Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көңілдің жағдайға сәйкес келмейтін терең эмоционалдық реакциясы
Tender emotional response disproportionate to the situation at hand
Сезімталдық бастапқыда шындыққа жетелеуші ретінде сезімдерге сүйенуді білдірді, бірақ қазіргі қолданыста бұл термин көбінесе ақыл-ойынан гөрі беткей, күрделі емес эмоцияларға сүйенуді білдіреді. Философиядағы сентиментализм – моральдық сезімдер мен эмоцияларға негізделген метаэтикалық көзқарас. Әдебиеттегі сентиментализм – жазушының қазіргі жағдайға пропорционалды емес, терең эмоционалдық жауапты тудыруға (соның салдарынан қалыпты этикалық және зиялық үкімдерді күшейтілген және көбінесе сынсыз сезіммен алмастыруға) қолданатын тәсілдерін білдіреді. Бұл термин сондай-ақ кейбір оқырмандардың банальды немесе клишелі көркем жағдайларға күшті эмоциялар құюға бейімділігін сипаттау үшін де қолданылады. Оскар Уайльд былай деді: «Сезімтал адам – эмоцияның ләззатын төлемей-ақ сезінгісі келетін адам». Джеймс Джойстің «Улисс» романында Стивен Дедалус Бак Маллиганға: «Сезімтал адам – істегені үшін үлкен қарызға батпай, ләззат алатын адам» деген телеграмма жібереді. Джеймс Болдуин «Шектен тыс және жалған эмоцияларды көрсету – адалдықсыздықтың белгісі, сезімді қатыгездіктің маскасы» деп санайды. Ф. Скотт Фицджеральдтың «Жұмақтың жағы» романы сентименталистер мен романтиктерді салыстырады, онда Амори Блейн Розалиндке: «Мен сезімтал емеспін, мен сендей романтикпін. Сезімтал адамдар нәрселердің мәңгілік болатынын ойлайды, ал романтиктер олардың бұлай болмайтынына сенімді» дейді.
Sentimentality originally indicated the reliance on feelings as a guide to truth, but in current usage the term commonly connotes a reliance on shallow, uncomplicated emotions at the expense of reason. Sentimentalism in philosophy is a view in meta ethics according to which morality is somehow grounded in moral sentiments or emotions. Sentimentalism in literature refers to techniques a writer employs to induce a tender emotional response disproportionate to the situation at hand (and thus to substitute heightened and generally uncritical feeling for normal ethical and intellectual judgments). The term may also characterize the tendency of some readers to invest strong emotions in trite or conventional fictional situations. "A sentimentalist", Oscar Wilde wrote, "is one who desires to have the luxury of an emotion without paying for it." In James Joyce's Ulysses, Stephen Dedalus sends Buck Mulligan a telegram that reads "The sentimentalist is he who would enjoy without incurring the immense debtorship for a thing done." James Baldwin considered that "Sentimentality, the ostentatious parading of excessive and spurious emotion, is the mark of dishonesty, the inability to feel the mask of cruelty". This Side of Paradise by F. Scott Fitzgerald contrasts sentimentalists and romantics, with Amory Blaine telling Rosalind, "I'm not sentimental—I'm as romantic as you are. The idea, you know, is that the sentimental person thinks things will last—the romantic person has a desperate confidence that they won't."
18 ғасырдан бастау
XVIII ғасырдың ортасында бір әйел Ричардсонға: «Сіздің пікіріңізше, қазір әдепті адамдар арасында кең таралған ‘сентиментальді’ сөзінің мағынасы қандай? Барлық ақылды және ұнамды нәрсе осы сөзбен түсіндіріледі, мысалы, ол адам – сентиментальді, ал біз – сентиментальді топ едік». Ол осы терминнің Еуропа бойынша қызу талқыға түсіп, ағартушылықтың адамның ізгілік пен жақсылықты сезіну қабілетін дамытуға бағытталған күшінің бір бөлігіне айналғанын байқады. Сезімтал роман мен комедияда «жанды және құйылысқан эмоция жақсы жүректің белгісі ретінде мақталады». Мораль философтары сентиментальділікті әлеуметтік оқшалануға қарсы құрал деп қарастырды, ал Адам Смит «үй ішіндегі сезімдерді ең жақсы бейнелейтін ақындар мен роман жазушылар – Расин мен Вольтер, Ричардсон, Мориво мен Риккобони, олар Зенон мен стоиктерден әлдеқайда жақсы ұстаздар» деп есептеді. Алайда, ғасыр соңына қарай сентиментальділікке шамадан тыс берілуге қарсы реакция пайда болды, ол жалған және жеке мүдделерді қанағаттандыруға бағытталған болып көрінді, әсіресе Шиллердің 1795 жылы ақындарды «наив» және «сентиментальді» деп екі топқа бөлгеннен кейін, олар тиісінше табиғи және жасалма деп есептелді. «Сентиментальді» сөзі көрерменнің немесе оқырманның әдептілік сезімінен, рұқсат етілген эмоциялардың шегінен және талғам стандартынан асып түсетін өнер мен әдебиет туындыларына қатысты қолданылатын теріс мағынадағы сөз: «шамадан тыс болу» – критерий, ал «әдемілікке құмарлық» пен «жасандылық» жалған пафостың белгілері, онда туындының негізінде жатқан мораль тым нақты және әсерсіз болады. «Сентиментальділік көбінесе махаббат, бала туу, өлім сияқты өте күшті сезімдерді оятатын жағдайларды қамтиды», бірақ бұл сезімдер «мисалдану мен жеңілдету арқылы эмоционалдық тәжірибенің қарқындылығы мен ұзақтығы төмендеп, қауіпсіз деңгейге дейін сұйылтылады». Дегенмен, әлеуметтік күш ретінде сентиментальділік – берік және қайта-қайта пайда болатын құбылыс, мысалы, 1960 жылдардағы романтикалық сентиментальділік «гүл күші» және «соғыс емес, махаббат» ұрандарында көрінді. 