Кіріспе

Флорида штатының Жоғарғы соты – АҚШ-тың Флорида штатындағы ең жоғары сот. Ол жеті судьядан тұрады, олардың бірі – Бас судья. Географиялық әртүрлілікті қамтамасыз ету үшін алты мүше штаттың алты округінен таңдалады, ал біреуі штат бойынша сайланады. Судьяларды губернатор тағайындайды, олардың өкілеттік мерзімі алты жылдан аспайды. Тағайындалғаннан кейін, бастапқы мерзім үш жыл немесе одан кем болады, себебі судьялар тағайындалғаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соңғы кезекті жалпы сайлауда дауыс беруге түсуі керек. Одан кейін олар алты жылдық мерзімге қызмет етеді және әрбір мерзімнің соңындағы жалпы сайлауда қайта сайланса, лауазымда қалады. Азаматтар әр судьяны лауазымда қалдыру қажеттігіне қатысты дауыс береді. Бас судьялар Сот мүшелері тарапынан екі жылдық мерзімге сайланады, ол әрбір жұп жылмен аяқталады. Бас судьялар, егер басқа судьялар оларды қайта сайласа, өз лауазымдарында қала алады. Бас судья кез келген себеппен сот ісін қарауға қабілетсіз судьялардың біреуін уақытша міндеттерге тағайындауға құқылы. Уақытша судьялар «қатысушы судьялар» деп аталады және әдетте Флориданың апелляциялық округтік соттарының төрағаларынан кезекпен таңдалады. Олар көбінесе бір ғана іс бойынша отырады. АҚШ Жоғарғы сотынан өзгеше, «қатысушы судья» термині Флорида судьяларын сипаттау үшін ешқашан қолданылмайды. Сот Флорида штатының заңдарының соңғы сарапшысы болып табылады және оның шешімдері Флориданың барлық басқа штаттық соттары үшін, сондай-ақ Флорида заңдарын қолданған кезде федералдық соттар үшін міндетті болып табылады. Көп жағдайда Флорида Жоғарғы сотынан апелляциялық шағымдар федералдық заң мәселелері бойынша АҚШ Жоғарғы сотына беріледі. 1853 жылы судьяларды халық сайлау арқылы алты жылдық мерзімге сайлауға рұқсат беретін тағы бір конституциялық түзету қабылданды. Азамат соғысынан кейін және 1868 жылғы Конституция қабылданғаннан кейін судьяларды губернатор тағайындады және Мемлекеттік Сенат бекітті. 1885 жылы штат сайланған судьяларға қайта оралды. 1975 жылы Флорида Жоғарғы сотының судьясы Дэвид Л. Маккейн сайлау кампаниясын қолдағандардың атынан төменгі сот шешіміне араластырды. Импичмент процесіне тап болғаннан кейін ол отставкаға кетті. 1976 жылы қазіргі еңбек сіңіргендерді сақтап қалу жүйесі енгізілген кезде штат тағайындалған судьяларға қайта оралды. 2004 жылы сотта 1544 іс жиналды. 2011 жылы 881 іс бойынша іс жүргізу тоқтатылды.

Құзыреті

Флорида Жоғарғы Сотының құзыреті Флорида Конституциясының V бабында белгіленген. Сот ортақ құқыққа бағынады және алғашқы ісі Стюарт пен Престон (1846) болғаннан бастап, өз шешімдерін жариялап келеді, бастапқыда «Флорида есептері» деп аталатын ресми құқықтық баяндамаларда, ал соңғы кезде West Publishing редакциялаған Оңтүстік сериясында. Флорида Жоғарғы Сотының көптеген жағдайларда дискрециялық (сот қаласа тыңдай алатын істер) және кейбір жағдайларда міндетті (сот тыңдауы тиіс істер) апелляциялық құзыреті бар. Кейбір мәселелер бойынша Соттың бастапқы құзыреті болады, яғни АҚШ Жоғарғы Сотына шағымдануға негіз болмаса, іс Жоғарғы Сотта басталып, сонда аяқталуы мүмкін. Сондай-ақ, Соттың кейбір мәселелердегі құзыреті ерекше болып табылады, яғни осы мәселені шешуге құқығы бар жалғыз сот немесе мемлекеттік орган болып табылады.

