Энни Додж Ваунека: Навахо халқының денсаулық сақшысы және қайырымдылығының ардақтысы
Annie Dodge Wauneka
Энни Додж Ваунека (1910-1997) – Навахо халқының белгілі белсендісі, денсаулық сақтау және білім беруді жақсартуға зор үлес қосып, туберкулезбен күрескен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Навахо ұлтының белсендісі (1910–1997)
Navajo Nation activist (1910–1997)
Энни Додж Ваунека (11 сәуір 1910 – 10 қараша 1997) – Навахо ұлтының Навахо халық кеңесінің мүшесі ретінде ықпалды тұлғасы болды. Кеңестің денсаулық сақтау және әл-ауқат комитетінің мүшесі және үш рет төрағасы ретінде Навахо халқының денсаулығы мен білімін жақсартуға үлкен еңбек етті. Ваунека Навахо халқының денсаулығын жақсартуға, әсіресе өз ұлтындағы туберкулезді жоюға бағытталған көптеген тырыстарымен кеңінен танымал. Ол сонымен қатар ағылшын тіліндегі медициналық терминдерді Навахо тіліне аударған сөздіктің авторы. 1963 жылы Линдон Б. Джонсон оған Президенттік бостандық медалін, сондай-ақ Үндістан Кеңесінің жетістік сыйлығы мен Навахо құрмет медалін табыс етті. Ол сонымен қатар Нью-Мексико университетінен гуманитарлық ғылымдар (халық денсаулығы) саласы бойынша құрметті докторлық дәрежесін алды. 2000 жылы Ваунека Ұлттық әйелдер даңқы залына енгізілді.
Annie Dodge Wauneka (; April 11, 1910 – November 10, 1997) was an influential member of the Navajo Nation as member of the Navajo Nation Council. As a member and three term head of the council's Health and Welfare Committee, she worked to improve the health and education of the Navajo. Wauneka is widely known for her countless efforts to improve health on the Navajo Nation, focusing mostly on the eradication of tuberculosis within her nation. She also authored a dictionary, in which translated English medical terms into the Navajo language. She was awarded the Presidential Medal of Freedom in 1963 by Lyndon B. Johnson as well as the Indian Council Fire Achievement Award and the Navajo Medal of Honor. She also received an honorary doctorate in Humanities (public health) from the University of New Mexico. In 2000, Wauneka was inducted into the National Women's Hall of Fame.
Ерте өмір
Энни Додж – навахо басшысы Генри Чи Додж пен оның үшінші серіктесі К’ихаба, немесе Мэри Ширли Бегаедың қызы, ол Аризона штатының Дир-Спринг қаласынан шыққан. К’ихаба Чипен қарым-қатынас жасауға мәжбүр болды және оның қалауынша онымен бірге өмір сүрмеді, көбінесе Дир-Спринг айманындағы отбасына қайтып оралды. Осы кезде Энни қазіргі Аризона штатының Саумилл қаласынан оңтүстікке қарай шамамен 4 шақырым жерде дүниеге келді. Энни бір жасқа толғанда әкесінің отбасына көшіп, өгей анасы Нанаба және әйелі Асдза Яззи тәрбиеледі. Жазда Энни анасына барып, оның қойын бағу ісіне көмектесетін. Эннидің Дир-Спрингте жарты әпкесі мен бес ағасы болды, олардың ұрпақтары бүгінге дейін сол жерде тұрып келеді.
Annie Dodge was the daughter of the Navajo leader Henry Chee Dodge and his third partner K'eehabah, or Mary Shirley Begaye, of Deer Spring, Arizona. K'eehabah was forced to associate with Chee and unwillingly lived with him, often returning to her family in the Deer Spring area. It was during this time Annie was born, approximately 2.5 miles (4 km) south of current day Sawmill, Arizona. When Annie was a year old, she moved in with her father's family and was raised by her step mother Nanabah and aunt Asdza Yazzie. In the summers, Annie would routinely visit her mother who also herded sheep. Annie also had a half sister and five half brothers in Deer Spring, where their descendants still live today.
Білім
1918 жылы 8 жасында ол Аризона штатының Форт-Дефайанс қаласындағы Үндістер істері бюросының мектеп-интернатына жіберілді, онда ағылшын тілін үйренді. Сол мектептегі алғашқы жылы 1918 жылғы испан тұмауы пандемиясы студенттер мен оқытушылардың арасында тарады. Энни жеңіл түрде ауырып, тұмаудан жазылып, басқа студенттерге көмектесу үшін мектепте қалды. Осы тәжірибе оның кейіннен қоғамдық денсаулық саласына деген қызығушылығын тудырды. Ол бірден кеңестің Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамтамасыз ету комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Ол кеңесте өткен 27 жылы бойы осы комитетте қызмет етті және үш рет төраға болып сайланды. Ваунека кеңесте болған жылдары көптеген жетістіктерге қол жеткізді, оның ішінде медициналық терминдерді навахо тіліне аудару, денсаулық мәселелерін түсіндіретін радио бағдарламасын ұйымдастыру және қауымдастыққа көбірек көмек көрсету. Оның жұмысы жүкті әйелдерге, нәрестелерге, көз және құлақ денсаулығына, сондай-ақ алкоголизммен күреске арналған күтімді жақсартты. Ол кеңесте қызмет еткен кезеңде санитарлық жағдай мен тұрғын үйлердің жағдайы да жақсарды. 1953 жылы оның күйеуі Ваунеканың қызметін иеленуге үміткер болды, бірақ ол оның лайықты кандидат емес деп ойлады, сондықтан оған қарсы сайлауға түсіп, жеңіске жетті.
In 1918 at the age of 8, she was sent to the Bureau of Indian Affairs Boarding School in Fort Defiance, Arizona, where she learned the English language. During that first year at school, the 1918 Spanish influenza pandemic struck the students and faculty. Annie recovered from a mild case of the flu and stayed at the school to help care for the other student flu victims. This experience helped inspire her later interest in public health. She was immediately appointed head of the council's Health and Welfare Committee. She served in that committee for her 27 years in the council and served as its head for three terms. Wauneka accomplished much during her years on the council including translating medical terms into Navajo, a radio show explaining health issues, and better care for the community. Her work improved care for pregnant women, babies, eye and ear health, and alcoholism. Sanitation and housing improved under her term in the council. In 1953, her husband was running for the position that Wauneka had been holding, but she felt he was not a good candidate, so she ran against him and defeated him.