөлігінде құрғақ жұмыртқалықтар мен стерильді ақ түсті гүлдер араласқан. Еркек бөлігінің үстінде бешкілді немесе ирекелеген, алты немесе сегіз ұяшықты гүлдер орналасқан. Қосымша мүше еркек бөлігінен қысқа.
Ұқсас түрлер
Таро Ксантосома және Каладиум өсімдіктерімен туыс, олар көбінесе әсемдік үшін өсіріледі, және олар сияқты кейде «пил құлағы» деп те аталады. Тароның ұқсас түрлеріне алып таро (Alocasia macrorrhizos), батпақты таро (Cyrtosperma merkusii) және жебе жапырақты пил құлағы (Xanthosoma sagittifolium) жатады.
Таксономия
Карл Линней бастапқыда екі түрді сипаттаған: Colocasia esculenta және Colocasia antiquorum. Бірақ көптеген кейінгі ботаниктер оларды бір, өте өзгергіш түрдің екі нұсқасы деп санайды, және оның дұрыс атауы – Colocasia esculenta.
Этимология
Оның түрлік атауы, wikt:esculentus, латын тілінде "тамаққа жарамды" деген мағынаны білдіреді.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Colocasia esculenta Оңтүстік Үндістан мен Оңтүстік-Шығыс Азияда туған деп есептеледі, бірақ кеңінен табиғи түрде тараған. Колокасияның Индомалая аймағында, әсіресе Шығыс Үндістан, Непал және Бангладештен шыққандығы айтылады. Ол егіс арқылы шығысқа қарай Оңтүстік-Шығыс Азияға, Шығыс Азияға және Тынық мұхиты аралдарына, батысқа қарай Мысырға және Жерорта теңізінің шығыс бөлігіне тарады. Содан кейін оңтүстікке және батысқа қарай Шығыс Африка мен Батыс Африкаға жетіп, Кариб теңізі мен Америкаға тарады. Таро алғашқыда Малайзияның жазық жерлерінде, «талое» деп аталатын ылғалды жерлерде өскен болуы мүмкін. Австралияда C. esculenta var. aquatilis Батыс Австралияның Кимберли аймағына тән деп саналады, ал кең таралған esculenta сорты қазір Батыс Австралияда, Солтүстік территорияда, Квинслендте және Жаңа Оңтүстік Уэльсте инвазивті арамшөп ретінде қарастырылады. Еуропада C. esculenta Кипрде өсіріледі, онда оны «Колокаси» (грек тілінде Κολοκάσι) деп атайды және ол ПДО (сапаны атау бойынша қорғалған) өнімі ретінде сертификатталған. Бұл өсімдік Грекияның Икария аралында да кездеседі және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде арал тұрғындары үшін маңызды тағамдық көз болғандығы айтылады. Түркияда C. esculenta жергілікті жерде «гөлевез» деп аталады және Жерорта теңізі жағалауында, әсіресе Анталия провинциясының Аланья ауданында және Мерсин провинциясының Анамур ауданында көптеп өсіріледі. Макаронезияда бұл өсімдік португалдықтардың теңіз саяхаттарының нәтижесінде табиғи түрде тараған және макаронезиялық диетада маңызды көмірсулар көзі ретінде жиі қолданылады. АҚШ-тың оңтүстік-шығысында бұл өсімдік инвазивті түр ретінде танылған. Көптеген түрлері Техас штатының Хьюстон қаласындағы дренаждар мен су жолдарының жанында өседі.
Тарих
Таро – ең көне өсірілген дақылдардың бірі. Таро Оңтүстік Азияның тропикалық және субтропикалық аймақтарында, Шығыс Азияда, Оңтүстік-Шығыс Азияда, Папуа-Жаңа Гвинеяда, Солтүстік Австралияда және Мальдив аралдарында кеңінен таралған. Таро өте полиморфты, сондықтан таксономиясы және жабайы және өсірілген түрлерін ажырату қиын. Ол бірнеше рет тәуелсіз түрде қолданысқа енген деп саналады, авторлар жабайы өсімдіктердің туған жері деп есептелетін Жаңа Гвинея, Оңтүстік-Шығыс Азия және Солтүстік-Шығыс Үндістанды мүмкін жерлер ретінде көрсетеді. Алайда, соңғы зерттеулер жабайы тароның бұрынғыдан әлдеқайда кеңірек таралғанын және жабайы өсіру түрлерінің Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа да аймақтарына тән болуы мүмкін екенін көрсетті. Тароның пайдалану іздері көптеген археологиялық қазбалардан табылды, бірақ олар өсірілген немесе жабайы түрлері екенін анықтау мүмкін емес. Олардың қатарында Борнеодағы Ниа үңгірлері (шамамен 10 000 жыл бұрын), Палаванның Иль үңгірі (кем дегенде 11 000 жыл бұрын), Жаңа Гвинеяның Кук батпағы (б.з.д. 8250-7960 жылдар аралығында) және Соломон аралдарындағы Килу үңгірі (шамамен 28 000 – 20 000 жыл бұрын) бар. Кук батпағының жағдайында шамамен 10 000 жыл бұрын ресми ауыл шаруашылығының пайда болғанына дәлелдер бар, оның ішінде өңделген участақтардың іздері де кездеседі, бірақ қандай өсімдік өсірілгені әлі белгісіз. Тароны шамамен б.з.д. 1300 жылдары Австранезиялық халықтар Тыныш мұхиты аралдарына әкелді, онда ол полинезиялықтар үшін маңызды дақылға айналды, сондай-ақ басқа да "таро" түрлерімен бірге, мысалы, Alocasia macrorrhizos, Amorphophallus paeoniifolius және Cyrtosperma merkusii қолданылды. Олардың арасында таро ең маңыздысы және ең жақсысы болып саналады, себебі оларда басқа өсімдіктерде кездесетін тітіркендіретін рафидтердің болу ықтималдығы төмен. Археологиялық мәліметтерге сүйене отырып, таро Микронезияның да негізгі тағамының бірі екені анықталды, бұл колониялық Латте кезеңінен (шамамен 900 – 1521 ж.б.) бұрынғы кездерге дейін сонау саналады, яғни аралдарды отарлаған кезде микронезиялықтармен бірге таралғанын көрсетеді. Тароның гүл тозаңы мен крахмал қалдықтары Лапита мәдениетінің іздерінде де табылды, олар б.з.д. 1100-550 жылдар аралығында сақталған. Кейінірек таро біздің заманымыздың 1-ші ғасырында Мадагаскарға таралды.
Өсіру
1970 жылдардың басында Соломон аралдарында таро жапырақтарының зақымдануына төзімді сорттар шығару үшін алғашқы таро селекциялық бағдарламалардың бірі басталды. 1993 жылы Самоаға таро жапырағының құрт-құрт ауруы (TLB) келгеннен кейін, тағы бір селекциялық бағдарлама іске қосылды. Бұл бағдарламада TLB-ға төзімді Азия сорттары пайдаланылды. Селекциялық бағдарлама Самоада таро экспортын қайта жандандыруға көмектесті. Түбірдің өнімділігі мен сапасы кері байланысты болып көрінеді. Нарыққа қажетті біркелкі, сау түбірлер алу үшін 5-7 ай өсімдікке ие ерте пісетін сорттар қолданылуы мүмкін, бұл далалық сақтаудан қауіпсіз және арзан болып саналады. Таро пісіріледі, тостауға салады немесе қайнатылады. Табиғи қанттар оған тәтті, жаңғақты дәм береді. Крахмал оңай сіңіріледі, ал дәндері ұсақ болғандықтан, оны көбінесе балалар тағамы ретінде қолданады. Шикі күйінде өсімдік кальций оксалатының және өсімдік жасушаларындағы ине тәрізді рафидтердің болуына байланысты улы. Дегенмен, удың зиянын азайтуға және түбірді пісіру арқылы немесе бір түнге суық суға малғанымен жеуге жарамды етуге болады. Кішкентай, дөңгелек сорттарының түбірлері қабығынан тазартылып қайнатылады, содан кейін мұздатылып, өз шырынында немесе консервіленген күйінде сатылады.
