Қытай-Тайвань бірлігі заң жобасы және даулы мәселелер

Кіріспе

Қытай Халық Республикасының ұлттық бірігуін нығайту туралы заң жобасы 2004 жылдың басында Қытай Халық Республикасының Тайваньпен бірігуіне ресми құқықтық негіз жасау ниетімен туындаған құжат. Оны Ухань қаласындағы Цзянхан университетінің профессоры, Ю Юаньчжоу (余元州) жазған, ол мемлекеттік қызметте емес. Заң жобасы ресми түрде қабылданбаса да, Қытайда кеңінен талқыланды. Аталған жобаға реакциялар әртүрлі болды: көбінесе Тайваньда бұл ҚХР-дың қастандық ниеттерін көрсетеді десе, кейбіреулері оны шешіміз қиын мәселеге икемді шешімдер ұсынғаны үшін мақтады. Бұл ұсыныс заң жобасына тікелей қосылмады (кейін заңға айналды). ҚХР-дың ресми анти-сецессиялық заңына федералды саясат сияқты ешқандай шаралар немесе жаңа валюта (төменде қараңыз) енбеді. Тайвань 1895 жылы Шимоносеки шарты бойынша Жапонияға өткенімен, 1945 жылы Жапония оны Гоминьдан әкімшілігіне қайтарды, бірақ ҚХР үкіметі Тайваньды Қытай Халық Республикасының 23-ші провинциясы деп санайды. Тарихи талап 1680 жылы Тайваньдың Цин империясына ресми қосылуына негізделген. Саяси тұрғыдан алғанда, ҚХР пікірінше, Қытай Республикасы үкіметі 1949 жылы Тайваньға көшкеннен кейін заңдылығын жоғалтты, сондықтан Тайвань да қоса, Қытайдағы барлық егемендік және билік ҚХР-ға автоматты түрде өтті. ҚХР ресми ұстанымы 1949 жылы ҚХР жойылмағанын, Тайваньда тәуелсіз саяси бірлік ретінде қалыптасқанын, бұл ҚХР мен ҚХР арасындағы қарым-қатынасты Солтүстік және Оңтүстік Корея сияқты бөлінген мемлекеттер арасындағы қатынасқа ұқсатады деп мәлімдейді. Көптеген елдер ҚХР-дың ұстанымын мойындаса да, ресми түрде танымайды, себебі көпшілігі бұл мәселеге қатысты бейтарапты сақтауды жөн көреді. Тайваньның саяси мәртебесіне қараңыз. 1949 жылдан бері ҚХР үкіметі Тайваньдың ҚХР-ға бірігуін талап етеді және қажет болған жағдайда Тайваньды күшпен біріктіру құқығын сақтап отыр. Алайда Тайваньда жүргізілген сауалнамалар ҚХР шарттары бойынша бірігуге қолдау көрсетушілердің өте аз екенін көрсетіп отыр, тіпті болашақта бірігуді жақтағандардың арасында да бейбіт бірігудің болашағы күмәнді. Чэн Шуй Бьянның ҚХР президентігіне қайта сайлануымен және Тайвань тәуелсіздігіне қолдаудың артуымен аралда Қытаймен байланысты емес, жаңа тайваньдық ұлттық сана пайда болуда. 2008 жылы КМТ президенттікке және заң шығарушы органға сайлауда жеңіс алып, билікке қайта келді. Тайвань қоғамдық пікірін өзгертуге жасалған бірнеше сәтсіз әрекеттер барысында ҚХР-дың мемлекеттік органдарынан жасалған ұсыныстар мен ақпараттар Қытай мен Тайваньды ҚХР билігімен біріктіру саясатын ресмилендіруге бағытталған заңды қарастыру мүмкіндігін көрсетті. Бұл 2004 жылдың мамыр айында премьер-министр Вэнь Цзябао Лондондағы қытай эмигранттарымен кездесуде мұндай заңды қарастыруға дайын екенін мәлімдеген кезде жекеленді. Бірнеше күннен кейін Ю Юаньчжоудың ұсынысы (жасыл кітапшаға ұқсас) жарияланды.

