Кіріспе

Музыкалық аспап

Цудзуми (鼓) немесе Цузуми – жапондық қол барабаны. Ол құмсағат пішіндес ағаштан жасалған корпустан тұрады, екі барабан табағына байланысты арқандар арқылы кернеуді арттыруға немесе азайтуға болады. Бұл механизм ойнау барысында барабанның дыбыс биіктігін өзгертуге мүмкіндік береді, бұл африкалық сөйлейтін барабан мен үнділік дхадд сияқты.

Тарих

Цудзумидің алдыңғы түрі – жамбас барабаны (腰鼓; йоко) 7-ші ғасырда Оңтүстік Қытайдан Жапонияға гигаку ансамблінің бір бөлігі ретінде әкелінді. Йоконың төрт түрі болды, олардың ішінде 2=壱鼓 (3=ikko) және 2=三ノ鼓 (3=san no tsudzumi) ғана сақталып қалды. Қазіргі цудзуми сияқты, йоконың мембранасы 2=調べ緒 (3=shirabeo) деп аталатын ең жіпке бекітілді. Қазіргі аспаптан айырмашылығы, йоко орындаушының мойнына ілінді. Барабанның қабығына оң қолымен ұсталған соққышпен және сол қолымен соғылатын алақанмен соқты. Он екінші ғасырда икко, йоконың ең кішкентай түрінің орындалуы өзгерді, онда ойнаушылар оң қолмен бір жаққа соққы беріп, сол қолмен дыбысты реттеуге көшті.

Өнер көрсету

Цудзуми ойнағанда екі негізгі техника бар: сымдарды бос ұстап, барабанның басына ортасынан соққы беру немесе сымдарды қысып, барабанның басына ағаш бөлігіне жақынрақ соққы беру. Біріншісі жұмсақ «пон» және «пу» дыбыстарын шығарады, ал екіншісі – жоғарырақ «та» және «чи» дыбыстарын. Барабан басына ортасынан соққы беру дыбыстың өте нашарлауына әкелуі мүмкін, себебі барабан басының екі қарама-қарсы жағындағы тербеліс бір-бірін жойып жіберуі мүмкін. Сондықтан, цудзумидің басының ішкі жағына кішкентай былғары жапсырмалар жабыстырылады, бұл Но және Кабуки театрларында цудзумиге сүйемелдейтін үлкен шиме дайкоға ұқсас. Цудзуми шиме дайкоға қарағанда нәзік аспап болғандықтан, ол ойнау орнында, қоршаған ортаның температурасы мен ылғалдылығына қарай, ойыншының сілекейімен ылғалданған ваши қағазының кішкентай бөліктерімен қосымша реттеледі. Бұл аспапты күтіп ұстаудың ерекшелігі – барабан басының белгілі бір деңгейде ылғалды болуы керек, сонда ғана қанағаттанарлық дыбыс шығарады. Цузуми ойнамас бұрын, музыкант екі басына да тікелей дем алады. Кейде тіпті сілекей алып, барабан басына жағады. Дыбыстың сапасы ойналатын жердегі атмосфераның ылғалдылығына байланысты болады. Барабан басының ылғалды болуын қамтамасыз ету үшін, музыкант ойнамайтын кезде ара-арасында барабан басына дем береді. Дегенмен, егер барабан басы тым ылғалды болса, ол дұрыс ойнау үшін тым бос болып, бетінде көзге көрінетін толқындар пайда болуы мүмкін, бұл дыбыстың сапасын нашарлатады.

Құрылыс

Әрбір барабанның басы темір сақинаға тігілген бие терісінен жасалады. Содан кейін артқы жағына қалың күшейткіш қабат жағылады, одан соң уруши лагы және алтын жапырақтарымен аяқталады. Тігіс іздері де уруши лагымен жабылады, бұл барабан басына әшекейлеумен қатар қосымша нығайтуды қамтамасыз етеді. Керісінше, ōtsuzumi барабандары үшін қолданылатын барабан бастары жуан жылқы терісінен жасалады және олар тұтынуға арналғандықтан ешқашан безендірілмейді. Ағаш корпусы бір бөлік шие ағашынан қашалған және маки-э стилінде уруши лагымен және алтын жапырақтарымен әшекейленген. Корпустың ұзындығы 25 сантиметрге жетеді. Бұрын арқандар қызыл бояумен боялған, бірақ оның улы болуына байланысты қазір басқа бояулар қолданылады. Оларды жасауға жұмсалған ұқыпты шаралардың арқасында, барабан бастары мен ағаш корпусынан тұратын жиынтық, дұрыс күтім жасалса, ғасырлар бойы сақталады; кәсіби ойнаушылар Эдо кезеңінен немесе Муромати кезеңінен қалған аспаптарды пайдалануы жиі кездеседі. Ал жаңа аспаптарды тозуға келтіру үшін жылдар, тіпті ондаған жылдар қажет болуы мүмкін. Уақыт өте келе тозығына байланысты тек аспапты ұстап тұрған арқандарды ауыстыру қажет. Цузуми Но және кабуки театр музыкасында да, минъё (民謡) немесе жапон халық музыкасында да қолданылады. Ол көбінесе үлкен tsuzumi; 大鼓; ōtsuzumi, сондай-ақ ōkawa (大皮) деп аталатын үлкенірек нұсқасымен бірге орындалады. JR Kanazawa станциясының шығыс кіреберіс қақпасы цузумиге ұқсас етіп салынған.