Жүзжылдық соғыстағы Арманьяк фракциясы

Кіріспе

Ортағасырлық француз саяси партиясы, Англиямен жүз жылдық соғыс кезіндегі француз саяси топтасуы.

Арманьяк фракциясы жүз жылдық соғыс кезінде француз саясаты мен соғысында маңызды рөл атқарды. Ол Карл Орлеанскийдің әкесі Луи Орлеанский Бургундия герцогының бұйрығымен 1407 жылдың 23 қарашасында Париж көшесінде өлтірілгеннен кейін, Карл Орлеанскийдің жақтастарымен бірігіп, Иоанн Қауіпсізге қарсы күресті. Арманьяк фракциясы атын Карлдың қайын атасы, Арманьяк графы Бернард VII-ден (1360–1418) алды. Ол жас герцогқа жасөспірім шағында басшылық етіп, қаржымен көмектесті және Сен-Клаудта жеңіліске ұшырағанға дейін Парижді қоршаған тәжірибелі Гаскониялық әскерлердің бір бөлігін ұйымдастырды.

Шығу тегі

1407 жылы Жан Батылдың бұйрығымен Орлеанның Людовигі өлтірілді. Бургундиялықтардың күшін сезініп, Берри, Бретань және Орлеан герцогтары, Аленсон, Клермон және Арманьяк графтары 1410 жылы Бургундия герцогтарына қарсы лига құрды. Шарль Орлеан, өлтірілген Людовиктің ұлы, Бернард VII-нің қызы, Арманьяк графының қызы Бонна д’Арманьякқа үйленді. Осылайша, оның әкесі отбасының номиналды басшысы болды. Сондықтан орлеанистер арманьяктар деп аталды. Париждік ақсүйектердің жақтастары бургундтарға қарсы қаланың бақылауы үшін күресте «Арманьяк» деген атты қабылдады. Бұл екі элементтен тұрды: орлеанистер және графты қолдағандар, олар біртіндеп ақсүйектердің оппозициясына енді. Арманьяк Валуа сарайындағы орлеанистер фракциясының белсенді жақтасы болды. Оның Парижге тәртіп орнату үшін жалдаған Гаскониялық шабуылшылары ақ иық белбеуін тақты. Бірақ Арманьяқтың қатыгездік тактикасы оның басшылығын париждіктер арасында ұнатпады. Ақпан айында азаматтар қуылған Жан Батылды астанаға қайтаруды сұрады. Келесі айда ол «Бургундия герцогының ақталуы» деп аталатын ұзақ құжатты ұсынды, онда Арманьяктардың интригалық схемаларының дәлелдері бар еді. Орлеан патшадан жалбарынып өтінді, бірақ Карл татуласу үшін Шартрда кездесу ұйымдастыруға талап етті. Содан кейін, 1409 жылдың желтоқсанының соңына қарай бургундтар қалалық үкіметтің барлық кеңселерін басып алды. Арманьяктар Гьен лигасына қосылу үшін қалалық саясаттан толығымен бас тартты. Оларға ханзадалар қосылды: король Карл V-нің кіші інісі Жан, Берри герцогы; Людовик II, Анжу герцогы; Жан I, Бурбон герцогы; Жан I, Аленсон герцогы; Жан V, Бретань герцогы; Шарль д’Альбре, Францияның констеблі; және Жан, Клермон графы. Бұл ақсүйектер Арманьяк фракциясының саяси және әскери элитасын құрады. Бургундиялықтар олармен бітімге келуге тырысты, бұл олардың арасындағы келіспеушіліктерді шешуге бағытталған шара болды. Бірақ бұл көбінесе сәтсіз аяқталды, себебі Арманьяктар Парижді қоршауға алғанда, шағын ағылшын әскері Бургундия үкіметін қолдау үшін Каледе қонды. 1411 жылдың қазан айында олар Парижке қарай жол тартты. Арманьяк-Бургундия азамат соғысындағы екі тарап та Англия королі Генрих IV-тен қолдау сұрады. 1412 жылдың мамыр айында Арманьяктар Бурж келісімінде екінші рет жеңіліске ұшырады. Арманьяктар Генрих IV-ке Гасконияда толық билік беруді, оның орнына 4000 сарбаз беруді ұсынды. Кларенс герцогы Томас, белгілі атты әскер командирі, Бургундияға көмек үшін Нормандияны қоса алғанда, аумақтық жеңілдіктерді талап етті. Енді Орифламмның абыройын сақтау үшін Арманьяктар ішкі дауды шешу үшін ағылшын төрелігін іздестірді. Бузанкай келісімінде ағылшындар Арманьяктардан үлкен сомада ақы талап етті. Бірқатар ұятты кездесулерде олардың жетекші генералы, Гвиенн герцогы Людовик (содан кейін Дофин) жеңіліске ұшырады, жеңілді және Оксер келісіміне қол қоюға мәжбүр болды. Кейіннен Жан Батыл өз жеріне қайтарылды, ал Бернард Арманьяк Парижде қалды, кейбіреулер оның патшайымның жатын бөлмесінде болғанын айтты. Бургундия 1419 жылы Парижді бақылауына алды. Сол жылы Арманьяк графы өлтірілді. Сол жылы Генрих V Нормандияны жаулап алды. Екі тарап үшін де Англия басты қауіп екені анық болды. Арманьяктар мен Бургундиялықтар арасында татуласуға әрекет жасалды. Алайда, 1419 жылдың қыркүйегінде Монтеро көпірінде болған кездесуде Дофин Шарльдің (1417 жылы таққа отырған) жақтастары Жан Батылды өлтірді. Соның салдарынан Жанның ұлы Филипп Жақсы Англиямен одақтасып, Генрих V Парижге қарсылықсыз жетті. Арманьяк фракциясы, Дофин Шарльмен бірге, Орталық және Оңтүстік Францияда жеке юрисдикция құрды. Сонымен қатар, Англия-Бургундия одағы солтүстікті, соның ішінде Парижді бақылады. Арманьяктар мен Бургундиялықтар арасында бірнеше жыл бойы үзіліссіз соғыс жүрді. Бургундиялықтар 1419 жылдан бастап ағылшындармен одақтас болғандықтан және Арманьяктар Дофинді қолдағандықтан, фракциялық бәсекелестік француз және ағылшын монархиялары арасындағы үлкен даудың бір бөлігіне айналды. Бұл шарттар жүз жылдық соғыстың соңында Шарль VII фракциялық жарысты емдеу үшін заңсыз деп жариялағанға дейін қолданыста болды.

