Кіріспе
Рим саясаткері және көтерілісші көшбасшы Марк Эмилий Лепид (б.з.д. 121 – 77 жж.) – римдік мемлекет қайраткері және генерал. Луций Корнелий Сулланың қайтысынан кейін, ол Сулла үкіметіне қарсы көтеріліс ұйымдастырды немесе оған қосылды, жыл соңында консул лауазымына тікелей қайта тағайындалуды талап етті, ал одан бас тартылған соң Римге әскерімен жорық жасады. Лепидтің әскерлері Милвий көпірі маңындағы шайқаста жеңіліске ұшырады және ол Сардинияға қашты. Ол триумвир Лепидтің және б.з.д. 50 жылы консул болған Луций Эмилий Лепид Паулустың әкесі болды.
Marcus Aemilius Lepidus ( 121 – 77 BC) was a Roman statesman and general. After the death of Lucius Cornelius Sulla, he joined or instigated a rebellion against the Sullan regime, demanding a consecutive term as consul late in his year and, when refused, marching on Rome. Lepidus' forces were defeated in a battle near the Milvian Bridge and he fled to Sardinia. He was the father of the triumvir Lepidus and of the Lucius Aemilius Lepidus Paullus who was consul in 50 BC.
Ерте мансап
Әлеуметтік соғыс кезінде Лепид Солтүстік Италияда 89 ж.б.д. консул болған Помпей Страбонның қол астында шайқасты. Сулла Грекияда Бірінші Митридат соғысында болған кезде ол, әдетте, эдиль болған. 82 ж.б.д. ол азаматтық соғыста Сулланың жағына қосылды; сол жылы немесе келесі жылдың басында ол Лацийдегі Норба қаласын басып алған болуы мүмкін. Сулланың диктатурасы кезінде ол преторлық лауазымды атқарды. Т.Р.С. Броутонның «Рим Республикасының магистраттары» еңбегінде бұл 81 ж.б.д. деп көрсетілген, бұл пікірге Т. Кори Бреннан «Рим Республикасындағы претура» еңбегінде де келіседі. Сулланың проскрипциялары Лепидке зор байлық әкелді. Преторлық қызметтен кейін Лепид 80 ж.б.д. Сицилияның пропреторлық губернаторы болды. Цицеронның «Веррин» сөздерінде Лепидтің губернатор ретіндегі беделі қараласа да, бұл сөздер Лепидтің арсыз өлімінен кейін жазылған, сол кезде Лепидке қарсы айыптаулар мен оның ізбасарларына жағымпаздануды шындықтан ажырату қиын болды. Дегенмен, оның Сицилиядағы әрекеттері Метелл Непос пен Метелл Целердің, сол кездегі жастардың, оны қудалауына себеп болды. Бірақ, қудалау тез тоқтатылды және Лепидтің мансабына ешқандай зиян келтірмеді – ол дереу консул болып сайланды – бұл Метеллдердің ісі нашар болғанын немесе Лепидтің тым танымал болғанын (мүмкін, сицилиялық астықты Римге сәтті жеткізу қабілеті үшін) сотта жеңіске ұшыратуға болмайтындығын көрсетеді.
Консулдық қызмет
Лепид 78 ж.б. консулдыққа претор болып сайланды, ал оның әріптесі Квинт Лутаций Катул болды. Сайм сол жылы тек екі кандидат болды деп есептеді, бірақ сайлау еркін өткен болуы мүмкін. Плутархтың айтуынша, Помпей оның сайлауын қолдап, Лепидке сенімсіздікпен қараған Сулланың қалауына қарсы оған көмектескен. Плутархтың Помпейдің көмегінің маңыздылығы туралы айғақтарын оның «басты ойыншылардың ықпалын асыра көрсету бейіліне» байланысты бағалау қиын; Лепидтің текті әулеті, Эмилия базиликасындағы жұмыстары және мүмкін пара (Саллуст бойынша) сайлауда оған көмектескен. Сондай-ақ, Сулла Лепидтің кандидатурасына қарсы болды ма, әлі белгісіз. Өкілеттігі кезінде Лепид Суллаға қарсы соғыста жеңілгендердің наразылығын пайдаланып, сол жылы қайтыс болған Сулланың қоғамдық жерлеуіне және диктаторға қатысты damnatio memoriae-ге қарсы науқан жүргізді. Алайда, оның консулдық әріптесі Квинт Лутаций Катул, Помпейдің қолдауымен, диктаторға сәнді қоғамдық жерлеу рәсімін өткізуге қол жеткізді, мүмкін Сулланың заңдары мен реформаларын заңдастыру үшін Сулладан кейінгі жеңімпаздар мүдделі болған шығар. Бірақ Лепид тартып алынған мүлікті қайтару, Сулла тұсында азаматтық және саяси құқықтарынан айырылғандарды қалпына келтіру, жер аударылған азаматтарды қайтару және Сулла заңдарын жою үшін күресін жалғастырды. Бұрынғы