Кіріспе

Виттория Колонна (1492 жылдың сәуір айы – 1547 жылдың 25 ақпаны), Пескара маркграфинясы, итальяндық ақын және ақсүйек әйел болған. Күйеуі тұтқында болған білімді, үйленген ақсүйек әйел ретінде Колонна Иския мен Неапольдегі зиялы қауымдарда байланыс орнатуға мүмкіндік алды. Оның алғашқы өлеңдері 1510 жылдардың соңында назар аудара бастады, нәтижесінде ол 16 ғасыр Италиясының ең танымал ақындарының біріне айналды. Күйеуі ерте қайтыс болғаннан кейін, ол Римдегі монастырьға синып келді. Ол дінге келінбегенімен, терең рухани жаңаруды басынан өткерді және өмірінің соңына дейін берілген дінге адал болды. Колоннаның өзінің ақын болған Микеланджело Буонарротиге шабыт көзі болғаны да мәлім.

Ерте өмір және неке

Колонна 1492 жылы Римге жақын Альбан тауларында орналасқан Колонна әулетінің феодында дүниеге келді. Ол Неаполь Корольдігінің ұлы констеблі Фабрицио Колоннаның және Урбино герцогының қызы Аньезе да Монтефельтроның қызы болды. 1495 жылы, 3 жасында, Неаполь королі Фердинандтың талабы бойынша ол маркиз ди Пескараның ұлы Ферранте Франческо д’Авалосқа белгіленді және әдебиетке деген сүйіспеншілігін ерте көрсетті. Оның қолына көптеген күйеушілдер, соның ішінде Савой және Браганса герцогтары таласты, бірақ ол 1509 жылғы 27 желтоқсанда Ишия аралында д’Авалосқа тұрмысқа шығуды жөн көрді. Ишияда Виттория Колонна күйеуінің әпкесі, Франкавилья герцогинясы Костанца д’Авалостың әдеби үйірмесіне қосылды. Жұбайлар 1511 жылға дейін Ишияда бірге тұрды, содан кейін күйеуі француздық лигаға қарсы қызмет ету үшін қанжарын ұсынды. 1512 жылы Равенна шайқасында тұтқынға алынып, Францияға жеткізілді. Ұсталған айлар мен одан кейінгі ұзақ жылдар бойы жүргізілген науқан кезінде Колонна мен д’Авалос проза мен өлеңде ең құштар хат алмасты, бірақ оның күйеуіне арналған бір ғана поэтикалық «Хаты» сақталған. Джозеф Гибалди Витторияның Феррантеге арнаған өлеңі Овидийдің «Героидтарының» тікелей үлгісі екенін атап өтті, онда Дидо және Медея сияқты танымал ежелгі әйелдер жоқ болған жандарға шағымдарын білдіреді. Бұл Виттория Колоннаның күйеуінің өліміне дейінгі жалғыз өлеңі болғандықтан, оның құштар өлеңдері күйеуіне деген шынайы құштарлығын көрсете ме, әлде бұл оқиғаға стильдік және ғылыми реакция болды ма деген сұрақ туындайды. Сондай-ақ Ферранте ең адал күйеу емес екені белгілі, өйткені ол Изабелла д’Эсте қызметкерлерінің бірімен қарым-қатынаста болған. 1516-1522 жылдар аралығында Колонна отбасы үш мүшесінен айырылды. Оның інісі Федерико 1516 жылы, әкесі Фабрицио 1520 жылы және анасы Аньезе 1522 жылы қайтыс болды. Дегенмен, Колоннаның ықпалы күйеуін Павия шайқасынан кейін (1525) императорға қарсы жоспарланған лигаға қосылудан және француздарға қарсы сатқындық үшін ұсынылған Неаполь тәжінен бас тартуға мәжбүрлеуге жеткілікті болды. Колонна 1525 жылдың жазында әкесінің Маринодағы қамалында ауырып қалды және өмірінің соңына дейін аурудан зардап шекті. Сол кезде ол Бальдассаре Кастильоненің «Сарбаз кітабының» қолжазба көшірмесін алды және оны Неаполь айналасында таратты. 