Кук аралдары
Таро Кук аралдарының ең маңызды дақылы болып табылады және өндіріс үшін бөлінген жер ауданы бойынша барлық басқа дақылдардан басым түседі. Осы дақылдың кең таралғандығы халықтың күнделікті тамақтануының негізгі бөлігіне айналуына әкелді. Таро елдің барлық аймақтарында өсіріледі, бірақ өсіру тәсілі аралдың географиялық ерекшеліктеріне байланысты өзгереді. Таро елдің экспорт саудасында да маңызды рөл атқарады. Полинезия аймағындағы дәстүр бойынша, тамыры қайнатылып жейді. Таро жапырақтары кокос сүті, пияз және ет немесе балық қосылып пісіріледі.
Фиджи
Таро (фиджи тілінде дало) ғасырлар бойы фиджиліктердің негізгі тағамы болып келген, ал оның мәдени маңызы Таро күнінде тойланады. 1993 жылы көршілес Самоада таро жапырағының ауруы таро өндірісін құлатқаннан кейін, экспорттық дақыл ретінде өсуі басталды. Фиджи бұл орынды толтырып, жақын арада тароны халықаралық деңгейде жеткізе бастады. Фиджи экспорттаған тароның шамамен 80% Тавеуни аралынан келеді, онда Papuana uninodis таро қоңызы кездеспейді. Фиджидің Вити-Леву және Вануа-Леву аралдарындағы таро өндірісі қоңыздардың тұрақты зиянына ұшырайды. Фиджи Ауыл шаруашылығы министрлігі және Тынық мұхиты қауымдастығының (SPC) Жер ресурстары бөлімі зиянкестерді бақылау бойынша зерттеулер жүргізіп, олардың таралуын болдырмау үшін карантиндік шектеулерді енгізуде. Қазір Тавеуни зиянкестерден таза өнімдер экспорттайды.
Гавайи
Кало – тароның гавайлік атауы. Жергілікті өсімдік гавай мәдениеті мен мифологиясында маңызды рөл атқарады. Таро – Гавайидің жергілікті асханасының дәстүрлі негізгі тағамы. Тародан жасалатын тағамдардың кейбіреулері – пои, үстел таросы (буға пісіріліп картоптай беріледі), таро чиптері және луау жапырақтары (лаулау жасау үшін қолданылады). Гавайиде кало құрғақ немесе ылғалды жағдайда өсіріледі. Таро өсіру, тұщы суға қол жеткізудегі қиындықтарға байланысты үлкен күш-жігерді қажет етеді. Кало әдетте лои деп аталатын «көлдерде» өсіріледі. Типик құрғақ жерлердегі немесе «жоғарғы» (суармалы, бірақ су баспаған егістіктерде өсірілетін сорттар) сорттары – лехуа маоли және бун лонг, соңғысы «қытай таросы» деп кеңінен танымал. Бун лонг таро чиптерін жасау үшін қолданылады. Дашин (сондай-ақ «eddo» деп те аталады) – құрғақ жерлерде өсірілетін тағы бір сорт, ол түйірлері үшін немесе сәндік өсімдік ретінде қолданылады. Қазіргі гавайлық диетада көптеген түйірлі өсімдіктер, әсіресе тәтті картоп және кало кеңінен таралған. Гавайи ауыл шаруашылығы статистикалық қызметі калоның 10 жылдық орташа өнімділігін шамамен 6,1 миллион фунтқа (2800 тонна) бағалады. Дегенмен, 2003 жылғы таро өндірісі 5 миллион фунтты (2300 тонна) құрады, бұл 1946 жылдан бастап есеп жүргізіле басталысынан бергі ең төменгі көрсеткіш. Алдыңғы ең төменгі көрсеткіш (1997 жылы) 5,5 миллион фунт (2500 тонна) болды. Сұраныс көбейсе де, 2005 жылы өндіріс одан да төмендеді – бар болғаны 4 миллион фунт, ал поиға өңдеуге арналған калоның үлесі 97,5% құрады. 1948 жылы 14,1 миллион фунт (6400 тонна) болған өнімнің төмендеуіне қалалық құрылыс себеп болды, бірақ соңғы кездегі төмендеуге зиянкестер мен аурулар кінәлі. Шеттен келген алма ұлуы (Pomacea canaliculata) – басты кінәлілердің бірі, сонымен қатар Phytophthora туысына жататын саңырауқұлақтың бір түлігінен туындаған өсімдік шіруі ауруы қазір Гавайидегі кало егістеріне зиян келтіруде. Пестицидтер екі проблеманы да белгілі бір деңгейде бақылай алғанымен, лоиде пестицидтерді қолдануға тыйым салынған, себебі химиялық заттар өзендерге жылдам тарап, содан кейін теңізге жетеді.
Әлеуметтік рөлдер
Гавай мәдениетінің маңызды аспектілері кало айналасында жиі айналады. Мысалы, дәстүрлі гавайилік тойдың жаңа аты – луау – калодан шыққан. Луауда көбінесе кокос сүтімен, тауық етімен немесе осьминогтың қармақтарымен пісірілген жас кало жапырақтары ұсынылады. Ежелгі гавайилік дәстүр бойынша, пои ыдысы "ашық" болғанда төбелесуге рұқсат етілмейді. Сонымен қатар, қарттың алдында дауласу – құрметсіздік саналады, және дауыс көтермеуге, ашуланып сөйлемеуге, немесе қарапайымдықтан шықпаған сөздер мен қимылдар жасауға болмайды.
Лои
Лои – кало өсіруге арналған батпақты жер. Гавайилықтар дәстүрлі түрде суару арқылы кало өндірген. Батпақты егістіктер әдетте құрғақ егістіктерге қарағанда гектарына көбірек кало береді. Батпақта өсетін калоға судың үздіксіз ағыны қажет. Гавайиге бастапқыда шамамен 300 кало түрі әкелінді (қазір шамамен 100 түрі сақталған). Кало өсімдігін егін жинауға дейін жеті ай өсіру керек, сондықтан лои егістіктері кезекпен пайдаланылады, ал топырақ пайдаланылып жатқан лоиде су жеткілікті болғанда жаңару мүмкіндігіне ие. Әдетте, болашақ егін үшін сабақтар лоиге қайта отырғызылады.
Тарих
Гавайлықтардың тегі туралы мифологиялық әңгімелердің бірінде гавайлықтардың арғы тегі ретінде таро өсімдігі айтылады. Аңыз бойынша, биік және құдайлық мәртебелі екі туыс қосылады: Папаханаумоку ("жер туатын ана" немесе Жер-ана) және Вакеа (Аспан әкесі). Олар бірге Гавай аралдарын және әдемі Хоохокукаланиді ("жұлдыздарды жасаған көктегі") жасайды. Кало туралы әңгіме Вакеа мен Папаның қызы Хоохокукаланиді дүниеге әкелген кезде басталады. Содан кейін қыз бен әкесі бірге бала сүйіп, оны Халуанакалаукапалили ("ұзын сабақ дірілдейді") деп атайды, бірақ ол тірі тумайды. Әкесі мен қызы балаларын үйлерінің жанына жерлейді, ал оның үстінен кало өсімдігі өсіп шығады: сабақтары жұқа, жел соққанда құрмет көрсеткендей иіліп, бүгіледі, жүрек пішіндес жапырақтары хула биі сияқты әдемілікпен дірілдейді. Әр жапырақтың ортасында ананың жасы сияқты су жиналады. Вакеа мен Хоохокукаланидің екінші баласы ағасының құрметіне Халоа деп аталады. Жер калосы жас бауырдың тағамы болды және келешек ұрпақтардың негізгі азығына айналды. Гавай тілінде "отбасы" деген мағынаны білдіретін "охана" сөзі "оха" сөзінен туындаған, ол кало түйінінен өсетін бүршік. Кало өсімдігінің түйінінен жас бүршіктер өскендей, адамдар да өз отбасынан өседі.
