Томас О'Райлли: Ирландиялық тіл білімі және даулы теориялар
T. F. O'Rahilly
Томас О’Райлли (1882-1953) – ирланд тіл біліміндегі маңызды тұлға. Кельт тілдері, тарихи лингвистика, ирланд диалектілерін зерттеген. Академик қызметтен 1948 ж. зейнетке шықты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық тіл білімі маманы (1882–1953)
Irish linguist (1882–1953)
Томас Фрэнсис О'Рахилли (Tomás Ó Rathile; 11 қараша 1882 – 16 қараша 1953) – кельт тілдері, әсіресе тарихи тіл білімі және ирланд диалектілері саласындағы белгілі ирланд ғалымы. Ол Корольдік ирланд академиясының мүшесі болды және 1953 жылы Дублинде дүниеден өтті. Ол О'Рахиллидің тарихи моделін жасаған, бірақ ол кейіннен дұрыс емес деп танылды.
Thomas Francis O'Rahilly (Tomás Ó Rathile; 11 November 1882 – 16 November 1953) was an influential Irish scholar of the Celtic languages, particularly in the fields of historical linguistics and Irish dialects. He was a member of the Royal Irish Academy and died in Dublin in 1953. He is the creator of O'Rahilly's historical model, which has since been discredited.
Кейінгі жылдар
О'Рахилли 1948 жылы академиялық қызметтен зейнетке шықты. Ол көп жыл бойы денсаулығының нашарлауынан зардап шекті және 1953 жылдың 16 қарашасында үйінде күрт қайтыс болды. және Джон Т. Кох – осылай аталатын еңбек жарық көрді. 1942 жылы оның екі Әулие Патрик болғандығы туралы ұсынылған лекциясы жарияланды. Ирландиялық автор Джеймс Планкетт О'Рахиллидің теориясы қозғаған дау-жанжалды былай сипаттады: «Мен әлі де 1942 жылғы үлкен дауды есімде сақтаймын, онда "Екі Патрик" атты кітабы жарияланған білімді ирландиялық профессор 432-461 жылдар аралығында миссиясы жалғасқан Патрик (Палладиус Патрик) болғандығы және 462 жылы келген, ал 490 жылы қайтыс болған тағы бір Патрик болғандығы туралы теория алға тартты. Бұл ұсыныс елде үлкен дүрбелең тудырды. Егер екі Патриктің өмірі ғылыми қателік салдарынан тығыз байланысып кетсе, кім не істеді? Жақсырақ айтқанда, олардың қайсысы елдің қасиетті қорғаушысы? Егер сіз біреуіне дұға тілесеңіз, ол қателікпен екіншісіне жеткізілмесін бе? Екі Патрик теориясына мойын бұру, Патрик мүлде болмаған деген теорияға әкеледі деген сезім болды. Оның тілдердің қарым-қатынасы және екі тілділік туралы пікірлері де даулы болды. "Ирланд диалектілері – өткен мен қазіргі" (1932) еңбегінде ол манкс тілі туралы былай деп жазды: «Жазба тілі ретінде пайда болғаннан бастап ағылшын тілі оның синтаксисіне зиян келтірді, және асыра айтпай айтуға болады, басылып шыққан манкс тілінің кейбіреулері манкс сөздігімен жамылған ағылшын тілі ғана. Манкс тілі тірі қалуға лайық емес еді. Тіл шетелдік сөздерге бой алдырса және барлық сөйлеушілері екі тілді болса, жазасы – өлім. Бұл көзқарасқа жақында Николас Уильямс қарсы шықты, ол манкс тілінің Ман аралында ағылшын тілі пайда болғанға дейін ерте кездегі викингтермен байланыс нәтижесінде пиджинге айналған гэль тілі екенін ұсынды».
O'Rahilly retired from academia in 1948. He suffered from poor health for many years and died suddenly on 16 November 1953 at his home. and John T. Koch—and it is no longer accepted. In 1942 his lecture where he proposed that there were two Saint Patricks, was published. Irish author James Plunkett described the controversy caused by O'Rahilly's theory:I can still recall the great scandal of 1942, when a book called The Two Patricks was published by a learned Irish Professor who advanced the theory that there was one Patrick (Palladius Patrick) whose mission lasted from 432 461, and another who arrived in 462 and died about 490. The suggestion caused a national unheaval. If the careers of the two Patricks, through scholarly bungling, had become inextricably entangled, who did what? And worse still which of them was the patron saint? If you addressed a prayer to one, might it not be delivered by mistake to the other? There was a feeling abroad that any concession to the two Patricks theory would lead unfailingly to a theory of no Patrick at all. His views on language contact and bilingualism were equally controversial. In Irish Dialects Past and Present (1932) he wrote the following about the Manx language:From the beginning of its career as a written language English influence played havoc with its syntax, and it could be said without much exaggeration that some of the Manx that has been printed is merely English disguised in a Manx vocabulary. Manx hardly deserved to live. When a language surrenders itself to foreign idiom, and when all its speakers become bilingual, the penalty is death. This view has more recently been challenged by Nicholas Williams, who suggests that Manx is Gaelic pidginized by early contact with Norse, long before there was any English spoken on the Isle of Man.
Отбасы
Оның қарындасы Сесиль О'Рахилли де кельттану ғалымы болды, Táin Bó Cúailnge-дің екі нұсқасының басылымын шығарды және ағасымен бірге Дублин жоғары оқу орнының кельт зерттеулер мектебінде жұмыс істеді. Олардың ағасы Альфред О'Рахилли, өзі де белгілі ғалым, Корк университетінің президенті және Корк қаласы үшін Тейхта Дала (TD) болды. Оның туысы Майкл О'Рахилли (көбінесе О'Рахилли деп танылады) Ирландиялық еріктілердің құрылтайшы мүшесі болды және Пасха көтерілісінде қаза тапты.
His sister Cecile O'Rahilly was also a Celtic scholar, and published editions of both recensions of the Táin Bó Cúailnge and worked with her brother in the School of Celtic Studies at the Dublin Institute for Advanced Studies. Their brother Alfred O'Rahilly, himself a noted academic, was President of University College Cork and Teachta Dála (TD) for Cork City. His first cousin Michael O'Rahilly (better known as The O'Rahilly) was a founding member of the Irish Volunteers and died in the Easter Rising.