Кіріспе
Соттың дискрециялық тексеруге қатысу өкілеттігі. Дискрециялық юрисдикция – сотқа дискрециялық тексеруге қатысуға мүмкіндік беретін өкілеттік. Бұл өкілеттік сотқа алдына келген нақты бір істі қарауға немесе қарамауға шешім қабылдау құқығын береді. Әдетте, мемлекеттің немесе елдің соңғы инстанциясы және аралық соттары дискрециялық юрисдикциямен өкілеттендіріледі. Ал төменгі сатыдағы соттардың мұндай өкілеттігі жоқ. Осы себепті төменгі сатыдағы соттар заңмен белгіленген тәртіппен келіп түскен кез келген іс бойынша жауап беруге міндетті, егер сотқа іс бойынша құқықтық мәселелерді қарау және іс тараптарына қатысты жеке сот құзыреті болса. Әдетте, сотқа өкілеттік ережелермен, заңмен немесе конституциялық нормамен беріледі. Егер соттың өкілеттігі конституциялық нормада белгіленген болса, оның тексеру процесіне шектеулер қойылады. Конституциялық норма арқылы өкілеттік берудің басты мақсаты – шешімдердің біркелкілігін сақтау. Сонымен қатар, дискрециялық юрисдикция проактивті емес, реактивті болып табылады. Яғни, апелляциялық соттар істерді қарау үшін іздемейді. Соттың дискрециялық өкілеттігін жүзеге асыруы өтініш берушінің төменгі сот шешіміне шағымдануына немесе аралық [апелляциялық] сотқа қайта қарау туралы өтініш беруіне жауап ретінде жүреді. Сонымен қатар, жоғары [жоғарғы] соттың дискрециялық өкілеттігін жүзеге асыруы аралық соттың өкілеттігіне ұқсас, бірақ жоғарғы сот қайта қарауға әлдеқайда аз жағдайларда келіседі. Мысалы, АҚШ Жоғарғы Соты дискрециялық тексеруге түскен өтініштердің бес пайызын ғана қарастырады.
Discretionary jurisdiction is a power that allows a court to engage in discretionary review. This power gives a court the authority to decide whether to hear a particular case brought before it. Typically, courts of last resort and intermediate courts in a state or country will have discretionary jurisdiction. In contrast, the lower courts have no such power. For this reason, the lower courts must entertain any case properly filed, so long as the court has subject matter jurisdiction over the questions of law and in personam jurisdiction over the parties to the case. Customarily a court is granted the power by rule, statute, or constitutional provision. When a constitutional provision establishes the court's power, it will have more limitations on its screening process. The usual intent behind granting power through a constitutional provision is to maintain decisional uniformity. Moreover, discretionary jurisdiction is reactive rather than proactive. In other words, appellate courts do not search for cases review. Rather the court's exercise of discretion is in response to a petitioner's appeal of a lower court's decision or in a motion for rehearing made to the intermediate [appellate] court. Moreover, the highest [supreme] court's exercise of discretion is similar to the intermediate court, except that a supreme court will grant review at a much smaller percentage. For example, the United States Supreme Court merely grants review for five percent of its requests for discretionary review.
Америка Құрама Штаттары
Жалпы, АҚШ-та штат және федералдық деңгейде үш сатылы сот жүйесі бар: бірінші инстанция соты, аралық (апелляциялық) сот және соңғы инстанция соты (жоғарғы сот). Бұл құрылым екі деңгейлі апелляциялық жүйені құрайды. Бұл жүйе сот шешімінен кейін тарапқа бір рет шағымдануға құқық береді. Штаттың немесе округтің аралық соты алғашқы шағымды қарастырады, ал аралық сот шешім қабылдағаннан кейін жоғарғы сот одан әрі қарауды жүргізеді. "Қателерді түзеу" функциясы апелляциялық сотқа төменгі сатыдағы соттың қолданыстағы заңды заңға және қолданылатын процедураға сәйкес дұрыс қолданғанын анықтау үшін іс материалдарын тексеруге мүмкіндік береді. Дегенмен, көбінесе тарап шағымданып, тараптар қолданылатын заң туралы келіссе де, бірінші инстанция соты қолданыстағы заңды дұрыс түсіндірмеген немесе фактілерге дұрыс қолданбаған деп санайды. Апелляциялық сот дискрециялық өкілеттіктермен төменгі сатыдағы соттарға қателерді түзеуді жүктете алады, ал өзінің шектеулі ресурстарын сот практикасын дұрыс дамытуға жұмсайды.