Кіріспе
Калифорния штатының бұрынғы 480-шы тас жолы (SR 480) – Сан-Францискодағы (АҚШ) мемлекеттік тас жол. Ол екі қабатты Embarcadero Freeway (Embarcadero Skyway деп те аталады), Golden Gate көпіріне Doyle Drive жолымен қоса, аралықта салынбаған бөлігінен тұрды. Doyle Drive-тан Ван Несс даңғылына дейінгі салынбаған бөлікке Алтын қақпа тас жолы деген ат берілмек болған, ал бастапқы жоспар бойынша Embarcadero Freeway Ван Несс даңғылынан Бей-стриттің солтүстік жағымен, содан кейін Embarcadero бойымен Сан-Франциско – Окленд шығанағы көпіріне дейін созылуы тиіс болған. Embarcadero Freeway, Бродвейден Embarcadero бойымен Бей көпіріне дейін ғана салынған, 1989 жылғы Loma Prieta жер сілкінісінен кейін бұзылып, ал Doyle Drive 2015 жылы Presidio Parkway-мен алмастырылғанға дейін АҚШ 101-ші тас жолының бөлігі болды. SR 480 – 1955 жылдан 1965 жылға дейін Interstate магистраль жүйесінің қосалқы бағыты болған Interstate 480 (I 480). Жолдың барлық бөлігі 1991 жылы, яғни жер сілкінісінен кейін шамамен екі жыл өткен соң алынып тасталды.
State Route 480 (SR 480) was a state highway in San Francisco, California, United States, consisting of the elevated double decker Embarcadero Freeway (also known as the Embarcadero Skyway), the partly elevated Doyle Drive approach to the Golden Gate Bridge and the proposed and unbuilt section in between. The unbuilt section from Doyle Drive to Van Ness Avenue was to have been called the Golden Gate Freeway and the Embarcadero Freeway as originally planned would have extended from Van Ness along the north side of Bay Street and then along the Embarcadero to the San Francisco Oakland Bay Bridge. The Embarcadero Freeway, which had only been constructed from Broadway along the Embarcadero to the Bay Bridge, was demolished after the 1989 Loma Prieta earthquake, and Doyle Drive was then part of U. S. Route 101, until being replaced in 2015 by the Presidio Parkway. SR 480 was Interstate 480 (I 480), an auxiliary route of the Interstate Highway System, from 1955 to 1965. The entire route was removed in 1991, approximately two years after the earthquake.
Тарих
1947 жылы 224-ші заң шығарушы бағыты (LR 224) Сан-Франциско-Окленд шығанағы көпірінің батыс жағында (Трансбей терминалының жанында) Ломбард көшесі мен Ван Несс даңғылының қиылысында АҚШ 101 (US 101, 1964 жылға дейінгі 2-ші заң шығарушы бағыт) және АҚШ 40 және АҚШ 50 (1964 жылға дейінгі 68-ші заң шығарушы бағыт) жолдарымен байланысу үшін белгіленді. Оның бойы Ломбард көшесі мен Эмбаркадеро бойында жатқан. LR 224, сондай-ақ 2-ші (US 101) бағыт 224-ші бағыттан батысқа қарай SR 1 арқылы Golden Gate көпіріне жақын жердегі 15 қыркүйек 1955 жылы мемлекетаралық тас жолдар жүйесіне қосылды. Бұл 1936 жылғы Дойл Драйвті, Golden Gate көпіріне қол жеткізу үшін салынған алғашқы автокөлік жолын қамтыды. Бірқатар талқылардан кейін 10 қараша 1958 жылы I 480 нөмірі бекітілді. (I 280 бастапқы жоспар бойынша I 480-нің батыс жағынан оңтүстікке қарай SR 1 арқылы, MacArthur туннелі мен Golden Gate паркі арқылы Дейли Ситидегі қазіргі орналасқан жеріне дейін созылуы тиіс болған.) 