Кіріспе

Құқықтық қорытындының түрі

Кеңес беру пікірі – сот немесе сайлау комиссиясы сияқты комиссия берген, нақты құқықтық істі қарап шешуге қатысы жоқ, тек заңның конституциялықтығын немесе түсіндірмесін түсіндіретін пікір. Кейбір елдерде атқарушы және заң шығарушы биліктер маңызды мәселелерді сотқа жіберіп, кеңес беру пікірін алуға құқылы. Ал басқа елдерде немесе белгілі бір құзыреттілік аймақтарында соттарға кеңес беру пікірін беруге тыйым салынуы мүмкін.

Халықаралық Сот соты

Халықаралық сот Біріккен Ұлттар Ұйымының белгілі бір органдары мен мекемелерінің сұрауы бойынша, өз Ережесінің IV тарауына (Біріккен Ұлттар Ұйымының Ережесіне қосымша) сәйкес, консультативтік пікірлер беруге өкілетті. Бұл пікірлер міндетті сипатта емес.

Адам құқықтары жөніндегі Америкааралық сот

Адам құқықтары жөніндегі Америкааралық соттың кеңес беру функциясы, оған Америка мемлекеттері ұйымының органдары мен мүше мемлекеттері Америка адам құқықтары конвенциясын немесе Америкадағы адам құқықтарын қамтамасыз ететін басқа да құжаттарды түсіндіруге байланысты түсiрiлген сауалдарға жауап беруге мүмкiндiк бередi. Сот, сонымен қатар, ұлттық заңдар мен ұсынылып жатқан заң жобаларына қатысты кеңес беруге және олардың Конвенцияның қағидаларымен сәйкес келуіне байланысты пікір білдіруге өкілетті. Адам құқықтары жөніндегі Америкааралық соттың кеңес беру жөніндегі пікірлерінің тізімі.

Австралия

Австралия Конституциясы Австралияның Жоғарғы Сотына консультативтік пікірлер беруге тыйым салады; міндетті шешім беру үшін екі тарап арасындағы дау қажет. Австралияның құқықтық тарихындағы кейбір эпизодтарда, мысалы, 1975 жылғы Австралия конституциялық дағдарысы кезінде, саясаткерлер Жоғарғы Сот судьяларынан жеке ретінде бейресми кеңес сұраған кездер болды.

Канада

Канада заңына сәйкес, референттік сұрақ механизмі консультативтік пікірге балама болып табылады. Жоғарғы Сот туралы заң федералды кабинетке кез келген құқықтық мәселе бойынша Канаданың Жоғарғы Сотына сұрақтар жіберу өкілеттігін береді. Жоғарғы Сот содан кейін апелляция сияқты, референттік сұрақ бойынша отырыс өткізу құқығына ие. Канаданың Бас прокуроры федералдық референттік іске қатысады. Провинциялық және аумақтық Бас прокурорлар араласуға құқылы, ал мүдделі тараптар араласу үшін өтініш бере алады. Тараптар сотқа егжей-тегжейлі жазбаша ұсыныстарды ұсынады, содан кейін сот отырыс өткізеді. Әдетте, сот шешімін кешіктіріп, кейін жазбаша пікір жариялайды. Сот тым тұйық немесе мағыналы жауап бермейтін сұрақтарға жауап беруден бас тартуға құқылы. Провинциялық үкіметтер мен кейбір аумақтар өздерінің жоғары апелляциялық соттарына пікір алу үшін сұрақтар жіберуге ұқсас өкілеттікке ие. Бұл өкілеттік апелляциялық соттардың өкілеттіктерін анықтайтын тиісті провинциялық заңдарда қарастырылған. Жоғарғы Сот туралы заң провинциялық апелляциялық соттың референттік шешімінен Канаданың Жоғарғы Сотына автоматты түрде шағымдану құқығын береді.

