Кіріспе

Суфилердің рухани жетекшісі Кутб, Кутуб, Кутб, Кутуб немесе Котб (قطب) сөзі "осі", "бұрылыс нүктесі" немесе "полюс" деген мағынаны білдіреді. Құтб – аспан денелерінің қозғалысына қатысты қолданылатын астрономиялық термин немесе рухани символ бола алады. Суфизмде Кутб – қасиетті иерархияны басқаратын, толыққанды адам, әл Инсан әл Камил ("Жалпы адам"). Кутб – Құдаймен тікелей байланысы бар және білімді жеткізетін суфилердің рухани жетекшісі, осы арқылы ол суфизмнің орталық тұлғасына айналады, бірақ ол әлемге белгісіз. Әр дәуірде бес Кутб болады, олар қате жібермейтін және сенімді рухани басшылар. Олар тек таңдалған мистиктер тобына ғана ашылады, себебі "адамның Құдай туралы тікелей білімге мұқтаждығы" бар.

Жазбалардағы дәлелдер

Әл Хаким әл Тирмизидің тұжырымдарында, Құтбтың әулиелер иерархиясының басында тұратынына және Құтбқа сенуді қолдайтын діни дәлелдердің бар екеніне қатысты деректер кездеседі. Ибн Масудтан жеткен хадис Құтбтың бар екенін дәлелдеу үшін пайдаланылған.

Уақытша Құтб

Суфизмде Құтб туралы екі түрлі түсінік бар: уақытша Құтб және ғарыштық Құтб. Уақытша және ғарыштық Құтб байланысқан, бұл Құдайдың әлемде әрдайым болуын қамтамасыз етеді. Уақытша Құтб "көмекші" немесе әл-ғаусс деп аталады және ол Жер бетіндегі адамда орналасқан. Ғарыштық Құтб уақытша Құтбта әл-Халлажға дейін жететін қасиет ретінде көрінеді. Уақытша Құтб – жердегі қасиеттілердің рухани жетекшісі. Барлық жандар – құпия, жанды және жансыз – Құтбқа адалдық серт беруі керек, бұл оған зор билік береді. Бұл талаптан періштелердің әфрады, Хадирдің қарауындағы джинндер және риджалал ғайыптың ондық қабатына жататын жандар ғана босатылған. Суфи әдебиеті – парсы тіліндегі ерекше стиль, ол жаңа рухани идеялар мен метафораларға толы. Сондықтан, егер олардың сөздері ислами ұстанымдарға қайшы келсе, оларды әдепкі бойынша қабылдамау қажет.

Космикалық Кутб

Космикалық Құтыб – бұл жоғары өлшемдегі Әлемнің Осі, одан уақытша Құтыбтың күші (тікелей Алладан) бастау алады.

Құтбтың ғаламдық иерархиясы

Космостық иерархия – рухани күштің космос арқылы сақталуын қамтамасыз ететін жол. Иерархияның екі сипаттамасы белгілі суфилерден келген. Біріншісі – Әли Хужвиридің құдайлық мекені. Онда үш жүз ақхьяр ("тамашалар"), қырық абдал ("орнына қойылғандар"), жеті абрар ("тақуалар"), төрт аутад ("тіректер"), үш нұқаба ("басшылар") және бір кутб бар. Екінші нұсқасы – Ибн Арабидің, ол өзгеше, таңдаулы құрылымға ие. Онда сегіз нұжаба ("зумраттар"), он екі нұқаба, жеті абдал, төрт аутад, екі аимма ("нұсқаушылар") және кутб бар.