The stems were slender and when the wind blew they swayed and bent as though paying homage, their heart shaped leaves shivering gracefully as in hula. And in the center of each leaf water gathered, like a mother’s teardrop. The second child born of Wākea and Hoʻohokukalani was named Hāloa after his older brother. The kalo of the earth was the sustenance for the young brother and became the principal food for successive generations. The Hawaiian word for family, ʻohana, is derived from ʻohā, the shoot that grows from the kalo corm. As young shoots grow from the corm of the kalo plant, so people, too, grow from their family.
Папуа - Жаңа Гвинея
Таро - Папуа-Жаңа Гвинеяның көп бөлігінде дәстүрлі негізгі дақыл, ал ішкі сауда оны дәстүрлі түрде өсірілмейтін аймақтарда да тұтынуға мүмкіндік береді. Кейбір аймақтардағы таро ерекше жақсы сапасымен белгілі, мысалы, Лаэ таросы жоғары бағаланады. Папуа-Жаңа Гвинеядағы Урапмин халқы үшін таро (Урап тілінде – има) тәтті картоппен (Урап тілінде – ван) бірге басты күнкөріс көзі болып табылады. Шындығында, Урап тілінде "тамақ" сөзі осы екі сөздің бірігісінен құралған.
Полинезия
Дәстүрлі полинезиялық асхананың негізгі крахмалы саналатын таро – бұл кең таралған және құрметті тағам, алғаш рет Оңтүстік-Шығыс Азиядан келген ежелгі теңізшілермен Полинезия аралдарына әкелінген. Түбіртегі әр түрлі тәсілдермен дайындалады, оның ішінде пісіру, жер астындағы пеште (уму немесе иму) буға пісіру, қайнату және қуыру. Гавайидің әйгілі пои тағамы буланған таро түбіртегін сумен араластырып жасалады. Таро сонымен қатар самоалық фауси сияқты дәстүрлі десерттерде де қолданылады, ол кокос сүті мен қоңыр қант қосылған, пісірілген тародан тұрады. Таро өсімдігінің жапырақтары полинезиялық тағамдарда маңызды орын алады, әсіресе гавайи лаулауы, фиджи және самоа палусами (пияз және кокос сүтімен оралған), сондай-ақ тонга лупулу (жұмылған сиыр еті) сияқты тағамдарды орау үшін қолданылады. Басқарушылардың рәсімдері немесе қоғамдық шаралар (той, жерлеу және т.б.) кезіндегі салтанатты ұсыныстар дәстүрлі түрде шикі және пісірілген таро түбіртегінің/өсімдігінің табыс етуін қамтиды. Гавайи лаулауының құрамында дәстүрлі түрде шошқа еті, балық және луау (пештелген таро жапырағы) болады. Орамға жеуге жарамсыз ти жапырақтары (гавайи тілінде: lau ki) қолданылады. Пісірілген таро жапырағы пісірілген шпинатқа ұқсас келеді, сондықтан оны орам ретінде пайдалануға болмайды.
Самуа
Самоада жас тало жапырақтары мен кокостық сүт орамдарға оралып, басқа тағамдармен бірге жер асты пешінде пісіріледі. Орамдар палусами немесе луау деп аталады. Соның нәтижесінде түтінді, тәтті, ащы және ерекше кремовый дәм пайда болады. Тамыры umu пешінде де пісіріледі (Talo tao) немесе кокос кремімен қайнатылады (Faálifu Talo). Оның дәмі сәл дәмсіз және крахмалды болады. Кейде оны полинезиялық картоп деп те атайды.
Қытай
Таро көбінесе негізгі тағам ретінде қолданылады – қант қосылған немесе қосылмаған күйінде буда пісірілген таро, басқа дәнді дақылдардың орнына, әртүрлі стильдерде және провинцияларда қытай асханасында, басты тағам ретінде және дәмдік ингредиент ретінде, буда пісіріліп, қайнатылып немесе қуырылып дайындалады. Солтүстік Қытайда оны көбінесе қайнатып немесе буда пісіріп, қабығын аршып, картоп сияқты қантпен немесе онсыз жейді. Оны шошқа немесе сиыр етімен бірге сөндіру жиі кездеседі. Кантондық дим-самда тародан кішкентай табаққа салынатын пельмень (кнедлик) және табада қуырылған таро торт дайындалады. Одан ұзын жолақтар жасап, бір-біріне тоқып, теңіз өнімдерінен құс ұясы жасауға болады. Фуцзянь асханасында оны буда пісіріп немесе қайнатып, крахмалмен араластырып, пельменьге қамыр жасайды. Таро торт – дәстүрлі түрде Қытай Жаңа жылында желетін дәмді тағам. Десерт ретінде оны пюреге айналдырып немесе тонг суи, мұзқаймақ және тәтті таро пирогы сияқты басқа десерттерде дәмдеуіш ретінде қолдануға болады. McDonald's Қытайда таролы пирог сатады. Таро пюресі – тародан жасалған десерт. Таро пастасы – Қытайдың Гуандун провинциясының шығыс бөлігіндегі Чаошан аймағынан шыққан дәстүрлі кантондық тағам. Таро буға пісіріліп, қалың пастаға айналдырылады, содан кейін хош иіс үшін май немесе қуырылған пияз майы қосылады. Десерт әдетте су кестесінің сиропымен тәттілендіріліп, гинкго жаңғақтарымен беріледі. Қазіргі нұсқаларына кокос кремі және тәтті жүгері қосылады. Бұл десерт дәстүрлі Teochew тойында соңғы тағам ретінде ұсынылады, ол тойдың аяқталуын білдіреді.
Жапония
Жапонияда ұқсас өсімдік (里芋、[[:ja:サトイモ]) деп аталады. Ата-ана сатоимодан бүршік жаратын "бала" және "немере" түйіндері (кормельдер, кормельдер) тиісінше (子芋) және (孫芋), немесе жалпы (芋の子) деп аталады. Сатоимо Оңтүстік-Шығыс Азияда Жомон кезеңінің соңынан бері өсіріліп келеді. Күріш басым болғанға дейін бұл аймақтық маңызды тағам болған. Сатоимо түйінін көбінесе балық сорпасында (даши) және соя соусында қайнатып пісіреді. Сабағы (芋茎) да сорттарына қарай әртүрлі тәсілмен дайындалуы мүмкін.
Корея
Кореяда таро торан деп аталады ("жер жұмыртқасы"), оның түйнегі қайнатылып дайындалады, ал жапырақ сабағы қуырылады. Таро тамыры емдік мақсатта қолданылады, әсіресе жәндік шаққан жерлерді емдеуге пайдалы. Одан корейдің дәстүрлі торангук (토란국) сорпасы жасалады. Таро сабақтары көбінесе юкгеджан (육개장) дайындағанда құрамына қосылады.
