Кіріспе

Артурий аңызындағы мифтік жаратылыс

Керекті аң, немесе Glatisant аңызы (,) – Артурий аңызының көптеген ортағасырлық мәтіндерінде және олардан шабыттанған қазіргі заманғы туындыларда кездесетін, жануарлардың араласқан құрылысынан жасалған монстр. Француздық прозалық циклдарда, және нәтижесінде "Артурдың өлімі" квази-канонында, Аңды аулауға жасалған тырысқан ізденістер патша Пеллинор мен оның отбасы үшін нәтижесіз болса, ақырында сэр Паламед пен оның серіктері оған қол жеткізеді.

Сипаттамасы мен атауы

Бұл ерекше жаратылыстың басы жыланның, денесі барысқа ұқсас, артқы жағы арыстанның, ал аяқтары бұғының. Оның аты құрсағынан шығатын үлкен дауыстан келген, ол "отыз жұп аңшы иттей" қарықтайды. Glatisant сөзі француз тіліндегі glapissant сөзімен байланысты, ол "ыздау" немесе "құбылу" мағынасын білдіреді, әсіресе кішкентай иттер мен түлкілерде. Іздеуші жануар – жирафтар туралы орта ғасырлық мифологиялық көзқарас сипаттамасы, оның жалпы атауы Camelopardalis оларды жартылай түйе, жартылай барыс деп сипаттағандықтан пайда болған. Бұған дәлел ретінде "Артур" еңбегінде бұл жануардың араб тіліндегі Zaraffa сөзінің қате аудармасынан шыққандығы көрсетілген. Сөздің бұрыс түрі қолданылып, жануардың сипаттамасы Зурафа, яғни тыныш немесе әдемі деп берілген. Бұл түпнұсқа француз мәтінінде "douce" деп сипатталған.

Ортағасырлық әдебиетте

Post Vulgate Suite du Merlin-ден алынған, Томас Малори өзінің Le Morte d'Arthur-да алған есебі бойынша, аң жас король Артурға өзінің жарты қарындасы Моргаузбен қарым-қатынас жасап, Мордредті тудырғаннан кейін пайда болады (олар инцест актісі болған кезде олардың туысқан екенін білмеді). Артур Мордредтің патшалықты жоятынын алдын ала айтқан алаңдаулы түсінен оянғаннан кейін ғана аңның тоғаннан су ішкенін көреді. Содан кейін оған король Пеллинор жақындап, оның отбасының аң аулауға деген ықыласы бар екенін айтады. Мерлин Айуанның адамнан туылғанын айтады, ол өз бауырына құмар болған ханшайым. Ол жігіттің өзіне деген махаббатын арттырамын деп уәде берген шайтанмен бірге ұйықтады, бірақ шайтан оны бауырын зорлауда айыптау үшін қолданды. Әкесі оны иттермен шауып тастап, жазалаған. Алайда ол өлер алдында, әпкесі оны өлтіретін иттер сияқты шу шығаратын жексұрын нәрсені дүниеге әкелетінін пайғамбарлық еткен. Кейіннен Вулгатадан кейінгі, Прозалық Тристан және Малоридің осы еңбектерге негізделген бөлімдерінде сарацен ертегішісі Паламед Айуанға аңшылық жасайды. Бастапқыда бұл оның Тристанның сүйіктісі Изультаға деген махаббаты сияқты, оған қиындықтардан басқа ештеңе ұсынбайды. Бірақ оның христиан дінін қабылдауы Паламедке өзінің мәңгілік дүниелік ізденістерінен босауға мүмкіндік береді, ал ол, Персиваль және Галахад оны көлге қуғаннан кейін, ақырында Грааль іздеу кезінде жаратылысты өлтіреді. Жәндіктің оқиғасы Артюр патшалығын жоятын инцест, зорлық-зомбылық және хаос символы ретінде түсіндірілуі мүмкін. Алайда, ертедегі Перлесваус жыртқыш аңның мүлдем басқаша суреттелуін ұсынады. Ол жерде оның ақ түсті, түлкіден кіші әрі көркем екені айтылған. Оның ішінен шыққан шу - бұл оның ұрпағының жыртқыш аңды ішінен жыртқан дауысы; автор жыртқыш аңды Ежелгі Заңның ізбасарлары, Исраилдің он екі руы жойған Мәсіхтің символы ретінде қабылдайды. Герберт де Монтрейль өзінің "Персевалдың жалғасы, Грааль тарихы" атты еңбегінде Айуанның ұқсас көрінісін ұсынады, бірақ ол "көрнекті түрде үлкен" екенін айтады және шу мен өз ұрпақтарынан болған қорқынышты өлімді сөйлесу арқылы Құрбандықтың қасиеттілігін бұзатын зұлым шіркеушілердің символы ретінде түсіндіреді. Жәндік басқа да шығармаларда, соның ішінде француз, галисиан, испан және итальян тілдерінде жазылған әңгімелерде кездеседі.

