Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тірі нәрсенің өмірлік принципі немесе жанды күші
Vital principle or animating force within all living things
Философия мен дінде рух – адамдарда немесе кейбір көзқарастар бойынша, барлық тірі нәрседегі өмірлік принцип немесе жанды мән. Рухқа қатысты көзқарастар әртүрлі сенім жүйелерінде әртүрлі болғанымен, рух пен жанды салыстырғанда, біріншісі көбінесе негізгі табиғи күш, принцип немесе зат ретінде қарастырылады, ал екіншісі жеке адамның санасының ұйымдасқан құрылымын сипаттау үшін қолданылады, адамдарда оның жеке тұлғасын қамтиды. Рухты зат ретінде материямен де салыстыруға болады, онда ол әдетте одан нәзік болып көрінеді, мысалы, Principia Mathematica еңбегінде айтылғандай.
In philosophy and religion, spirit is the vital principle or animating essence within humans or, in some views, all living things. Although views of spirit vary between different belief systems, when spirit is contrasted with the soul, the former is often seen as a basic natural force, principle or substance, whereas the latter is used to described the organized structure of an individual being's consciousness, in humans including their personality. Spirit as a substance may also be contrasted with matter, where it is usually seen as more subtle, an idea put forth for example in the Principia Mathematica.
Қатынасты терминдер
Басқа тілдердегі ұқсас ұғымдарға қытай тіліндегі линг және хун (靈魂), ал санскрит тіліндегі акаша / атман жатады. Киелі кітаптың ағылшын тіліндегі нұсқалары көбінесе еврей сөзі руахты (רוח; жел) "рух" деп аударады. Еврей мәтіндерінде жиі нефеш сөзі қолданылады. Кабалистер нефешті еврей жанының бес бөлігінің бірі деп есептейді, онда нефеш (жануар) физикалық жаратылысқа және оның жануарлық инстинкттеріне сілтеме жасайды. Сонымен қатар, скандинавиялық, балтық және славян тілдерінде "рух" сияқты ұғымды білдіру үшін "демік" сөзі қолданылады.
Similar concepts in other languages include Chinese Ling and hun (靈魂) and Sanskrit akasha / atman English versions of the Bible most commonly translate the Hebrew word ruach (רוח; wind) as "the spirit." Alternatively, Hebrew texts commonly use the word nephesh. Kabbalists regard nephesh as one of the five parts of the Jewish soul, where nephesh (animal) refers to the physical being and its animal instincts. Similarly, Scandinavian, Baltic, and Slavic languages use the words for breath to express concepts similar to "the spirit".
Христиандық
Христиандық Жаңа Өсиет "рух", "рухани" және әсіресе Киелі Рухты білдіру үшін пневма терминін қолданады. Христиан дініндегі Киелі Рух пен басқа діндердегі рух арасындағы байланыс белгісіз. Психе мен пневма арасындағы ерекшелік грек-римдік діндерден, Филон сияқты грек-римдік еврейлер арқылы алынған болуы мүмкін, бұл көзқарас дінтану мектебінде қолдау тапқан. Дегенмен, басқалары Киелі Рухтың пневма емес, стоиктердің анима мунди, яғни әлемдік жан түсінігіне көбірек ұқсас екенін санайды. Теолог Эрик Консмоның пікірінше, грек философиясындағы пневма мен христиандық пневма арасында сөз қолданылысынан басқа ешқандай байланыс жоқ. Кейінгі күндердің қасиеттісі Жозеф Смит (1805-1844) рухтың денесіз немесе затсыз екенін жоққа шығарды: "Материалдық емес материя деген нәрсе жоқ. Барлық рух – материя, бірақ ол одан да нәзік немесе таза, және оны тек таза көз ғана сезе алады". Жан туралы Жозеф Смит былай деп жазды: "Құдайлар адамды жердің топырағынан жасап, оның рухын (яғни адамның рухын) алып, оған салған; және оның есік тесігіне өмір тынысын соқты, сонда адам тірі жанға айналды". Осылайша, жан – рух пен дененің біріктірілуі (дегенмен, шіркеу мүшелерінің көпшілігі "жан" мен "рух" сөздерін бір-бірімен алмастырып қолданады). Кейінгі күндердің қасиетті жазбаларында рухтар кейде "интеллект" деп аталады. Алайда, басқа ЛДС жазбалары Құдайдың рухтарды бұрыннан бар "интеллект" немесе "ақиқаттың жарығы" деп аталатын заттан ұйымдастырғанын үйретеді. Бұл шатастыратын сияқты көрінсе де, бағдарламашы логикалық кодтың жолдарын ұйымдастыру арқылы алгоритмді қалай жазатынын қарастырыңыз. Логика бағдарламашыдан тәуелсіз, әрқашан бар, бірақ оны тірі рухқа / интеллектке / жанға айналдыратын – жаратушы.