Тайвань
Тайваньда таро – мандарин тілінде ютоу (芋頭), ал тайвань тілінде оа (芋仔) – Тайвань климатына жақсы бейімделген және елдің кез келген жерінде минималды күтіммен өсе алады. Тайвань экономикалық өркендеуі күрішті барлығына қолжетімді еткенге дейін таро Тайваньның негізгі азық-түліктерінің бірі болды. Бүгінде таро көбінесе десерттерде қолданылады. Супермаркеттердегі сорттары шамамен брюссель капустасының мөлшері мен пішінінен бастап, футболдың мөлшеріне дейінгі ұзын, ірі сорттарға дейін кездеседі. Таро чипсі картоп чипсі сияқты дәмдік тағам ретінде жиі қолданылады. Картоп чипсімен салыстырғанда, таро чипсі қаттырақ және жаңғақты дәмі бар. Тағы бір танымал тайваньдық дәстүрлі тағам – мұздатылған немесе қуырылған таро доптары. Таро десерттер мен сусындарда, мысалы, көпіршікті шайда дәмдеуіш ретінде кеңінен қолданылады.
Индонезия
Индонезияда таро көбінесе тағамдарға, торттарға, печеньелерге, тіпті макаронға да қолданылады, сондықтан оны кездесу өте оңай. Кейбір сорттары әлеуметтік немесе географиялық дәстүрлерге сәйкес арнайы өсіріледі. Таро көбінесе "келади" деп аталады, бірақ басқа сорттары "талас" деп те аталады. "Саюр асем" және "саюр лоде" көкөніс сорпаларында таро және оның жапырақтары, сондай-ақ Жавадағы ломпонг (таро сабағы) қолданылуы мүмкін. Индонезиядағы қытай текті адамдар көбінесе тароны қайнатылған күріш және кептірілген шабақпен жейді. Таро кішкентай кубиктерге кесіліп, күріш, шабақ және кунжут майымен бірге пісіріледі. Индонезияның Жаңа Гвинеясында тародан және оның жапырақтарынан жасалған дәстүрлі тағамдар бар, мысалы, "керипик келади" (тәтті-тұзды таро чиптері), "ид" – көкөністермен ұнтақталған таро, және "ид" – таро жапырақтарының кесінділерімен араластырылған анчоустар. Ментавай халқының дәстүрлі тағамы – "лотлот", ол таро жапырақтарын "тинимбокпен" (шегірілген балықпен) пісіру арқылы дайындалады.
Филиппин
Филиппинде тароны әдетте габи, аби немесе ави деп атайды және ол архипелаг бойынша кеңінен қолжетімді. Батпақтар мен саздақ жерлерге бейімделуінің арқасында, ол Филиппиндегі ең көп таралған көкөністердің бірі болып табылады. Жапырақтары, сабақтары және түйіндері – жергілікті асүйдің құрамына кіреді. Тародан дайындалатын танымал тағам – Бикол аймағынан шыққан лаинг; бұл тағамның негізгі ингредиенттері – кокос сүтінде пісірілген таро жапырақтары (кейде сабақтарымен бірге), ашытылған креветка немесе балық багоонмен тұздалады. Оған кейде қызыл бұрыш – силинг лабуйо қосылады. Таро жиі қолданылатын тағы бір тағам – филиппиндік ұлттық сорпа, синиганг, бірақ таро болмаса, оның орнына редис қолданылуы мүмкін. Бұл сорпа шошқа және сиыр еті, креветка немесе балық, сондай-ақ қышқыл қосылатын ингредиенттер (тамаринд жемісі, камия және т.б.) қосылып дайындалады, ал қоюлығын арттыру үшін қабығынан тазартылған және туралып кесілген түйіндер қосылады. Түйіндер сонымен қатар кокос сүтімен дайындалатын джинатан десертінің де негізгі құрамы болып табылады.
Тайланд
Таиланд тағамдарында таро (pheuak) аймаққа қарай әртүрлі тәсілдермен қолданылады. Қайнатылған таро нарықта кішкентай целлофан қаптарда, қабығынан тазартылып, тілімделген күйінде сатылады және оны шағын тағам ретінде жеуге болады. Қосылған кокос сүтімен қайнатылған таро – дәстүрлі тай десерті. Шикі тароны да жиі кесіп, майда қуырып, қаптарда чипстер (เผือกทอด) ретінде сатады. Азияның басқа елдеріндегідей, Таиландта да таро балмұздақтың танымал дәмдеуіші болып табылады.
Вьетнам
Вьетнамда таро өсімдіктерінің көптеген түрлері бар. Олардың бірі – хоай мон, ол көктемгі роллдарға, торттарға, пудингтерге, тәтті суға, коктейльдерге және басқа десерттерге іштік ретінде қолданылады. Тародан Tết десерті – chè khoai môn дайындалады, ол таро түбірлері қосылған жабысқақ күріш пудингі. Оның сабақтары "кань чуа" сияқты сорпаларға да қосылады. Тағы бірі – хоай со, ол хоай моңнан кішірек. Тароның тағы бір кең таралған түрінің тамыры судың аз тереңдігінде өседі, ал сабақтары мен жапырақтары су бетінен жоғары шығады. Бұл тарода сапонинге ұқсас заттар бар, ол ауыз және жұтқыншақта күйдіретін, қышымалы сезім тудырады. Солтүстіктегі фермерлер оны шошқаларына жем ретінде беру үшін сабақтары мен жапырақтарын өсірген. Олар тамырларынан тез өседі. Пісіргеннен кейін таро сабақтары мен жапырақтарындағы сапонин шошқалар жей алатын деңгейге дейін азаяды. Бүгінде Вьетнам ауыл шаруашылығында бұл практика кең таралмаған. Бұл таро түрлері көбінесе "коай нгань" деп аталады, яғни "қышымалы картоп" деген мағынаны білдіреді.
Оңтүстік Азия
Таро тамыры урду және хинди тілдерінде көбінесе Арби немесе Арви деп аталады. Бұл Солтүстік Үндістан және Пәкістанда кең таралған тағам. Арби гошт (ет) масаласы – таро көкөнісі қосылған ащы қозы еті қайнатпасының рецепті. Қозы еті мен арби тұтас дәмдеуіштер мен томаттармен пісіріледі, бұл тағамға ерекше дәм береді.
Бангладеш
Бангладеште таро – кочу (কচু) немесе мухи (মুখি) деп аталатын өте танымал көкөніс. Силхети тілінде оны мухи дейді. Оны көбінесе кішкентай шағаламен немесе іліш балығымен бірге қайнатып дайындалған тағамға (кәрі) айналдырады, бірақ кейбір тағамдар құрғақ балықпен де пісіріледі. Оның жасыл жапырақтары – кочу пата (কচু পাতা) және сабағы – кочу (কচু) танымал тағам ретінде желінеді, әдетте оны пастаға дейін ұнтақтап немесе шак жасау үшін ұсақтап турайды, бірақ оны алдымен жақсы қайнату қажет. Тароның түйіршіктері немесе сабақтары – кочур лоти (কচুর লতি) де бангладештіктерге ұнайды, оны шағаламен, құрғақ балықпен немесе іліш балығының басымен пісіреді. Таро Ұлыбритания мен АҚШ-та Силхети, Бангладеш немесе Оңтүстік Азия тағамдарына мамандандырылған көптеген азиялық дүкендерде және супермаркеттерде жаңа немесе мұздатылған күйінде қолжетімді. Сонымен қатар, маан-кочу деп аталатын тағы бір түрі де желінеді, ол витаминдер мен қоректік заттарға бай. Маан кочудан паста жасап, одан кочу бата деп аталатын тағам дайындалады.