Міндетті сот төрелігі

Флорида Конституциясының V, (3)(b)(1) бабында мынадай міндетті сот құзыреті белгіленген: АҚШ Жоғарғы Соты қарап, кері бұрған "per curiam affirmed" шешіміне мысал ретінде Ibanez v. Florida Department of Business and Professional Regulation, 512 U.S. 136 (1994) ісін қараңыз. Ибанез ісінде Флорида штатының есепшілер жөніндегі кеңесі заңгер сонымен қатар CPA болған адамға өз заң фирмасының бланкісінде CPA екенін көрсетуге тыйым салды, ал Бірінші апелляциялық округтік соты бұл шешімді "per curiam" деп бекітті. АҚШ Жоғарғы Соты осы шешімді жойды.

Міндеттер

Жоғарғы Соттың әрбір он жылдық санақтан кейін заңнамалық аудандарды қайта бөлуді қарау міндеті бар. Флорида заң шығарушы органы штаттық палата мен сенатты қайта бөлу туралы бірлескен қаулыны қабылдағаннан кейін, жоспар Флориданың бас прокуроры ұсынған өтініш бойынша Жоғарғы Сотқа ұсынылады. Жоғарғы Соттың заң шығарушы орган жасаған үлестіру жоспарын қарауы Конституцияда белгіленген бірнеше стандарттармен реттеледі, соның ішінде 2010 жылы сайлаушылар Конституцияға енгізген жаңа стандарттар, олар сайлау округтерін манипуляциялауға тыйым салады. Егер заң шығарушы органы бастапқыда қайта бөлу жоспарын қабылдамаса немесе Жоғарғы Сот оның бастапқы жоспарын қабылдамаған жағдайда, түзету жоспарын қабылдамаса, Сот штатты бөлуге міндетті. Жоғарғы Соттың штат судьяларына этикалық нормаларды бұзғандары үшін тәртіптік жаза қолдану құқығы бар, ол жаза қоғамдық теледидарда сөгістен бастап, лауазымнан алуға дейін жетеді. 2018 жылдың қараша айында референдум арқылы қабылданған конституциялық түзетуге сәйкес, Флорида Жоғарғы Сотының судьялары 75 жасқа толған кезде міндетті түрде зейнеткерлікке шығады. Флорида Конституциясында былай делінген: «Ешбір судья немесе қазы 75 жасқа толғаннан кейін уақытша тағайындалған жағдайды қоспағанда, қызмет ете алмайды». Олар 75 жасқа толған күні, егер ол кезде лауазымда болса, зейнеткерлікке шығуға міндетті. Судьяларды екі жолмен қызметтен алуға болады. Біріншіден, Соттық біліктілік комиссиясының ұсынысы бойынша тәртіптік жазаға тартылуы мүмкін, онда Сот судьяны лауазымнан алуға немесе айыппұл немесе сөгіс сияқты жеңіл жаза қолдануға құқылы; екіншіден, судьялар Флорида Өкілдер палатасының үштен екісінің дауысымен импичментке тартылып, Сенаттың үштен екісінің дауысымен сотталуы мүмкін.