1990 жылдары Диананың өліміне байланысты жұртшылықтың қайғысы, «олар принцесса Дианаға қатысты жалған сентиментальділік туралы сөйлей бастағанда», британдық мінездегі сентиментальділіктің күшті екендігі туралы мәселені де көтерді – «сентиментальділік ұлттық дәстүрдің бір бөлігі болды». Бодрияр батыстық гуманитарлық көмектің сентиментальдігіне сынды түрде шабуыл жасап, «Жаңа сентиментальді тәртіпте байлар кедейлік пен апаттың көрінісін және оны жеңілдетуге жасалған әрекеттердің әсерлі көрінісін тұтынушыларға айналады». Сондай-ақ, «порнографиялық псевдоклассикадағы әдепсіз сентиментальділік» мәселесі де бар, сондықтан, мысалы, «Фанни Хилл – өте сентиментальді роман, жалған Едем». Алайда, социологияда «сентиментальді дәстүр» қазіргі күнге дейін жалғасып келеді, мысалы, «Парсонс Адам Смит, Берк, Маклюхан және Гоффманның сентиментальді дәстүріндегі ұлы әлеуметтік философтардың бірі ретінде, нарықтық мотивацияның өзгеруінен туындаған әлеуметтік тәртіптің ұтымды және сентиментальді негіздері арасындағы қатынаспен айналысады». Фрэнсис Фукуяма «қоғамның ортақ құндылықтарын әлеуметтік капитал ретінде пайдалану» тақырыбын зерттейді. 1932 жылы жазылған «Улисс: монолог» атты «субъективті мойындауда» психолог Карл Юнг Бодриярды алдын ала сезінеді: «Соғыс уақытында халық сезімінің өкінішті рөлін ойлаңыз! Біздің гуманизм деп аталатын ісіміз туралы ойланыңыз! Психиатр әрқайсымыздың өз сезімдеріміздің аянышты емес, бірақ көмексіз құрбаны болатынымызды жақсы біледі. Сентиментальділік – бұл қатыгездікке салынған құрылыс. Еш сезімсіздікке қарсы ұстаным, ол да дәл осындай кемшіліктерден зардап шегеді». [Карл Юнг: Адамдағы рух, өнер және әдебиет, Лондон: Рутледж, 2003, 143-бет]
In the mid 18th century, a querulous lady had complained to Richardson: "What, in your opinion, is the meaning of the word sentimental, so much in vogue among the polite Everything clever and agreeable is comprehended in that word such a one is a sentimental man; we were a sentimental party". What she was observing was the way the term was becoming a European obsession—part of the Enlightenment drive to foster the individual's capacity to recognise virtue at a visceral level. Everywhere in the sentimental novel or the sentimental comedy, "lively and effusive emotion is celebrated as evidence of a good heart". Moral philosophers saw sentimentality as a cure for social isolation; and Adam Smith indeed considered that "the poets and romance writers, who best paint domestic affections, Racine and Voltaire; Richardson, Maurivaux and Riccoboni; are, in such cases, much better instructors than Zeno" and the Stoics. By the close of the century, however, a reaction had occurred against what had come to be considered sentimental excess, by then seen as false and self indulgent—especially after Schiller's 1795 division of poets into two classes, the "naive" and the "sentimental"—regarded respectively as natural and as artificial. "sentimental" is a pejorative term that has been casually applied to works of art and literature that exceed the viewer or reader's sense of decorum—the extent of permissible emotion—and standards of taste: "excessiveness" is the criterion; "Meretricious" and "contrived" sham pathos are the hallmark of sentimentality, where the morality that underlies the work is both intrusive and pat. "Sentimentality often involves situations which evoke very intense feelings: love affairs, childbirth, death", but where the feelings are expressed with "reduced intensity and duration of emotional experience diluted to a safe strength by idealisation and simplification". Nevertheless, as a social force sentimentality is a hardy perennial, appearing for example as Romantic sentimentality in the 1960s slogans 'flower power' and 'make love not war. The 1990s public outpouring of grief at the death of Diana, "when they go on about fake sentimentality in relation to Princess Diana", also raised issues about the "powerful streak of sentimentality in the British character"—the extent to which "sentimentality was a grand old national tradition". Baudrillard has cynically attacked the sentimentality of Western humanitarianism, suggesting that "in the New Sentimental Order, the affluent become consumers of the 'ever more delightful spectacle of