Үндістан
Үндістанда таро немесе эддо – көптеген тәсілдермен дайындалатын кең таралған тағам. Гуджаратта оны Патар Вел немесе Сария На Паан дейді. Жасыл жапырақтарынан ролл жасап, ішіне бесан (бұршақ ұны), тұз, сары түс, қызыл бұрыш ұнтағы қосып, пастадай етіп жасайды. Содан соң буға пісіріп, кішкентай порцияларға бөліп, терең майда қуырады. Мизорамда, Солтүстік-Шығыс Үндістанда, оны bäl дейді; жапырақтары, сабақтары және түйнектері dawl bai ретінде жеді. Жапырақтары мен сабақтарын көбінесе құрғақ маусымда жеу үшін дәстүрлі түрде сақтайды. Ассам штатында тароны косу (কচু) дейді. Өсімдіктің әртүрлі бөліктерінен әртүрлі тағамдар жасалады. Косу лоти (কচু লতি) деп аталатын жапырақ бүршіктерін қышқыл құрғақ жемістермен пісіріп, текера (থেকেৰা) дейді немесе кейде тамаринд, пил алмасы, аздаған дәнді дақылдар немесе балықпен бірге жейді. Осыған ұқсас тағамдар косу-тури деп аталатын тамырға ұқсас ұзын құрылымдардан дайындалады. Оның гүлдерінен (косу кала) қышқыл қуырылған тағам жасалады. Ашқа құюға арналған тағамдар құрттың өзінен жасалады. Манипурда, Солтүстік-Шығыстағы тағы бір штатта, таро пан дейді. Кукилер оны бал дейді. Қайнатылған бал – түскі ас кезінде, сондай-ақ түтінделген немесе құрғатылған ет, бұршақ және қыша жапырақтарымен бірге пісірілген негізгі тағам ретінде жеді. Күнде кептірілген таро жапырақтары кейіннен сорпа мен қайнатпаға қолданылады. Ол кеңінен қол жетімді және көптеген түрде жеді, пісірілген, қайнатылған немесе хильсамен немесе ашытылған соя бұршақтарымен (хавай заар) қабықпен пісірілген. Жапырақтары сондай-ақ ұтти деп аталатын, бұршақпен пісірілген дәстүрлі тағамда қолданылады. Оны урду/хинди тілінде арби, ал Солтүстік Үндістанда панджаби тілінде арви дейді. Санскрит тілінде kəchu (कचु) дейді. Солтүстік Үндістанның Химачал-Прадеш штатында таро түйнегі гандияли, ал Канггра және Манди аудандарында качалу дейді. Патроду деп аталатын тағам жүгері немесе бұршақ ұнымен оралған таро жапырақтарынан жасалады және суда қайнатылады. Тағы бір тағам – пуджжи, оны пюреленген жапырақтар мен өсімдіктің сабақтарынан, сондай-ақ гандьяли немесе таро түйнегінен бөлек тағам ретінде дайындайды. Шимлада патрид немесе патид деп аталатын, панкейк сияқты тағам бұршақ ұнынан жасалады. Уттаракханд және көршілес Непалда таро пайдалы тағам болып саналады және оны әртүрлі тәсілдермен пісіреді. Багешвар ауданының Лобандж қаласынан алынған Кумаонның нәзік гадери (тароның бір түрі) өте сұранысқа ие. Әдетте оны тамаринд суында жұмсақ болғанша қайнатады, содан кейін кішкентай текшелерге бөліп, қыша майында қызанақ жапырақтарымен бірге қуырады. Оны дайындаудың тағы бір тәсілі – тұзды суда қайнату, ол қамырға айналғанша. Жас жапырақтары – гааба – буға пісіріліп, күнде кептіріліп, кейін пайдалану үшін сақталады. Таро жапырақтары мен сабақтарын маринадтайды. Ұнтақталған жапырақтар мен сабақтарды қабықтарынан айырылған урад даалмен (қара бұршақ) араластырып, бади деп аталатын кішкентай доптарға құрғатады. Бұл сабақтарды да күнде кептіріп, кейін пайдалану үшін сақтайды. Жақсы күндері әйелдер саптаршиге ("жеті данаға") құлшылық етеді және тек таро жапырақтары бар күріш жейді. Махараштрада, Батыс Үндістанда, алу че паана деп аталатын жапырақтарды ұнмен қаптайды. Содан кейін тамаринд пастасы, қызыл бұрыш ұнтағы, сары түс, кориандр, асафетида және тұзбен дәмдеп, соңында буға пісіреді. Оны тұтас жеп, кесіп немесе майда қуырып, "алу чи вади" деп аталатын тағам ретінде жеуге болады. Алу чая панан чи патал бхаджи – қызылша және колокасия жапырақтарынан жасалған кәрі. Гоа және Конкани асханасында таро жапырақтары өте танымал. Тароның биік өсетін түрі Үндістанның Батыс жағалауында патрод, патрада немесе патрада (мағынасы "жапырақ бәліші") – бұршақ ұны, тамаринд және басқа дәмдеуіштермен дайындалатын тағам. Гуджаратта оны патар вел немесе сарайя на паан дейді. Бұршақ ұны, тұз, сары түс, қызыл бұрыш ұнтағынан паста жасап, жасыл таро жапырақтарынан орам жасап, ішіне салады. Содан соң буға пісіріп, кішкентай порцияларға бөліп, содан соң қуырады. Синдхилер оны качаллу дейді; оны қуырып, сығымдап, қайта қуырып, Синдхи кәрісіне қосымша "тук" деп аталатын тағам жасайды. Оңтүстік Үндістанның Керала штатында таро түйнегі "чембу кижангу" (ചേമ്പ് കിഴങ്ങ്) деп аталады және негізгі тағам, гарнир және әртүрлі гарнирлердің құрамына кіреді. Негізгі тағам ретінде оны буға пісіріп, жасыл бұрыш, тамаринд және шалоттан жасалған дәмді соуспен жейді. Кераладағы кейбір таро түрлерінің жапырақтары мен сабақтары да көкөніс ретінде қолданылады. Дақшин Каннадада, Карнатакада, оны таңғы ас ретінде жейді, қуырылған немесе буға пісірілген түрде. Тамил Наду және Андхра-Прадеш штаттарында таро түйнегі sivapan kizhangu (seppankilangu немесе cheppankilangu), chamagadda, немесе жағажайлық Андхра аудандарында chaama dumpa деп аталады. Оны әртүрлі тәсілдермен дайындауға болады, мысалы, буға пісірілген және кесілген түйнектерді майда қуырып, chamadumpa chips жасап, күрішпен бірге жеуге болады, немесе дәмді тамаринд соусымен, дәмдеуіштермен, пиязбен және томатпен пісіруге болады. Шығыс Үндістанның Батыс Бенгал штатында таро түйнектерін жұқалап кесіп, қошқылдатып, kochu bhaja (কচু ভাজা) деп аталатын чиптер жасайды. Сабақтарын kochur saag (কচুর শাগ) жасау үшін қолданады, оны қуырылған hilsha (ilish) басымен немесе қайнатылған chhola (бұршақ) мен бірге, ыстық күрішпен бірге жейді. Түйнектерін сондай-ақ дәмдеуіштермен пастаға айналдырып, күрішпен жейді. Ең танымал тағам – бұршақ пен таро түйнектерінен жасалған дәмді кәрі. Gathi kochu (গাঠি কচু) (тароның бір түрі) өте танымал және gathi kochur dal (গাঠি কচুর ডাল) деп аталатын қою кәрі жасау үшін қолданылады. Мұнда kochur loti (কচুর লতি) (тароның тамырсабағы) құрғақ кәрісі, әдетте мак пен горчица пастасымен дайындалады. Shola kochu (শলা কচু) және maan kochu (মান কচু) жапырақтары мен түйнектерінен де кейбір танымал дәстүрлі тағамдар жасалады. Митила, Бихарда таро түйнегі ədua (अडुआ) деп аталады, ал оның жапырақтары ədikunch ke paat (अड़िकंच के पात) дейді. Таро жапырақтарынан жасалған кәріге горчица пастасы және қышқыл құрғатылған манго целлюлозасы (आमिल; aamil) қосылады. Одишада таро түйнегі saru деп аталады. Тародан жасалған тағамдарға saru besara (горчица және сарысақ пастасындағы таро) кіреді. Ол сондай-ақ dalma дайындаудағы қажетті ингредиент болып табылады, ол Одия асханасының негізгі тағамы (дәнді дақылдармен пісірілген көкөністер). Майда кесілген таро түйнектерін майда қуырып, қызыл бұрыш ұнтағы және тұз қосып, saru chips деп атайды.