Үндістан

Үндістанда Үндістан Президенті белгілі бір мәселелер бойынша пікір алу үшін Үндістанның Жоғарғы Сотына жүгіне алады. Бұл процедура "Президенттік сұраныс" деп аталады. Үндістан Конституциясының 143-бабына сәйкес, Үндістан Президенті заң немесе фактілік мәселе бойынша, ол қоғамдық маңызды деп санайтын сұрақтарды Үндістанның Жоғарғы Сотына жіберуге құқылы. Жоғарғы Сотқа сұраныста көтерілген сұрақтарға жауап беру міндетті емес. Осы ережеге талдау үшін қараңыз:

Федералды соттар

АҚШ Жоғарғы Соты АҚШ Конституциясының үшінші бабында көзделген дау немесе іс талабы АҚШ федералдық соттарына консультативтік пікірлер беруге тыйым салады деп шешім қабылдады. Сәйкесінше, сот істі қарау алдында тараптардың мәселеге қатысты нақты мүдделері болуын, ұсынылған мәселе сот шешіміне «жетілген» немесе пісіп-жеткен болуын, сондай-ақ сотқа қатысты мәселе сот процесінің барлық кезеңінде сақталуын міндетті етеді. Бұл қағида күшінде болса да, соңғы жылдары осы талаптар жеңілдетілді. Президент Джордж Вашингтонға жазған хатында, президенттің осындай пікір сұрауына жауап ретінде, сол кездегі бас судья Джон Джей Жоғарғы Соттың мұндай пікір беруі биліктердің бөлінуіне қайшы келеді деп жауап берді. Ол президенттің АҚШ Конституциясының екінші бабына сәйкес атқарушы билік органдарының кез келген өкілінен кеңес ала алатынын, осы баб АҚШ Президентіне «атқарушы ведомстволардың басшыларынан жазбаша пікір талап етуге» рұқсат беретінін атап өтті, бұл пікірлер олардың қызметтік міндеттеріне қатысты кез келген мәселеге қатысты болуы мүмкін. Яғни, Джей президент Вашингтонға АҚШ заңнамасы бойынша заңдық кеңес алу үшін Бас прокурорға және, мүмкін, басқа да министрлер кабинетіне жүгінуі керектігін жеткізді. Бір ғасырдан астам уақыт өткен соң, Сот тараптар арасында «нақты дау» болмағандықтан бір істі қараудан бас тартты, демек, берілген кез келген пікір консультативтік сипатта болар еді.

Мемлекеттік соттар

Мемлекеттік соттар АҚШ Конституциясының III бабындағы іс немесе дау туралы шектеулерге бағынбайды. Көптеген мемлекеттік соттар өздерінің конституцияларымен консультативтік пікірлер беруден тыйылады, бірақ мұндай шектеулерге көбінесе ерекше жағдайлар қарастырылады. Мысалы, Род-Айленд штатында губернатор заңдардың конституциялықтығы туралы мәселелерді штаттың жоғарғы сотына жіберуге құқылы. Сондай-ақ, кейбір штаттар өздерінің жоғарғы сотынан белгілі бір мәселелер бойынша консультативтік пікірлер беруді талап етеді, мысалы, штат конституциясына енгізілген түзетулер АҚШ Конституциясын бұза ма, жоқ па. Алабама, Колорадо, Делавэр, Флорида, Мэн, Массачусетс, Мичиган, Нью-Гэмпшир, Оклахома, Род-Айленд және Оңтүстік Дакота штаттарының заңдары немесе конституциялық ережелері олардың жоғарғы соттарына белгілі бір жағдайларда консультативтік пікірлер беруге рұқсат береді. Кентукки, Миннесота, Миссури және Вермонт сияқты бірнеше штат бұрын заң немесе конституция арқылы консультативтік пікірлерге рұқсат берген, бірақ кейіннен бұл тәжірибеден бас тарған. Консультативтік пікірлерді бір соттан екінші сотқа жіберілген және рұқсат етілген сұрақтармен шатастыруға болмайды. АҚШ федералдық соттары, нақты істермен немесе даулармен кездескенде, онда федералдық соттың шешімі штаттық құқық мәселесіне толық немесе ішінара байланысты болатын жағдайларда (мысалы, Эри доктринасы бойынша құқықтық даулар немесе федералдық заң штаттық заңды сілтеме арқылы қабылдайтын мәселелер, мысалы, банкроттықтағы босатулар), кейде тиісті штаттағы жоғарғы соттан штаттық құқық мәселесі бойынша ресми жауап беруді сұрайды, осы жауапты федералдық сот федералдық істің шешімін қабылдау үшін пайдаланады (мысалы, Пулманнан бас тартуға қараңыз). Мұндай жағдайларда штаттық сот нақты іске әсер ететін пікір береді, сондықтан бұл консультативтік пікір болып есептелмейді.