1955 жылғы бастапқы жоспар Ван Несс даңғылы мен Полк көшесі арасындағы Орталық автокөлік жолын екі қабатты құрылым ретінде солтүстікке қарай Клей көшесіне дейін, содан кейін бір қабатты, төмендетілген автокөлік жолын Бродвейге дейін ұзартуды көздеген, онда ол Рус дөңесінің астында туннель арқылы I 480-ке қосылуы керек еді. Embarcadero автокөлік жолының бірінші бөлігі, Бэй көпіріне (I 80) жақын Бірінші көшеден солтүстікке қарай Бродвейге дейін 5 ақпан 1959 жылы ашылды. Клей және Вашингтон көшелеріндегі кіреберістер 1965 жылы пайдалануға берілді. Автокөлік жолдарына қарсылық Сан-Франциско қадағалаушы кеңесінің 1959 жылғы қаңтарда 45-59 қарарына себеп болды, ол I 480-нің қалған бөлігі сияқты кейбір автокөлік жолдарына қарсы шықты. 1964 жылы жаңа автокөлік жолы жоспары ұсынылғаннан кейін автокөлік жолдарына қарсылық жалғасты, 17 мамыр 1964 жылы 200 000 адам Golden Gate паркінде жаңа автокөлік жолдарына қарсы митингке жиналды. Ақын Кеннет Рексрот (басқалармен бірге) митингте сөз сөйледі, ал халық әншісі Малвина Рейнольдс ән орындады (оның "Little Boxes" әнімен танымал болды, ол қалалық кеңеюге қарсы болды және автокөлік жолына қарсы митингде орындалды). 1964 жылы қайта жоспарланған ұсынылатын бөлім 1955 жылы жоспарланғандай Ломбард көшесінен емес, Дойл Драйвтің Марина бульварынан шығып, Марина Грин арқылы және Форт Мейсонның солтүстік жағымен, содан кейін Бей көшесінің солтүстік жағымен Эмбаркадероға, одан оңтүстікке Эмбаркадеро бойындағы Эмбаркадеро автокөлік жолымен қосылуы керек еді. Golden Gate көпірі (жаңартылған Дойл Драйвті қоса) мен Ван Несс даңғылы арасындағы бөлім Golden Gate автокөлік жолы деп аталатын еді; Ван Несс даңғылынан шығысқа қарайғы автокөлік жолының қалған бөлігі бастапқыда Ван Несс даңғылынан Сан-Франциско-Окленд шығанағы көпіріне дейін созылуы жоспарланған Эмбаркадеро автокөлік жолының толық ұзындығы болар еді. 1964 жылғы қайта нөмірлеу кезінде 480-ші бағыт I 480-нің толық бағыты үшін заңды түрде бекітілді, оның ішінде US 101-дің қатарлылығы да болды. Бұл бағыт 1968 жылғы қаңтарда мемлекетаралық тас жолдар жүйесінен алынып тасталды, сонымен қатар I 280 сол уақытта Дейли Ситидің солтүстігіне қайта бағытталды. Бұрынғы I 480-нің жаңа I 280 (бұрынғы SR 87) және Бей көпіріне кіретін жолдан I 80-ге кездесуге мүмкіндік беру үшін I 280-нің бөлігіне айналды (қазір Southern Embarcadero Freeway деп аталады). Бұл өзгерістер 1968 жылы мемлекеттік тас жолдар жүйесіне енгізілді; 480-ші бағыттың заңнамалық белгіленуі аздап қысқартылды, I 280-ден SR 1-ге дейінгі 5,47 миль (9 км) қалды, бірақ SR 480-ге дейін төмендетілді; I 280-нің оңтүстікке қарай кеңейтілуі (Junipero Serra Freeway) Junipero Serra бульварының оңтүстік аяғы болып саналады. I 280-ден SR 480 немесе I 80-ге тікелей автокөлік жолы байланысы ешқашан аяқталмады, I 280 Үшінші көшеде тоқтады. Golden Gate автокөлік жолы да Дойл Драйв пен Golden Gate көпіріне қосылу үшін салынбады. Бұл Эмбаркадеро автокөлік жолында Говард көшесі мен Бродвей маңында осы қосылыстар салынған жерде қалдықтарды қалдырды. Бұл салынып бітпеген сегменттер Caltrans-ке Бей көпіріне жақын / I 80-ден Бірінші көшеге дейінгі Эмбаркадеро автокөлік жолының бөлігін I 280 емес, SR 480 ретінде белгілеуге мәжбүр етті, ал Дойл Драйв тек US 101 бөлігі ретінде белгіленді.