жазалаудан пайда көргендердің көпшілігі жер аударылғандарды қайтаруға қарсы болды, олардың қудалау бастауы немесе бұрынғы мүлкін талап етуі мүмкін деп қорқып. Лепид сонымен қатар қалалық плебке астық тарату туралы заң – lex frumentaria қабылдануын қамтамасыз етті. Алайда ол трибундардың саяси құқықтарын қалпына келтіруге қарсы болды, өйткені жоғалған сөйлеуінде бұл қоғамдық мүддеге қайшы екенін айтты. Сонымен қатар ол әріптесімен қалалық префектті тағайындау мәселесінде дауласты. Лепидтің популистік риторикасы «күтпеген нәтижелерге әкелді», өйткені Фаэсула қаласында (Этрурия) тұрғындар Сулланың ветерандық колонияларына шабуыл жасады. Лепид пен оның әріптесі Катул сенатпен төтенше жағдайды реттеу үшін жіберілді. Грюен нақты айтқандай, «сенат Лепидтің мәлімдемелері оны өз үгіт-насихатымен шақырылған көтерілісті басу үшін жіберуге болмайтын деңгейде кінәлі етпеді». Лепид Сулланың өлімінен кейін диктатордың қарсыластарымен келісімдер жасау арқылы саяси қолдауын кеңейтуді күткен, бірақ сенат мұны революциялық бүлік деп қарастырмады. Бірақ Этрурияға келгеннен кейін көтерілісшілер Лепидті өздерінің басшысы деп жариялады, ол аймақтағы халықтың күшті қолдауына ие болғандықтан бұл лауазымды қабылдады. Лепид көтерілісшілердің жағына өткеннен кейін де сенат оған қарсы әрекет етпеді, оған Трансальпин және Цисальпин провинцияларын берді және екі консулдың бір-бірімен қақтығысуын болдырмауды бұйырды. Бұл Лепидке сенатта әлі де қолдау бар екенін көрсетеді. Тек Лепидке консулдық сайлауын өткізу үшін үйіне оралуға бұйрық берген кезде ғана сенат оған қарсы шықты: ол «өз қалауын білгендей» екі рет консул болуды талап етті және бас тартты.
Көтеріліс
Оның болмауы және сайлаулар өткізілмегендіктен, интеррекс тағайындалды және сайлаулар ұйымдастырылды, нәтижесінде Мамеркус Эмилиус Лепид Ливиан мен Дексим Юний Брут консулдар болып сайланды. Нәтиже ашық түрде манипуляцияланды, Мамеркус Лепидтің қарсыласы өтінішін кері тартып алуға мәжбүр болды. Алайда, нәтиже Эмили Лепиди және Юний Брути отбасыларының «екі тәртіпсіз жеке тұлғаның жойылуынан аман қалатынын» анық көрсететін мәлімдеме жасады. 77 жылдың басында жаңа консулдар тұсында, бұл Лепидке қарсы, 91 жылы консул болған және экс-цензор Люций Марций Филипптің ықпалымен сенатус консультум ультиматум қабылданды. Бұл құжат проконсул Катулға, интеррекс Аппий Клавдий Пульхерге және басқа магистраттарға мемлекетті қорғауды бұйырды. Лепидтің лагеріндегі сенатқа қарсы күштерге кіші Люций Корнелий Цинна (84 ж.б.д. қайтыс болған Циннаның ұлы), Маркус Юний Брут (тиранды өлтіргеннің әкесі), Маркус Перперна және Сципион кірді; жас Юлий Цезарьден қолдау сұралды, бірақ ол бас тартты. Катулдың әскери беделі нашар болғандықтан, сенат Помпейге де көмекке шақырды, оған Лепидке қарсы ерекше құқық берді. Помпей, пропраэтор легаты ретінде тағайындалғаннан кейін, өзінің ардагерлерінен жылдам әскер жинап, солтүстіктен Римге қарай жорыққа шыққан Лепидтің қозғалысын қадағалады. Римде әскер жинаған Катул Лепидке тікелей шабуыл жасап, оны Римнің солтүстігінде жеңді. Осы уақытта Помпей Лепидтің қолбасшыларының бірі Маркус Юний Брутті Мутинада тұтқынға алды. Содан кейін Помпей Лепидтің артқы қанатына шабуыл жасап, оны Козаға жақын жерде қоршады; Лепид тағы да жеңілгенімен, әскерінің бір бөлігін көтеріп алып, Сардинияға шегінді. Ол көп ұзамай Сардинияда қайтыс болды, оны сол жерде пропраэтор болып тағайындалған Валериус Триар (аты белгісіз) жеңді.
Отбасы
Ежелгі Плиний Лепидтің әйелі Аппулеядан ажырасқанын айтады, бірақ қандай күні болғанын көрсетпейді. Ол Луций Аппулей Сатурнинмен туыс болған. Сулланың жазалау тізімі кезінде ол өте байыды. Плинийдің пікірінше, Римдегі ең әдемі үй осы кісіге тиесілі болған, оның мармар табалдырықтары мен Троя шайқасының суреттері салынған қалқандары бар еді.