The proposed National Unification Promotion Law of the People's Republic of China is a document that appeared in early 2004 as a suggestion to create formal a legal basis for the People's Republic of China's unification with Taiwan. It was authored by a Chinese scholar Yu Yuanzhou (余元州), a professor from the Jianghan University in Wuhan who does not have a formal governmental position. Although no formal legislative action has been taken on the document, it was widely discussed in China. The reactions to the proposed document was mixed, with some, mainly in Taiwan, saying it provided evidence of hostile intent on the part of the PRC, while others praising it for proposing flexible solutions to the intractable conflict. This proposal has not been directly incorporated in the bill (which later passed into law). None of the policies (e. g. the federal policy, or a new currency, see below) appeared in the final, official anti secession law of the PRC. Although Taiwan was ceded to Japan in the treaty of Shimonoseki ratified in 1895 – then surrendered by Japan in 1945 to the Kuomintang Administration – the PRC government considers Taiwan to be the 23rd province of the People's Republic of China. The historical claim is based on the formal incorporation of Taiwan into the Qing empire in 1680. From the political perspective, according to the PRC argument, the government of the Republic of China ceased to be legitimate following its retreat to Taiwan in 1949, and thus all sovereignty and governmental authority in China was automatically transferred to the PRC, including that of Taiwan which was then under ROC administration. The official ROC line counters that it did not cease to exist in 1949 and has continued to function as a sovereign political entity on Taiwan to the present day, making the relation between the PRC and ROC similar to that between other states similarly partitioned (such as North Korea and South Korea). The PRC's position has been acknowledged by most other nations but not formally recognized, as most nations prefer to take an ambiguous approach on the issue. See Political status of Taiwan. Since 1949, the PRC government has demanded that Taiwan unify under the PRC, and has reserved the right to use military force to compel Taiwan to do so if necessary. However, opinion polls conducted in Taiwan have indicated that there is very little support for unification on the PRC's terms, even among those who favor eventual unification, making peaceful unification unlikely for the foreseeable future. With the reelection of Chen Shui bian to the ROC Presidency, and the growth of Taiwan independence sentiment, a new Taiwanese identity appears to be emerging on the island as opposed to identification with China. In 2008, the KMT regained both the presidency and the legislature with a pair of election victories over the DPP. In a string of unsuccessful efforts to change Taiwanese public opinion, several propositions and leaks from PRC governmental organs expressed consideration for a law aiming to formalize the policy for Chinese unification between mainland China and Taiwan under the authority of the PRC. This culminated in May 2004, when Premier Wen Jiabao pronounced to a group of Chinese expatriates in London that serious consideration of such a law would be taken. Several days later, Yu's suggestion (similar to a green paper) emerged.

Ю Юаньчжоудың бастапқы ұсынысының ережелері

Құжаттың жобасында 8 тарауға бөлінген 31 бап бар. Оның ережелері көбінесе конституциялық құқыққа қатысты. 2-бапта Тайвань «ҚХР Тайвань арнайы саяси аймағы» деп белгіленеді; бұл ҚХР-дың Тайвань үшін үкіметі қолдайтын арнайы әкімшілік аймақтан өзгеше әкімшілік бөлінісі болып табылады. Кереметі, Қытай Республикасына адал (немесе жақындық сезімі бар) қытай халқына материкті «ҚХР-ның материктік арнайы саяси аймағы немесе ҚХР-ның материктік арнайы саяси аймағы» (中華民國大陸特別政治區) ретінде уақытша көруге рұқсат беріледі. 3-бапта ҚХР-дың Тайваньға қатысты «бір ел, екі жүйе» саясатын іске асыру мақсаты қайтадан расталады, қажет болған жағдайда бұл саясат әскери күшпен жүзеге асырылуы мүмкін. 8-бапта Тайваньға ҚХР-дың салықтарынан босатылу қарастырылған. 3-тарауда «қытай доллары» деп аталатын жаңа, ортақ валюта құру ұсынылады, ол 0,1 грамм алтынға теңдігін сақтайды. Біріктірудің екі жолы ұсынылады: 4-тарауда бейбіт біріктіру үшін конституциялық келісімдер қарастырылған: Тайваньда қолданылатын Қытай Республикасының Конституциясының ескіргені айтылады, федерация құру ұсынылады. 5-тарауда бейбіт емес (әскери) біріктірудің құқықтық негізі баяндалған. Қарулы күш қолдану шарттары көрсетілген, сондай-ақ ҚХР-дың өзін тек қана қалыпты қару-жарақпен шектемейтіні, яғни жаппай қырып тастау қаруын қолдануы мүмкін екендігі нақты айтылған. 18-бапта Тайвань, егер ҚХР үкіметі белгілеген саясатқа бағынбаса, шабуылға ұшырауы мүмкін екендігі де көрсетілген. 6-тарауда біріктіруді қолдаушыларға құрмет көрсету қарастырылған, ал 7-тарауда сепаратизмге қарсы қылмыстық жазалар белгіленген – бұл жазалар тек Қытай аумағында жасалған әрекеттерге және Қытайдың материгінде, Макаода, Гонконгта және Тайваньда тұратын қытай азаматтары жасаған әрекеттерге ғана қолданылады. 30-баптың 1-тармағы заңды және оған енгізілетін өзгерістерді Ұлттық халық конгресісінің қабылдауын және Қытай Халық Республикасы Президентінің күшіне енгізуін қарастырады – бұл заң күшіне енгеннен кейін басқа лауазым болуы мүмкін екенін көрсетеді; 2-тармағында заңның тұрақты бөлімдерін өзгертуге болмайды, егер келесі келісімдер «құлайлырақ» (更加优惠, бірақ иесі көрсетілмеген) шарттарды қамтымаса; 3-тармағында заң Қытай Халық Республикасының Конституциясынан төмен, бірақ елдің басқа заңдарынан жоғары тұрады деп айтылған.