Мальдив аралдары
Ала Аду, Фуахмула, Хуваду және Лааму атоллдарының оңтүстік атолдарында кеңінен өсірілді және күріш енгізілгеннен кейін де маңызды тағам болып саналады. Ала мен олху ала бүкіл Мальдив аралдарында әлі де кеңінен желінеді, тұз қосылып пісіріледі немесе буға салынып дайындалады, сосын шілі пастасы және балық сорпасымен бірге ысталған кокоспен жейді. Одан сора карри де дайындалады. Тамырсабақтары кесіліп, қуырылып чипстер жасалады, сондай-ақ түрлі тәттілер дайындау үшін де қолданылады.
Непал
Таро Непалдың Терай және таулы аймақтарында өсіріледі. Тароның түйіні (қосақаны) пиндалу (पिँडालु) деп аталады, ал жапырақтарымен бірге сабақтары маитили тілінде каркало (कर्कलो), Гава (गाभा) және сонымен қатар Кайчу (केेेैचु) деп аталады. Көптеген бөліктері әртүрлі тағамдарға қолданылады. Тароның қайнатылған түйіні тұз, дәмдеуіштер мен бұрышпен бірге беріледі. Таро таулы аймақтағы танымал тағам. Кенеттен жаңбыр жауса, үлкен таро жапырақтары қолшатырдың орнына пайдаланылады. Тароға ежелгі заманнан бері болған құрмет әндер мен оқулықтарда көрсетілген. "Jivan hamro karkala ko pani jastai ho (जीवन हाम्रो कर्कलाको पानी जस्तै हो)" деген сөз, "Біздің өміріміз таро жапырағындағы су тамшысы сияқты осал" дегенді білдіреді. Таро Ішкі Терайдағы тару халқы тарапынан да өсіріліп жеді. Түйіндер құрғатылған балық пен сарыжасымен араластырылып, содан кейін сидхара деп аталатын нанға айналдырылады, ол түйнек, сарымсақ және басқа дәмдеуіштермен бірге күрішпен беріледі. Тарулар жапырақтардан қуырылған көкөніс қосымшасын дайындайды, ол маитили асүйінде де кездеседі.
Пәкістан
Пәкістанда таро, эддо немесе арви – соуспен немесе соуызсыз берілетін өте кең таралған тағам; танымал тағам – арви гошт, оған сиыр еті, қозы еті немесе қой еті қосылады. Жапырақтары нут ұнының қамырымен оралып, содан кейін қуырылады немесе буға пісіріліп, "Пакора" деп аталатын тағам дайындалады, одан кейін қызыл бұрыш пен ажыуан тұқымдарымен дәмделінеді. Таро немесе арви туралып кесілген шпинатпен де пісіріледі. "Арви Палак" деп аталатын тағам – тародан жасалған екінші ең танымал тағам.
Шри-Ланка
Шри-Ланкада көптеген түрлері тіркелген, олардың бірнешеуі жеуге жарамды, көпшілігі адамдарға зиянды болғандықтан өсірілмейді. Жеуге жарамды түрлері (мысалы, кири ала, колакана ала, гахала және севель ала) олардың түйірлері мен жапырақтары үшін өсіріледі. Шри-Ланкалықтар түйірлерін қайнатып жейді немесе кокос сүті қосып кәрі дайындайды. Колакана ала және калу алакола жапырақтарының кейбір түрлері де желінеді.
Таяу Шығыс пен Еуропа
Таро ертедегі римдіктер қазіргі картопқа ұқсас тұтынатын. Олар осы тамырлы көкөністі колокасия деп атады. Римдік Апициус атты аспаздық кітапта тароны дайындаудың бірнеше тәсілі, мысалы, қайнату, соустармен дайындау және ет немесе құс етімен пісіру сипатталған. Рим империясы құлағаннан кейін Еуропада таро қолданысы азайды. Бұл, негізінен, бұрын Римнің бақылауында болған Египетпен сауданың және коммерцияның төмендеуіне байланысты болды. Испаниялықтар мен португалиялықтар жаңа құрлыққа сапарлағанда, тароны өздерімен бірге алып кетті. Соңғы кезде экзотикалық тағамдарға қызығушылық жаңадан артып, олардың тұтынылуы да көбейіп келеді.
Кипр
Кипрде таро Рим империясы тұсында қолданылып келген. Бүгінде ол түрік тілінде колокас, ал грек тілінде колокаси (κολοκάσι) деп аталады, бұл ежелгі грек тіліндегі колокасион (kolokasion) – лотос тамыры деген сөзден туындаған. Оны көбінесе шұжық, тауық немесе қоян етімен, томат соусында, сельдерей мен пиязбен қуырып дайындайды. Сонымен қатар, вегетариандық нұсқасы да бар. Оның кішкентай түйіндері – пулле (жекеше – пулла) деп аталады, оларды алдымен қуырып, содан кейін ыдысты құрғақ қызыл шарап пен кориандр тұқымымен декарамельдеп, жаңа сығылған лимонмен қоса береді.
Грекия
Грекияда таро Икария аралында өседі. Икариялықтар тароның Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аштықтан сақтап қалғанына сенімді. Олар оны жұмсақ болғанша қайнатып, салат түрінде ұсынады.
Ливан
Ливанда таро килькас деп аталады және негізінен Жерорта теңізі жағалауында өсіріледі. Ливанда оның жапырақтары мен сабақтары қолданылмайды, ал өсірілетін сорт теннис доптарынан шағын қарбызға дейін өлшемдері ауысатын дөңгелек немесе сәл сопақ түбірлер береді. Килькас Ливанда өте танымал қысқы тағам. Оны екі түрлі етіп дайындайды: ұнтақталған сарымсақ пен лимон шырыны қосылған килькас қайнатылған тағам, және ‘илаc (ливандық айтылуы бойынша قلقاس) би тахини. Тароны дайындаудың тағы бір кең таралған тәсілі – оны қайнатып, қабығын аршып, қалың тілімдерге кесіп, қуырып, содан соң жеуге жарамды "қызыл" сумаққа маринадтау. Ливанның солтүстігінде ол боршуши (el orse borshushi) деп аталатын картоп түрі ретінде белгілі. Сондай-ақ, оны ұнтақталған сарымсақ пен лимон шырыны қосылған бұршақ сорпасына да қосады. Солтүстікте оны бұзмет деп те атайды, әсіресе Мение аймағында, онда оны алдымен қабығынан айырып, бірнеше күнге күнге кептіреді. Содан кейін оны көп мөлшерде өсімдік майында, алтын түске дейін қуырып, көп мөлшерде қуырылған, ерітілген пияз, су, бұршақ және дәмдеуіштер қосады. Бәрі бірнеше сағат бойы қайнатылады, нәтижесінде қайнатылған тағам дайындалады. Тароны жасау қиын, себебі оның консистенциясы мен дәміне жету үшін көп еңбек керек. Солтүстікте тароның кішкентай түрі оның жұмсақтығына байланысты көбірек танымал.