Қазіргі нұсқалары

Т. Х. Уайт "Бір кездегі және болашақ патша" романында Questing Beast рөлін қайта қарастырады. Патша Пелиннордың айтуынша, аң аулау әрқашан Пелиннорлардың міндеті болған, және барлық Пелиннорлар туғаннан бастап осы аулауға дайындалған – бірақ бұл дайындық көбінесе аңның іздерін табумен шектеледі. (Уайт сипаттағандай, Пеллинор үлкен аңшы немесе батыр емес, көбінесе комикалық кейіпкер.) Өмірі бойы аңды іздеген Пеллинорды досы, сер Граммор Граммерсум, іздеуді тоқтатуға көндіреді. Бірақ кейіннен белгілі болады, аң назарсыздан қиналыпты, сондықтан Пеллинор патша оны емдеп, қайтадан Сизифтей аң аулауға кіріседі. Бұл оқиға "Тастағы қылыш" романының түпнұсқа нұсқасында да сәл өзгеше түрінде кездеседі. Сол жерде патша Пеллинорды алып Галапас тұтқындап алады, бірақ оны Жәндік құтқарып шығады – сол жерде Мерлин мен Артур да болады. Галапас ең жоғарғы мұнарасында "Мені жібер, сен қорқынышты жануарсың!" деп айқайлап, өрт сөндірушілер бригадасынан көмек сұрайды. Кейін аң сер Паломидке ғашық болады, ол Пеллинордың сүйіктісін сағынуын басу үшін қысқа уақытқа өзін және сер Грамморды аңға ұқсатып киінеді. Уайт Малоридің еңбегінде осы себепті Паломидтің аңды қуатынын түсіндіреді. 1967 жылғы "Lost in Space" телесериясының бір эпизодында сер Саграмонте Questing Beast-ті қуалайды. Questing Beast "Le Morte d'Arthur" шығармасында да кездеседі, бұл BBC-нің "Merlin" сериалының бірінші маусымның финалы. Questing Beast Жаспер Ффордтың "Келесі бейсенбі" романдарының сериясында да пайда болады, бірақ оның сипаттамасы берілмейді. Мұнда да оны патша Пеллинор отбасылық дәстүрдің және міндеттің бір бөлігі ретінде аулайды. Questing Beast "Солдаттар" романы мен одан кейінгі телесериалында да кездеседі, бірақ бұл аң "Арыстан, сиқыршы және киім шкафындағы" ақ бұғысқа сілтеме жасайды. Артур тақырыбындағы Magic: The Gathering жинағының "Throne of Eldraine" жинағында осы аттас аңызға негізделген Questing Beast деген карта бар. Шэнан МакГайрдың "InCryptid" сериясында Солтүстік Америкалық нұсқасы бар, оның басы мен құйрығы жыланның, ал денесі таудың арыстанының. The Mechanisms тобы "Pellinore and the Beast" әнінде антиутопиялық ғылыми-фантастикалық болашақта Questing Beast тарихын қайта қарастырады, бұл ән "Tales To Be Told" альбомында орналасқан, онда аң темірден жасалған және Камлан қаласының құрылыс материалдарын өз пайдасына қолданады.