The draft document has 31 articles, organized in 8 chapters. Its provisions touch mostly constitutional law. Article 2 establishes Taiwan as the "Taiwan Special Political Area of PRC, or Taiwan SPA of PRC for short" ; this appears to be an administrative division of the PRC distinct from the Special Administrative Region espoused by the PRC government for Taiwan. Curiously, it allows Chinese people loyal (or having affinity) to the Republic of China to transiently view the mainland as "The Mainland Special Political Area of ROC, or The Mainland SPA of ROC" (中華民國大陸特別政治區). Article 3 reiterated the PRC's aim to implement the 'one country, two systems' policy for Taiwan, which would be brought into reality with military force if necessary. Article 8 exempts Taiwan from any PRC imposed taxes. Chapter 3 proposes the establishment of a new, common currency called the Chinese dollar set by fiat to be worth 0.1 grams of gold forever. Two methods of unification are laid out as options: Constitutional arrangement for peaceful unification is contained in Chapter 4: the Constitution of the Republic of China which is used in Taiwan is said to be obsolete; a federation is proposed. Chapter 5 provides the legal basis for non peaceful (military) methods of unification. The conditions for the use of armed force are set out, and explicitly states that the PRC may not limit itself to the use of conventional weapons, implying the use of weapons of mass destruction. Article 18 also stipulates that Taiwan will be subject to attack should it defy policy set by the PRC government. Chapter 6 provides for honours for those promoting unification, whereas Chapter 7 sets out criminal penalties against separatism—limited to acts carried out within Chinese territory, and acts carried out anywhere by Chinese residents in the Mainland, Macau, Hong Kong, and Taiwan. Article 30, section 1 provides that the law and subsequent changes thereof are to be carried out by the National People's Congress and signed into force by the President of the People's Republic of China—parenthetically, 'Head of State', probably to infer the possibility of a different position once the law takes effect; section 2 provides that permanent sections of the law cannot be changed unless later agreements contain promises that are 'more favourable' (更加优惠, but the beneficiary is unspecified); section 3 states that the law is lower than the Constitution of the People's Republic of China but higher than any other laws of the land.

Реакция

Тайвань Республикасының президенті Чэн Шуй Бьян бұл ұсынысқа қатысты үлкен алаңдаушылық білдірді және тайваньдық қоғамның оны қабылдауы күмәнді екенін айтты. Чен сондай-ақ, ұсынылып отырған заңның басты мақсаты – Қытай Халық Республикасының Тайваньға жасаған әскери қауіп-қорқытуларын заңдастыру екенін атап көрсетті. Бұдан өзге, заң жобасы Қытайдың бірігу саясатын қолдамайтын пікірлерді білдіргендерді қылмыстық жауапқа тартуға мүмкіндік береді. Заңға сәйкес, наразылық білдіргендер мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотталады, бұл заң 100 жылға дейін кері күшімен қолданылады, соның салдарынан сөз бостандығы және азаматтық құқықтар туралы маңызды мәселелер туындайды. Чен бұл заң тайваньдықтардың Қытайға деген қарсылығын күшейте түсіп, жағдайды шиеленістіре түседі деп мәлімдеді. Бұл заңның Қытай билігі үшін қаншалықты маңызды болғаны немесе болмағаны әлі анық емес. Заңды үкіметтік өкілеттігі жоқ жеке тұлға ұсынған, ал Ұлттық халық конгресі бұл заңға қатысты ешқандай ресми шара қабылдаған жоқ. 2004 жылғы жаздан кейін екі жақта да бұл заң жобасына сілтемелер азайып, көптеген сарапшылар Қытайдың оны қоғамдық пікірді анықтау үшін жариялаған деген қорытындыға келді. Осы ұсыныстан кейін Қытай «Бөлінуге қарсы» заңын қабылдады.