Португалия
Азор аралдарында таро инхаме немесе инхаме коко деп аталады және көбінесе картоп, көкөністер және ет немесе балықпен бірге буға пісіріледі. Жапырақтары кейде сорпалар мен қайнатпаларға салынады. Оны алдымен буға пісіріп, қабығын аршып, содан кейін өсімдік майында немесе майда қуырып, ақырында қант, корица және мускат жаңғағымен себіп десерт ретінде де жейді. Таро Азор аралдарының құнарлы топырағында, сондай-ақ минералды бұлақтармен суарылатын шағын өзендерде көп өседі. Көші-қон арқылы инхаме Азор диаспорасында табады.
Түркия
Таро (гөлевез) Түркияның оңтүстік жағалауында, әсіресе Мерсин, Бозязи, Анамур және Анталияда өсіріледі. Оны қызанақ соусында қайнатып немесе ет, бұршақ және нутпен пісіреді. Көбінесе картоптың орнына қолданылады.
Мысыр
Мысырда таро qolqas (қолқас) деп аталады. Оның түйнектері Солтүстік Америкадағы супермаркеттердегі түйнектерден ірілеу болады. Толығымен қабығынан арылғаннан кейін, ол екі тәсілмен пісіріледі: кішкентай кубиктерге кесіліп, жаңа кориандр және шпинатпен сорпаға салынып пісіріледі де, етті қайнатпаға қосымша беріледі, немесе тілімделіп, фаршталған ет пен томат соусымен пісіріледі.
Канар аралдары
Таро Канар аралдарында бұрынғысынша танымал, онда ол ñame деп аталады және көбінесе қалың көкөніс сорпаларында, мысалы, potaje de berros (кресс сорпасы) немесе жай ғана қайнатылып, моджо немесе балмен дәмделеді. Канар испан тілінде Ñame сөзі тароны білдіреді, ал кастиль тілінің басқа түрлерінде әдетте ямс үшін қолданылады.
Шығыс Африка
Кения, Уганда және Танзанияда таро көбінесе жебе түбі, ям, амайюни (көпше түрі) немесе эджюни (дара түрі), ггобе, немесе ндума және мадхумбе деп аталады. Оның көптеген сорттары бар, әр сорттың өз жергілікті атауы болады. Оны әдетте қайнатып, шаймен немесе басқа сусындармен бірге, немесе тағамның негізгі крахмалы ретінде жейді. Мадагаскар, Малави, Мозамбик және Зимбабве елдерінде де оны өсіреді.
Оңтүстік Африка
Ол Оңтүстік Африканың зулу тілінде amadumbe (көпше түрі) немесе idumbe (жекеше түрі) деп аталады.
Батыс Африка
Таро Батыс Африкада, әсіресе Гана, Нигерия және Камерунда негізгі азық ретінде қолданылады. Нигерияда, Ганада және ағылшын тілді Камерунда кокоям, франкофонды Камерунда макабо, Конго Демократиялық Республикасында немесе Конго Республикасында мбала я макоко, хауса тілінде манкани, йоруба тілінде коко және ламбо, игбо тілінде эде деп аталады. Кокоямды көбінесе қайнатып, қуырып немесе пісіріп, соуспен бірге жейді. Ганада, банан болмаған кезде, фуфу дайындау үшін бананның орнына кокоям қолданылады. Сондай-ақ, оны ұсақ-ұсақ кесіп, мпотомпото деп аталатын сұйық балаларға арналған тағам және апетиттік тағам дайындайды. Ганада кокоям чиптерін (шамамен жуандығындай қуырылған кесінділер) табу да кең таралған. Ганада жергілікті тұрғындар контомир деп атаған кокоям жапырақтары, палавер соусы және эгуси/агуши тұздығы сияқты жергілікті соустарға қосылатын танымал көкөніс болып табылады. Гвинея мен Сенегалдың кейбір аймақтарында да жапырақтан жасалған соус немесе гарнир ретінде жиі жейді, ал жергілікті пулаар диалектісінде жаабер деп атайды.
Бразилия
Лусофондық елдерде инхаме (айтылуы ĩ ˈɲɐ̃mi, ˈɲɐ̃mi немесе ĩ ˈɲɐ̃mi, сөзбе-сөз "ямс") және караа – Алокасия, Колокасия (Арасеялар тұқымдасы) және Диоскорея (Диоскореялар тұқымдасы) туыстарына жататын, жеуге жарамды бөліктері бар әртүрлі өсімдіктердің жалпы атаулары. Бұл өсімдіктердің тамырлары (әсіресе Диоскорея бульбифера емес) жеуге қолданылады, оны Бразилияда "караа моэла" (айтылуы kɐˈɾa muˈɛlɐ, сөзбе-сөз "қарын ямс") деп атайды және оны инхаме деп санамайды. Инхаме мен карааның қандай екенін анықтау әр аймақта әртүрлі, бірақ Бразилияда караа картопқа ұқсас пішінде, ал инхаме сопақтау болады деп есептеледі. Бразилияның ыстық және құрғақ Солтүстік-Шығыс аймағында инхаме мен караа екеуі де батата (сөзбе-сөз "картоп") деп аталады. Айырмашылығын көрсету үшін картопты "batata inglesa" (сөзбе-сөз "ағылшын картопы") деп атайды, бұл атау басқа аймақтарда және әлеуметтік диалектілерде "тәмді картоптан" (batata doce) ажырату үшін қолданылады. Қызығы, екеуі де алғаш рет Оңтүстік Американың жергілікті халықтары тарапынан өсірілген, олардың туған құрлығында, ал кейін ғана Еуропаға отарлаушылар әкелген. Таро көбінесе картоп сияқты дайындалады, қайнатылып, сорпаға салынып немесе пюре жасалып, әдетте тұзбен және кейде сарымсақпен дәмделіп, тамақ ретінде (көбінесе түскі немесе кешкі ас) жейді.
Орталық Америка
Белизде, Коста-Рикада, Никарагуада және Панамада таро шұбаларда, картоптың орнына және чипстер ретінде қолданылады. Жергілікті жерлерде оны бантү тілінен шыққан маланга (немесе маланга коко) деп атайды, Белиз және Коста-Рикада – дашин, Никарагуада – кикизке, ал Панамада – отоэ деп біледі.
Гаити
Гаитиде оны әдетте маланга немесе таро деп атайды. Көдегейін ұрып, қою қоспа жасап, майда қуырып "Акра" деп аталатын қуырылған тағам дайындалады. Акра – Гаитиде өте танымал көше тағамы.
Жамайка
Ямайкада таро коко, кокоям және дашин деп аталады. Бүкілдей ақ еті бар түйінді сабақтар ментті коко деп аталады. Жапырақтары сондай-ақ, каллалу қосылған бұрыш шорпасын (Pepper Pot Soup) дайындау үшін қолданылады.
Суринам
Суринамда оны таер, тая, помтаер немесе понгтая деп атайды. Жергілікті суринамдықтар таро түбірін ароэи деп атайды және ол көбінесе "қытай тайыры" деп белгілі. Эддо сорты да "қытай тайыры" деп аталады. Бұл сорт ішкі аймақтағы марун халқының арасында кең таралған, себебі ол жоғары су деңгейіне төтеп бере алады. Батпақты жерлерде жиі отырғызылатын дашин сорты сирек кездеседі, бірақ оның тамаша дәмі үшін бағаланады. Ксантосома туысына жақын түрлер Суринамның танымал тағамы – пом дайындауға негіз болады. Пісірілген таро жапырағы (тайя вири немесе таерблад) – бұл кең таралған жасыл жапырақты көкөніс.