21 қыркүйекте Кастильоне оған жарияланбаған жұмысты ішінара көшіруге мүмкіндік бергеніне өкініш білдіріп хат жазды, ал пираттық нұсқа Кастильонеді кітабын жариялауға асықтырды. Содан кейін ол бірнеше жыл тұрған Ишияға оралды. Абигейл Брудин Клемент пен Асканионың Колоннаның өтінішіне қарсылық білдіруінің себебі болашақтағы неке арқылы тағы бір қолайлы саяси одақ құруға үміттенгендіктері екенін болжайды. Алайда ол көптеген күйеушілдерден бас тартып, өлең жазуға берілді. Римді тонау (1527) Колонна әулетіне Медичи папасы Климент VII-мен қарым-қатынастарын жақсартуға мүмкіндік берді, рим халқына көмек ұсыну арқылы. Бірақ француз әскері Неапольге шабуыл жасағанда, Авалос әулетінің барлығы Ишия аралына қашып кетті. Папалық қала тоналғаннан кейін тоғыз ай өткен соң, тарихшы Паоло Джовио Колоннаның шақыруымен Ишияға келді және 1528 жылға дейін сонда қалды. Аралда болған кезінде ол өзінің жарияланбаған Dialogus de viris ac foeminis aetate nostra florentibus атты шығармасын жазды, ол 1527 жылдың қыркүйек айының соңы мен желтоқсан айының басында Ишияда өрнектелген. Диалогтың үшінші кітабында Джовио Колоннаға арналған он беттік мақтау сөзді қамтиды. 1529 жылы Колонна Римге оралды және келесі бірнеше жылды сол қала, Орвието, Ишия және басқа жерлер арасында өткізді. Сонымен қатар, ол марқұм күйеуінің қателіктерін түзетуге тырысты, Авалос әулетінен Монтекассино аббаттығына заңсыз тәркіленген жерді қайтаруды сұрады. 1535 жылы оның қайын қарындасы Джованна д’Арагона Колоннаның ағасы Асканиодан бөлініп, Ишияға келді. Колонна оларды татуластыруға тырысты, бірақ Джованна бас тартса да, екі әйел де жақын болып, Хуан де Вальдесті қолдады және Асканио Папа Павел III-ге тұз салығын төлеуден бас тартқан кезде араласуға тырысты. 1537 жылы Колонна Феррарада болды, онда ол көптеген достар тапты және кейіннен протестант болған реформатор монах Бернардино Очиноның өтінішімен Капуциндер монастырын құруға көмектесті. 46 жасында, 1536 жылы ол Римге оралды, онда кардинал Реджинальд Поле мен Контаринидің құрметін алды және 61 жастағы Микеланджелоның құштар достығының нысанасы болды. Ұлы суретші оған арнаған ең көркем сонеттерін, суреттерін жасап, ұзақ уақыт бойы онымен бірге болды. Ол оған рухани поэзияның қолжазбасын сыйға тартты. 1541 жылы ағасының Павел III-ге қарсы бүлік шығарған кезде ол Орвието және Витербоға көшті, бірақ бұл олардың қарым-қатынасына ешқандай өзгеріс енгізбеді және олар бұрынғыдай келіп-кетіп, хат алмасып тұрды. 8 мамыр 1537 жылы ол Венецияға және содан кейін қасиетті жерге саяхаттауды жалғастыру ниетімен басқа әйелдермен бірге Феррараға келді. Оның Феррараға келген мақсаты Бернардино Очино үшін Капуциндер монастырын құру болды деген болжам бар. Оның денсаулығы Витторияны келесі жылдың ақпанына дейін Феррарада қалуға мәжбүр етті. Оның достары оны қасиетті жерге саяхаттаудан қайтарды және ол 1538 жылы Римге оралды. Ол 1544 жылы Римге қайта оралды және әдеттегідей Сан Сильвестро монастырында тұрды, ол 25 ақпан 1547 жылы сол жерде қайтыс болды. Пьетро Бембо, Луиджи Аламанни, Бальдассаре Кастильоне және Маргарита де Наварр оның әдеби достары болды. Ол сонымен қатар итальяндық реформа қозғалысының көптеген мүшелерімен, мысалы Пьетро Карнесекки және Очиномен жақын қарым-қатынаста болды, бірақ Италиядағы шіркеу дағдарысы күрделене бастағанға дейін қайтыс болды. Ол діни реформаның жақтасы болғанымен, оның діни сенімдері Католик шіркеуімен келіспейтініне және ең болмағанда протестант болғанына сенуге ешқандай себеп жоқ.

Мұра

Колоннаның поэзиясы 16 ғасырдан кейін сәннен шығып қалды деген сенім болғанымен, оның өлеңдері содан бері әр ғасырда қайта басылып, көбінесе бірнеше рет жарық көрген. Оның "Рим-амороза" шығармасы испандық неаполитан ақыны Франсиско де Алданаға үлгі болғандығы анықталды.