The Christian New Testament uses the term pneuma to refer to "spirit", "spiritual" and specifically to the Holy Spirit. The relationship between the Holy Spirit in Christianity and spirit in other religions is unclear. The distinction between psyche and pneuma may be borrowed from the Hellenistic religions through Hellenistic Jews such as Philo, a view held by the so called History of religions school. However, others think that the Holy Spirit may actually resemble the Stoic concept of the anima mundi, or world soul, more than the pneuma. According to theologian Erik Konsmo, there is no relationship between the pneuma in Greek philosophy and the pneuma in Christianity beyond the use of the word itself. Latter Day Saint prophet Joseph Smith Jr. (1805 1844) rejected the concept of spirit as incorporeal or without substance: "There is no such thing as immaterial matter. All spirit is matter, but it is more fine or pure, and can only be discerned by purer eyes." Regarding the soul, Joseph Smith wrote "And the Gods formed man from the dust of the ground, and took his spirit (that is, the man’s spirit), and put it into him; and breathed into his nostrils the breath of life, and man became a living soul." Thus, the soul is the combination of a spirit with a body (although most members of the Church use "soul" and "spirit" interchangeably). In Latter Day Saint scripture, spirits are sometimes referred to as "intelligences". However, other LDS scriptures teach that God organized the spirits out of a pre existing substance called "intelligence" or "the light of truth". While this may seem confusing, compare how a programmer writes an algorithm by organizing lines of logical code. The logic always existed, independent of the programmer, but it is the creator who organizes it into a living spirit / intelligence / soul.
17 ғасырдағы Еуропа
1628 және 1633 жылдары Уильям Харви мен Рене Декарт екеуі де әлі денеде, белгілі бір жерде "өмірлік рух" немесе "өмірлік күш" бар деп ойлады, ол бүкіл денеге жан бітіреді, дәл зауыттағы қозғалтқыш машиналарды іске қосқандай.
As recently as 1628 and 1633 respectively, both William Harvey and René Descartes still speculated that somewhere within the body, in a special locality, there was a "vital spirit" or "vital force", which animated the whole bodily frame, just as the engine in a factory moves the machinery in it.
Анимизм
Анимизмнің түрлі формалары, мысалы Жапонияның Синто діні және Африканың дәстүрлі діні, өсімдіктермен, жануарлармен немесе жер бедерімен (жапонша: kami) байланысты немесе оларды бейнелейтін көрінбейтін жандарға назар аударады: аудармашылар мұндай жандардың мәнін жеткізуге тырысқанда көбінесе ағылшын тіліндегі "spirit" сөзін қолданады. Ата-баба рухтары мен жануар рухтары ұғымдарын салыстырып қараңыз.
Various forms of animism, such as Japan's Shinto and African traditional religion, focus on invisible beings that represent or connect with plants, animals, or landforms (in Japanese: kami): translators usually employ the English word "spirit" when trying to express the idea of such entities. Compare the concepts of ancestral spirits and of spirit animals.
Қытай мәдениеті
Қытайдың дәстүрлі түсінігінде ци – тіршілік иесінің құрамына кіретін өмірлік күш. Бұл терминнің нақты мағынасы қытай философиясының даму барысында өзгеріп отырды. Қытай тіліндегі ци (气) терминінің сөзбе-сөз мағынасы, басқа мәдениеттердегі көптеген ұқсас түсініктер сияқты, «тыныс» сөзінен шыққан; құдайлар, әсіресе адам кейпіндегі құдайлар, кейде ци-ге ие және адамдардағы ци микрокосмосының көрінісі деп саналады. Ци табиғат күштерінде де болды, оны құдайлар бақылап, жыншылар қолдана алатын.
The traditional Chinese concept of qi is a kind of vital force forming part of any living being. The exact meaning of the term morphed over the course of the development of Chinese philosophy. The literal meaning of the Chinese language term qi (气), like many analogous concepts in other cultures, derives from the word for "breath";
Gods, especially anthropromorphic gods, are sometimes thought to have qi and be a reflection of the microcosm of qi in humans. Qi also was in natural forces, where it could be controlled by gods and harnessed by magicians.
Юнг
К. Г. Юнгтің сөзіне сәйкес (1926 жылғы 20 қазанда Аугсбург әдеби қоғамында "Табиғат және рух" тақырыбында оқыған лекциясында):
According to C. G. Jung (in a lecture delivered to the literary Society of Augsburg, 20 October 1926, on the theme of “Nature and Spirit”):
Ислам діні
Адамдар рухты табиғаттан тыс бір нәрсе немесе физикалық емес бірлік ретінде көбіне елестетеді; мысалы, демон, әруақ, самал немесе періште.
People have frequently conceived of spirit as a supernatural being, or non physical entity; for example, a demon, ghost, fairy, or angel.
Психикалық зерттеулер
Психикалық зерттеулер, "Психикалық зерттеулер қоғамының барлық жарияланымдарында "рух" термині жеке сана ағыны дегенді білдіреді, оның соңында қандай мағынаға ие екені немесе қандай талаптар қоятыны дәлелденсе де" (Джеймс Х. Гислоп, 1919).
Psychical research, "In all the publications of the Society for Psychical Research the term 'spirit' stands for the personal stream of consciousness whatever else it may ultimately be proved to imply or require" (James H. Hyslop, 1919).
Өлім
Рух пен жан ұғымдары көбінесе үйлеседі, ал кейбір түсініктер екеуінің те денеден өлген соң да сақталатынын айтады. Кейбір сенімдерде "рух" өлім кезінде денеден айырылып, әлемде әуедей (перідей) болып қалуы мүмкін, яғни қайтыс болған адамның рухының көрінісі ретінде.
The concepts of spirit and soul often overlap, and some systems propose that both survive bodily death. In some belief systems, the "spirit" may separate from the body upon death and remain in the world in the form of a ghost, i. e. a manifestation of the spirit of a deceased person.