Жоғалу және кейіннен бұзу
1980 жылдары Embarcadero Freeway-ге қарсылық, оны бұзу туралы ұсыныстармен қайта жанданды. Бұл ұсыныс 1986 жылы халыққа ұсынылып, жеңіліске ұшырады. Бұған әсіресе, ықпалды қытай қауымдастығының ұйымдастырушысы Роуз Пак қарсы болды. Ол, қытайлықтар қала ішіндегі жылдам байланысты жоғалтса, ауыр зардаптарға ұшырайды деп қауіптенді. 1989 жылғы Лома-Приета жер сілкінісі құрылысқа елеулі зақым келтіріп, оны қозғалысқа жапты. Калифорния Көлік департаменті (Caltrans) автокөлік жолын сақтап, күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізуді жоспарлады. Қаланың ішінде де, сыртында да әртүрлі топтар Caltrans жоспарын қолдады, бірақ қала ішінде автокөлік жолын алып тастауды жақтағандардың саны көп болды. Содан кейін қала әкімі Арт Агнос, Фэри ғимаратының астынан өтетін жолмен бульвар салуды ұсынды, бұл үлкен алаң құруға мүмкіндік берер еді. Автокөлік жолын бұзуға қарсылық қайтадан күшейді, нәтижесінде тағы бір қалалық дауыс беруді талап ететін 20 мыңнан астам қол жиналды. Агнос федералды және штаттық шенеуніктермен келіссөздер жүргізіп, бұзу жұмыстарын жүзеге асыру үшін жеткілікті қаржы табуға тырысты. Егер қала автокөлік жолын сақтап қалса, "өмір бойындағы мүмкіндікті" қанағаттандырмайтын болады деп ол мәлімдеді. Бірнеше айлық пікірталас нәтижесінде, Қадағалау кеңесі 6-5 дауыспен бұзуды қолдады. Сол жылы Агнос қайта сайлануда жеңіліске ұшырады, себебі Пак пен қытайлықтар оған қолдауын кері тартып алды. Осы арада, штат заң шығарушы органы SR 480-ді штаттың Көшелер және Автокөлік жолдары кодексінен алып тастады. Дойл драйвінің солтүстік-батыс бөлігі US 101 автожолына берілді. 2003 жылы Caltrans Бей көпіріне бару жолын жаңарту жобасын бастады. Бұл жөндеу жұмыстары, ескірген Бей көпірін қазіргі заманғы жер сілкінісі стандарттарына сәйкес жаңартуға бағытталған 6 миллиард долларлық ірі жобаның бір бөлігі болды, соның ішінде бүкіл шығыс жағын ауыстыру да қарастырылды. 2005 жылдың соңында Caltrans, қозғалысты уақытша жаңа бағытқа бұрғаннан кейін, батыс жаққа қарайғы алғашқы бағытты бұзуды бастады. Бей көпірінің батыс жағы 2009 жылы, ал жобаның толық аяқталуы 2013 жылы болды. Бұл жаңарту жобасының нәтижесінде, батыс жаққа қарайғы барлық ескі бөліктер ауыстырылды, соның ішінде Embarcadero Freeway-дің соңғы іздері де жойылды. Дойл драйвінің ауыстыру жобасы, 2012 және 2015 жылдар аралығында кезең-кезеңмен аяқталды. Содан кейін Дойл драйві Пресидио Парквей деп аталатын жаңа автокөлік жолымен алмастырылды, ал Марина бульварымен қиылысы алмаз тәрізді қиылысқа айналдырылды.
Мұра
Су жағасында бұрынғы тас жол кең, пальма ағаштарымен көмкерілген бульварға айналдырылды. Сан-Франциско қалалық теміржолдарының жолдары орталыққа салынды. Ал Ферри Плаза Сан-Франциско Ферри ғимаратының алдында салынды, ол 2003 жылы жоғары деңгейдегі тағамдар базарына жаңартылды. Басқа жаңа саябақтарға Pier 14 Public Pier және Brannan Street Wharf кіреді. Бродвей және Сансом көшелеріндегі бұрынғы кіреберіс 75 аз қамтылған тұрғын үйге қайта жаңартылды. Фолсом көшесінің солтүстік жағында, Эссекс және Спир көшелерінің арасында бұрынғы тас жолдың учаскесі Сан-Франциско қаласына берілді және Трансбейді қайта дамыту жоспарына енгізілді, ол 2500-нан астам жаңа үйлерді, жаңа кеңсе және коммерциялық кеңістіктерді, сондай-ақ сауда орындарын салуды көздейді. Бостон және Торонто қалалары да ескерілді. 2004 жылы Лома-Приета жер сілкінісіне арналған еске алуда Сан-Франциско хроникасының сәулет сыншысы Джон Кинг былай деп жазды: "[Эмбаркадеро тас жолы] қаланы оны тудырған судан бөліп тастады, ал ол 1906 жылғы жер сілкінісінен аман қалған әйгілі Ферри ғимаратын автокөліктердің қара түтіні мен шуының артында тастап кетті. Бұл жағдайды сипаттау үшін "қысымды" деген сөз жеткіліксіз. Бүгін Балықшылар кемежайының солтүстігіндегі және Қытай бассейнінің оңтүстігіндегі жағалау бойында серуендеңіз, онда бұрын биік тас жол болғанына сену қиын. Embarcadero тас жолын сақтап қалу үшін күрескен қоғамдық белсенді Роуз Пак кейіннен Муни метросының T Үшінші көше желісін Қытай ауданына дейін кеңейту үшін Орталық метроның салынуына қол жеткізу үшін лобби жасады. 2016 жылы Сан-Франциско хроникасы оны "қаланың Орталық метроны салуға көндіруде дерлік жалғыз күш болғаны" үшін марапаттады, бұл Қытай ауданына тас жолдың жоғалуына өтемақы төлеу үшін жасалды.
Шығу тізімі
Төменде Лома-Приета жер сілкінісінен және одан кейінгі бұзудан бұрын SR 480 жолының шығу тізімі берілген.