Кіріспе

Врана сарайы (Дворец "Врана"; бұрынғы Враня;) – Болгарияның астанасы Софияның шетінде орналасқан патша сарайы. Бүгінде ол Болгарияның бұрынғы патша отбасының ресми резиденциясы болып табылады. София орталығындағы Патша сарайы (қазіргі Ұлттық өнер галереясы және Ұлттық этнографиялық мұражай) өкілдік мақсаттарға арналса, Варна маңындағы Эуксиноград сарайы жазғы резиденция болды. Ал Врана сарайы – Болгария патша отбасының көбінесе уақытын өткізген орны. Врана сарайы 571 метр биіктікте орналасқан. Оның құрамында Софияның азаттығына үлкен үлес қосқан Чардакли шаруашылығындағы көпір де бар.

Тарих

Бұл кең жерді 1898 жылы патша Фердинанд I сатып алған. Ол София қаласының сыртында орналасқан, ал қазір қаланың ішінде қалған. Мұнда үлкен саябақ пен екі ғимарат бар: біріншісі – 1904 жылы Георгий Финговқа тапсырылып салынған екі қабатты аңшылық үй, екіншісі – 1909 және 1914 жылдар аралығында мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылып салынған сарай. Кешендегі ең көне ғимарат – аңшылық үй, архитектуралық тұрғыдан "Пловдив бароккосының виенналық сәндік элементтерімен жасалған көркем туындысы" деп сипатталады. Белгілі сәулетші Никола Лазаровқа тапсырылған үш қабатты сарайдың үш бөлмесі кейіннен барокко стилінде, оның ішінде біреуі австриялық патша сарайларының стилінде, біреуі болгар ұлттық стилінде, ал кабинет венециан стилінде безендірілген. Сарайда ағаштан ойылған төбе, еменнен жасалған қабырға жабыншалары, орнатылған металл пластиналар мен Делфт керамикасы бар. Ішкі бағаналар Каррара мәрмәрінен жасалған, ал ескі Шиндлер лифті әлі де пайдаланылуда. Архитектуралық тұрғыдан Врана сарайы византиялық ықпалдарды, болгар ұлттық қайта жаралу дәстүрлерін, модерн мен француз классицизмін үйлестіреді. 2001 жылдың көктемінде Симеон әйелі Маргаритамен бірге жаңадан жөнделген ескі аңшылық үйге көшіп келді. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, 0,968 шаршы километрлік саябақ көпшілікке ашық. Саябақта 400-ден астам өсімдік түрі өседі және ол ландшафт архитектурасының ұлттық ескерткіші деп жарияланған. Врана паркінде жұмыс істеген ландшафт суретшілерінің қатарында В. Георгиев, К. Байкушев, Жюль Лошо, Иоганн Келлер, Антон Краус, Аларикус Делмард және Вильгельм Шахт бар. Паркке көл және бірнеше тау бақтары кіреді. Сарай, Симеон II-ге қайтарылған басқа да мүліктермен бірге, 2000-шы жылдарда болгар БАҚ-та және қоғамда қызу пікірталас тудырды, себебі көптеген адамдар олардың мемлекеттік меншікке жататынын айтады. 2013 жылдың маусымынан бастап саябақ демалыс күндері көпшілікке ашық. Парк жұмыс істейтін күндері ғана жүретін X50 арнайы автобусы сарайды Бүркіт көпірімен байланыстырады.