Мемлекеттік және жергілікті істер

1999 жылы судья Леандер Дж. Шоу-младшийдің қарамағы пікірі Флорида штатының электр креслосы – «Олд Спарки» қолданылуына қатысты бүкіл әлемдік пікірталас тудырды, бұл Флорида заң шығарушы органының бірнеше айдан кейін өлім жазасын орындау әдісі ретінде укол салуды қабылдауына себеп болған оқиғаларға әкелді. 2004 жылы сот Флорида заң шығарушы органынан Терри Шиаво ісі бойынша төменгі сот шешімін күштен шығаруға бағытталған тағы бір заң жобасын жоққа шығарды. 2006 жылы сот Флорида заң шығарушы органы қабылдаған, АҚШ-тағы алғашқы штаттық білім беру ваучерлік бағдарламасын құрған заңды жоққа шығарды. Сол жылы «Энгл Лигет тобына қарсы» ісінде ірі темекі компанияларына қарсы азаматтық сот процесін тоқтатып, АҚШ тарихындағы ең ірі жазалық өтемақы – 145 миллиард доллардың күшін жойды. 2013 жылы губернатор Рик Скотт өлім жазасын орындау процесін жаңартқан «Уақтылы әділдік туралы» заңға (HB 7101) қол қойды. 2016 жылдың қаңтар айында АҚШ Жоғарғы Соты осы заңның бір бөлігін «Хёрст Флоридаға қарсы» ісінде жойды, судьяның өлім жазасын қарау кезінде ауырлататын жағдайларды анықтауы, қазылар алқасының көпшілік дауысымен берілген міндетті емес ұсынысына ғана негізделуі жеткіліксіз екенін және ол қазылар алқасымен сотталу құқығын қамтамасыз ететін Конституцияның алтыншы түзетуіне қайшы екенін мәлімдеді. Флорида заң шығарушы органы 2016 жылдың наурыз айында сот шешімін орындау үшін жаңа заң қабылдады, ол жаңа жазалау жүйесінде өлім жазасын беру үшін 10 қазының басым көпшілігінің дауысы қажет ететінін және балама ретінде өмір бойына бас бостандығынан айыруды қарастырды. Бұл жаңа жазалау схемасы Флорида Жоғарғы Сотында 2016 жылдың қазан айында 5–2 дауыспен жойылды, онда өлім жазасын тек бірауыздан қабылдаған қазылар алқасы ғана шығаруы керек деп шешілді. Кейін АҚШ Жоғарғы Соты бұл шешімді өзгеріссіз қалдырды. 2017 жылдың басында губернатор Скотт қазылар алқасының бірауыздан шешім қабылдауын талап ететін жаңа заңға қол қойды.

2000 жылғы президенттік сайлау

2000 жылғы президенттік сайлаудағы дау кезінде АҚШ Жоғарғы Соты Флорида Жоғарғы Сотының штат бойынша қайта санауға бұйрық бергеннен кейін шешімін жоққа шығарды. Ерекшелігі, 2000 жылғы президенттік сайлау ісі бойынша Флорида Жоғарғы Сотындағы сот отырыстары АҚШ-та және бүкіл әлемдегі ірі телеарналарда толығымен тікелей эфирде көрсетілген тарихтағы алғашқы апелляциялық сот процесі болды. Даудың қызу шағында Солтүстік Америкадағы телерадиокомпаниялар пайдаланатын спутниктік жүк көлігінің шамамен төрттен бірі Таллахассиде болды. Бұл оқиғалар кейіннен 2008 жылы HBO телеарнасының "Recount" фильмінде бейнеленді. Штаттың жоғарғы сотында талқыланған екі тарихи іске төрағалық еткен бұрынғы бас судья Чарльз Т. Уэллс 2013 жылы жарық көрген "Inside Bush v. Gore" атты дау туралы жеке тәжірибесін жазды.

Кітапхана

Флорида Жоғарғы Сотының кітапханасы Флорида 1845 жылы штат мәртебесіне ие болғаннан бері құрылған. Бұл Флоридадағы ең көне мемлекеттік қаржыландырылатын кітапхана болғанымен, бастапқыда оның басты мақсаты Жоғарғы Сотқа қызмет ету болды. Бұл мақсат бүгінге дейін сақталып келеді, сонымен қатар Мемлекеттік соттар әкімшілігі кеңсесі мен Флориданың төменгі соттарына да қызмет көрсету міндеті қосылды. Кітапхана ашылғанда, кітапхана кезекшісі барлық анықтамалық сұрақтарды қабылдап, кітапханашының міндетін атқарды. 1956 жылға дейін, Флорида заңдарының 25.341-тармағына сәйкес, Жоғарғы Сотта жеке кітапханашы кітапхананы басқаруға, соның ішінде анықтамалық қызметтерге жауапты болды. Кітапханада мамандар мен жалпы жұртшылыққа көмектесу үшін әртүрлі жинақтар сақталған. Мысалы, сот шешімдері, заңдар, қағидалар, қазылар алқасының нұсқаулары, құқықтық мерзімдік басылымдар мен монографиялар қағаз және электрондық форматта ұсынылған. Осы жинақтар туралы бір қызықты факт – олар ғимараттан тысқары таратылмайды. Кітапханада онлайн-каталог бар.