poverty and catastrophe, and of the moving spectacle of our own attempts to alleviate it. There is also the issue of what has been called "indecent sentimentality [in] pornographical pseudo classics", so that one might say for example that "Fanny Hill is a very sentimental novel, a faked Eden". However, in sociology it is possible to see the "sentimental tradition" as extending into the present day—to see, for example, "Parsons as one of the great social philosophers in the sentimental tradition of Adam Smith, Burke, McLuhan, and Goffman concerned with the relation between the rational and sentimental bases of social order raised by the market reorientation of motivation". Francis Fukuyama takes up the theme through the exploration of "society's stock of shared values as social capital". In a "subjective confession" of 1932, Ulysses: a Monologue, the analytic psychologist Carl Jung anticipates Baudrillard when he writes: "Think of the lamentable role of popular sentiment in wartime! Think of our so called humanitarianism! The psychiatrist knows only too well how each of us becomes the helpless but not pitiable victim of his own sentiments. Sentimentality is the superstructure erected upon brutality. Unfeelingness is the counter position and inevitably suffers from the same defects." [Carl Jung: The Spirit in Man, Art and Literature, London: Routledge, 2003, p. 143]
Пікірталастар
Дегенмен, сән мен ортаның өзгеруі – «ой-сана климаты» – туынды мен оқырман арасына араласып, сентиментальділікке қатысты қарапайым көзқарасқа қиындықтар туғызады. Сентиментальділік салыстырмалы деген пікір Джон Сиардидің «икемді келісімінде» көрінеді, онда оқырман ақынға жақындағанда автормен бірлесуге келіседі. Чарльз Диккенстің «Ескі қызығушылық дүкені» (1840–41) романындағы Кішкентай Неллдің өлімі мысалы, «көптеген бүгінгі оқырман үшін сентиментальділіктің нақты бір мысалы болуы мүмкін». Диккенстің оқырманы Ричард Холт Хаттон байқағандай, «оқырманға пафостың өзін-өзі жеп қоюының ауыр әсері қалады». Жақындағы феминистік теория бұл терминнің «сентиментальді роман» жанрына қатысты қолданылуын нақтылады, сондай-ақ «әйелдерді қанаудан туындаған әртүрлі мәдени көзқарастар туындылардың ізгілігіне және қаһармандардың идеалдарына құдайлық күш сыйлап, оларға бостандық бергенін» атап көрсетті.
Complications enter into the ordinary view of sentimentality, however, when changes in fashion and setting— the "climate of thought"—intrude between the work and the reader. The view that sentimentality is relative is inherent in John Ciardi's "sympathetic contract", in which the reader agrees to join with the writer when approaching a poem. The example of the death of Little Nell in Charles Dickens' The Old Curiosity Shop (1840–41), "a scene that for many readers today might represent a defining instance of sentimentality", The reader of Dickens, Richard Holt Hutton observed, "has the painful impression of pathos feasting upon itself." Recent feminist theory has clarified the use of the term as it applies to the genre "of the sentimental novel, stressing the way that 'different cultural assumptions arising from the oppression of women gave liberating significance to the works' piety and mythical power to the ideals of the heroines".
Сезімталдық қателік
Сезімталдық қателігі – ежелгі риторикалық тәсіл, ол адамның қайғы, ашу сияқты сезімдерін табиғат күштеріне жатқызады. Бұл сондай-ақ, "Жон Раскиннің адам сезімдерін жансыз немесе санасыз әлемге тағайындау амалы үшін ұсынған термині" ретінде белгілі – "Теокрит, Вергилий және олардың ізбасарлары" пасторальдық дәстүрде жақсы көретін "сезімтал поэтикалық троп, жағымсыз қателік" ретінде. Бұл термин сондай-ақ, эмоцияны дұрыс бағаламауға негізделген кез келген пікірді жоққа шығару үшін қолданылады: "адамдардың, біздің өзімізді білгенімізден артық жақсырақ – құрметтірек екендігін" көрсететін сезімталдық қателіктер; "таза эмоционалдық үлгілерден роман немесе пьеса құрастырудың сезімталдық қателігі".
The sentimental fallacy is an ancient rhetorical device that attributes human emotions, such as grief or anger, to the forces of nature. This is also known as the pathetic fallacy, "a term coined by John Ruskin for the practice of attributing human emotions to the inanimate or unintelligent world"—as in "the sentimental poetic trope of the 'pathetic fallacy', beloved of Theocritus, Virgil and their successors" in the pastoral tradition. The term is also used more indiscriminately to discredit any argument as being based on a misweighting of emotion: "sentimental fallacies that men, that we, are better—nobler—than we know ourselves to be"; "the 'sentimental fallacy' of constructing novels or plays 'out of purely emotional patterns.