In 1407, Louis of Orléans was assassinated on the order of John the Fearless. Fearing Burgundian ambitions, the dukes of Berry, Brittany, and Orléans, and the counts of Alençon, Clermont, and Armagnac, formed a league against the duke of Burgundy in 1410. Charles of Orléans, son of the murdered Louis, married Bonne d'Armagnac, daughter of Bernard VII, count of Armagnac. In consequence, his father in law became the nominal head of the family. For that reason, Orléanist were called Armagnacs. Parisian supporters of the nobles adopted the name "Armagnac" in the struggle for control of the city against the Burgundians. It was composed of two elements: the Orleanists and those following the Count who gradually infiltrated the noble opposition. Armagnac became an outspoken adherent of the Orleanist Faction in the Valois Court. His Gascon raiders hired to impose order on Paris wore their white shoulder sash. But Armagnac's brutal tactics made his administration very unpopular among Parisians. In February the citizens asked the exiled John the Fearless to return to the capital. The following month he presented a long document known as The Justification of the Duke of Burgundy containing proof of the Armagnac schemes of intrigue. Orleans pleaded with the king, but Charles insisted on setting a meeting in Chartres for a reconciliation. Meanwhile, by the end of December 1409, Burgundians had filled all the offices of the city government. The Armagnacs withdrew altogether from city politics to form the League of Gien. They were joined by disaffected Princes of the Blood: John, Duke of Berry, youngest brother of King Charles V; Louis II, Duke of Anjou; John I, Duke of Bourbon; John I, Duke of Alençon; John V, Duke of Brittany; Charles d'Albret, Constable of France; and John, Count of Clermont. These nobles formed the political and military elite of the Armagnac faction. The Burgundians met them at the Peace of Bicetres, an attempted truce designed to iron out their differences. It largely failed because as the Armagnacs laid siege to Paris, a small English force landed at Calais to assist the Burgundian government. In October 1411 they marched towards Paris. Both parties in the Armagnac–Burgundian Civil War sought support from King Henry IV of England. In May 1412, the Armagnacs suffered a second reverse at the Treaty of Bourges. The Armagnacs offered Henry IV full sovereignty in Gascony in return for an army of 4,000 men. Thomas, Duke of Clarence, a fiery cavalry general, demanded considerable territorial concessions including Normandy in return for aid to Burgundy. Now desperate to save the honour of the Oriflamme, the Armagnacs resorted to seeking English arbitration in the internal dispute. At the Treaty of Buzancais the English demanded a punitively large ransom from the Armagnacs. In a series of humiliating encounters their leading general, Louis, Duke of Guyenne (then the Dauphin), was outmanoeuvred, defeated, and forced into the Treaty of Auxerre. Later, John the Fearless was sent back to his lands, and Bernard of Armagnac remained in Paris and, some said, in the queen's bed. Burgundy gained control of Paris in 1419. The Count of Armagnac was assassinated in the same year. In the same year, Henry V conquered Normandy. For both parties, it was clear that England was the main threat. There was an attempt at reconciliation between Armagnacs and Burgundians. However, in a meeting on the bridge at Montereau in September 1419, followers of the Dauphin Charles (who had succeeded in 1417) assassinated John the Fearless. As consequence, John's son Philip the Good allied with England as Henry V advanced without opposition to Paris. The Armagnac faction, together with the Dauphin Charles, established a separate jurisdiction in central and southern France. Meanwhile, the Anglo Burgundian alliance controlled the north, including Paris. Sporadic warfare continued between the Armagnacs and Burgundians for a number of years. As the Burgundians were allied with the English from 1419, and the Armagnacs supported the Dauphin, the factional rivalry became part of the larger dispute between the French and English monarchies. The terms remained in use until they were outlawed by Charles VII toward the close of the Hundred Years' War, as part of efforts to heal the factional rift.