Тринидад және Тобаго
Тринидад пен Тобагода оны дашин деп атайды. Таро өсімдігінің жапырақтары Кариб теңізінің каллалу деп аталатын тағамын дайындау үшін қолданылады (оған окра, дашин/таро жапырақтары, кокос сүті немесе қаймақ және хош иісті шөптер қосылады) және ол буланған шпинат сияқты дайындалады. Таро өсімдігінің түбірі көбінесе қайнатылып, сорпамен пісірілген балық немесе ет, қари немесе бұршақпен бірге, ротимен немесе сорпада беріледі. Жапырақтары пияз, бұрыш және сарымсақпен қуырылып, ерігенше дайындалғаннан кейін "бхажи" деп аталатын тағамға айналады. Бұл тағам Тринидадтың индо-тринидадтық халқы арасында танымал. Жапырақтары бұршақ қамырына батырылып, қуырылып "сахина" деп аталатын, үнділік текті қуырылған тағам дайындалады.
Америка Құрама Штаттары
Таро АҚШ-та ғасырлар бойы өсіріліп келеді. Уильям Бартрам 1791 жылы Оңтүстік Каролина теңіз аралдарының тұрғындары тания деп аталатын өсімдіктің қуырылған тамырын жегенін байқады, ал 19 ғасырда ол Чарльстоннан Луизианаға дейін азық дақыл ретінде кеңінен таралды. 1920 жылдары дашин, сол кездегі атауы, Флорида штатының Ауыл шаруашылығы министрлігінің хатшысы тарапынан лайлы жерлерде өсіруге арналған құнды дақыл ретінде жоғары бағаланды. Флорида штатының шығыс жағалауындағы Фелсмер қаласы дашин өсіруге өте қолайлы ауыл шаруашылық аймағы саналды. Ол картоптың орнына қолданылып, ұнға айналдырылды. Дашин ұны бидай ұнымен қосылғанда, тамаша кеспелер жасалады деседі. Пои – гавайялық асүйдің негізгі тағамы, ол тародан жасалады. Дәстүрлі пои пісірілген крахмалдан ағаштан жасалған ұрып-соғу тақтасында, базальттан, кальциттен, кораллдан немесе ағаштан жасалған ойылған соққымен ұрып-соғу арқылы дайындалады. Қазіргі заманғы әдістерде бөлшек саудаға кеңінен тарату үшін өнеркәсіптік тамақ өңдеу машиналарын пайдаланып үлкен көлемде өндіріс жүргізіледі. Бұл бастапқы қоспаны су дейді. Қажетті консистенцияға жету үшін, оны ұнтақтау кезінде де, тамақтан алдында да су қосылады, консистенция тым қоюдан сұйыққа дейін өзгеруі мүмкін. Гавайиде бұл бейресми түрде "бір саусақ", "екі саусақ" немесе "үш саусақ" деп жіктеледі, бұл оны қағап алуға қажетті саусақтардың санын көрсетеді (пои неғұрлым қалың болса, ауызға толық мөлшерде алу үшін азырақ саусақ қажет). 20 ғасырдың соңынан бері таро чиптерін көптеген супермаркеттерде және табиғи тағамдар дүкендерінде табуға болады, сондай-ақ таро америкалық қытай аудандарында, қытай асүйінде жиі қолданылады.
Венесуэла
Венесуэлада таро ocumo chino немесе chino деп аталады және сорпалар мен санкочоларда қолданылады. Сорпаларда бірнеше түбірдің ірі кесектері болады, оның ішінде ocumo chino, әсіресе елдің шығыс бөлігінде, мұнда Батыс Үндістанның ықпалы байқалады. Оны сондай-ақ паррилладағы (барбекюдегі) еттермен немесе ысталған балықпен, қасқыр еті (юка) болмаған жағдайда, бірге беруге қолданады. Окумо – бұл жергілікті атау; "chino" сөзі "қытай" дегенді білдіреді, бұл экзотикалық саналатын өнімдерге қатысты қолданылатын сипаттама. "Чino" атауы жоқ окумо – сол түбіртектер отбасынан шыққан, бірақ тароға тән ішкі күлгін түсі жоқ түйір. Окумо – Венесуэладағы маланганың атауы, сондықтан ocumo chino "қытай малангасы" дегенді білдіреді. Таро әрқашан қайнатылып дайындалады. Жергілікті асханада одан қайнатылған тағам дайындалмайды.
Батыс Үндістан
Тароны дашин деп атайды, ал Кубада және Доминикан Республикасында кейде маланга немесе яутия деп атайды. Тринидад және Тобаго, Сент-Винсент және Гренадиндер, сондай-ақ Доминика сияқты кейбір елдерде дашиннің немесе тароның жапырақтары мен сабақтары көбінесе пісіріліп, каллалу деп аталатын қою сұйықтыққа айналдырылады, ол кремді шпинатқа ұқсас гарнир ретінде беріледі. Каллалу кейде крабтың аяқтарымен, кокос сүтімен, тығырмен және бамиямен дайындалады. Оны әдетте күрішпен бірге немесе басқа түрлі түбірлі өсімдіктермен бірге сорпаға айналдырады.
Қиыршық
Сонымен қатар, ол әсемдік үшін өсіріліп сатылады, көбінесе "фил құлақтары" деген атпен. Оны жоғары ылғалдылық жағдайында үй ішінде немесе сыртта өсіруге болады. Ұлыбританияда ол Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшалық еңбектері үшін марапатталған.
Зертхана
Сондай-ақ, антоцианинді зерттеу эксперименттері үшін қолданылады, әсіресе абаксиалды және адаксиалды антоцианин концентрациясына қатысты. Жақында жүргізілген зерттеулер таро жапырағында бал ұясы тәрізді микроқұрылымдар бар екенін көрсетті, бұл жапырақтарды су өткізбейтін етеді. Осы зерттеуде жапырақтың өлшенген түйісу бұрышы шамамен 148° құрайды. Мелисса К. Нельсонның "Туған жердің тағамдық қасиеттерін қорғау" мақаласында Гавайи университетінің ғалымдары белсенділер мен фермерлердің қарсылығына тап болғаннан кейін тароны патенттеуге және генетикалық түрлендіруге тырысты. "2006 жылы Гавайи университеті үш сортқа берген патенттерін кері алып, Гавайиде өсетін таро түрлерін генетикалық түрлендіруді тоқтатуға келісті. Дегенмен, зерттеушілер қытай таросының бір түрін түрлендіру жұмыстарын жалғастыруда".
Мәдениетте
Манипурдың метей мифологиясында және метей фольклорында таро өсімдіктері туралы айтылады. Бір маңызды мысал – метей халық ертегісі. Онда қарт ер адам мен қарт әйел маймылдардың алдауына ілігіп, таро өсімдіктерін егуді өте ерекше жолмен жасады. Қарт ерлі-зайыптылар маймылдардың кеңесімен өсімдіктердің ең жақсы түбірлерін қабықтап, жұмсақ болғанша қазанға қайнатты, салқындатқан соң банан жапырақтарына орап, жерге қойды. Түн ортасында маймылдар фермаға жасырын кіріп, пісірілген өсімдіктердің бәрін жеп қойды. Олар жегеннен кейін, қарт жұп түбірді салған жерге жеуге жарамсыз алып жабайы өсімдіктерді отырғызды. Ертеңгісін қарт жұбайлар бір күнде отырғызғаннан кейін өсімдіктердің толыққанды өсіп шыққанын көріп, таң қалды. Олар маймылдардың хитролықтарынан хабарсыз еді. Сондықтан қарт жұп жеуге жарамсыз жабайы таро өсімдіктерін пісіріп жеді. Олар жабайы өсімдіктерді жегеннен кейін жұтқыншаларында шыдамсыз қышыну сезіміне тап болды. Гавайилықтар сенімді, таро өсімдігі (кало) Хоокукалани мен Вакеа құдайларының тұсауынан туған алғашқы екі адамның бірінің мәйітінен өскен, сондықтан ол тек күнкөріспен ғана емес, адамдармен байланысты. Сондықтан ол көбінесе рәсімдерде берілетін қасиетті құрбандықтардың бір бөлігі болып табылады.