Кіріспе
Классикалық қытай романының кейіпкері Лин Дайю (сонымен қатар Лин Тайю деп те жазылады, s=林黛玉, Чи Чен Ванның аудармасында "Қара Жемшұжын" деп берілген) – 18 ғасырғы Као Сюэцзиньнің "Қызыл бөлме арманы" романының негізгі кейіпкерлерінің бірі. Ол жақсы білімді, зиялы, өткір тілді және әдемі, бірақ денесі нашар, кейде көңілі құсаң жас әйел ретінде бейнеленеді. Дайю, Цзя Баою және Сюэ Баочай арасындағы махаббат үшбұрышы – кітаптың басты сюжеттік желілерінің бірі. Лин – қытай әдебиетіндегі ең сүйікті, даулы және көп жайлы жазылған кейіпкерлердің бірі. Оның бейнесінің күрделілігі және Као романындағы оның шынайы суреттелуі мақтауға лайық болды.
Lin Daiyu (also spelled Lin Tai yu, s=林黛玉, rendered Black Jade in Chi chen Wang's translation) is one of the principal characters of Cao Xueqin's classic 18th century Chinese novel Dream of the Red Chamber. She is portrayed as a well educated, intelligent, witty and beautiful young woman of physical frailness who is somewhat prone to occasional melancholy. The love triangle between Daiyu, Jia Baoyu and Xue Baochai forms one of the main threads of the book. Lin has become one of the most loved, controversial and written about Chinese literary characters. The complexity of her depictions and the compassionate nature of her portrayal in the novel by Cao has garnered acclaim.
Өмір
Фрейминг тарауларында Лин Дайю гүл болған, кейіннен гүлге су құйып, өмір берген Цзя Баоюға «көз жасының қарызын» төлеу үшін Дайю ретінде дүниеге келген. Лин мен Цзя кітаптағы жалғыз екі кейіпкер еді, олар нағыз емес әлемнен келген. Сучжоудың ғалым-әкімі Линь Рухай мен Ронггуо үйінің леди Цзя Миннің қызы Дайю жақын жердегі Янчжоудағы отбасылық сарайда ата-анасымен тәрбиеленді, онда ол тамаша білім алды. Оның әдебиетке қабілеті жоғары және тез үйренеді. Бала кезіндегі ұстазы – Цзя Юкүн (贾雨村). Бала кезінде бір буддалық монах оны қайғылы тағдырдан құтқару үшін алып кетуді ұсынған. Әрине, бұл ұсыныстан бас тартты. Денесі табиғатынан әлсіз болғандықтан, ол өте ерте жасынан дәрі-дәрмек пен тониктер ішіп келді, соның салдарынан дене бітімі жұқа және нәзік болды. Алты жасында Дайю анасынан айырылды; көп ұзамай ол анасының әжесімен, күшті Цзя кланының анасы, әже Цзямен бірге болу үшін астанаға шақырылды. Ол бірден анасының туысы және әжесінің сүйіктісі Цзя Баоюмен, сондай-ақ үйдегі көптеген қыз туыстарымен жақын болады. Дайюдың әкесі Ронггуо үйіне келгеннен кейін бірнеше жылдан кейін қайтыс болады, оны толық жетім қалдырады. Ол – әже Цзяның ең жақсы көретін немерелерінің бірі. Дайю – эмоционалды қыз, көңіл-күйі жиі өзгереді және меланхолияға бейім. Ол бала кезінен ауру болған деп айтылады; шындығында, алғаш танысқанда, бір шумақ оны «Би Ганның жүрегі сияқты, бірақ одан да ақылды; және Си Цзидің ауруы сияқты, бірақ одан да әдемі» деп сипаттайды. Оның жиі қыңыр қарауы Баоюға оны алғаш кездескенде Пинпин (颦颦) немесе Фроунер деп атауға мүмкіндік береді. Қытай өнерінде жиі бейнеленетін және қытай операларында қайта жандандырылатын Дайюдың есімді бейнесінің бірі – «Дайю гүлдерді көму» (黛玉葬花, 27–28 тараулар). Баоюмен түсініспеушілікке байланысты меланхолияға берілген Дайю баққа құлаған гүл жапырақшаларын көмуге барады, оларды таза сақтау үшін жібекке орап, олардың (және өзінің) өткіншілігіне терең жылайды. Ол өлі жапырақшаларға арнап, Баоюдың естіп қалған алғыс айтуға лайық баллада жазды: «Енді сен өлдің, мен сені қабірге жинап жатырмын, мен өзімнің қайтысымды қашан жоқтап өлетінімді әлі білмеймін». Дайюдың эмоционалды шабуылдары үстімізгі әлемнің контекстінде түсінікті. Дайю – көктегі құдайлық қызметшінің (Баою – оның қайта тууы) қамқорлығы арқасында саналы өмірге ие болған қайта туылған қызғылт маржан гүлі. Бұл сыйға алмасу үшін гүл адам болып қайта туылуға және күтімшісіне өмір бойы адам қанша жыласа, сонша көз жасы төгуге уәде берді.
Сюэ Баочаймен салыстыру
Лин Дайюдың мінезі Баоюдың тағы бір туысы Сюэ Баочайдан өзгеше. Екі басты әйел кейіпкер, көбінесе бір-біріне қарама-қарсы қойылып жасалған. Екеуі де Цзя Баоюмен тығыз байланысты, біреуі – оның шын сүйіктісі, екіншісі – келісімі бойынша үйленуге тиіс болған жары, және олардың әрқайсысының есімінде Баоюдың атының бір таңбасы бар. Тіпті олардың дене бітімі де қарама-қарсы: Дайю нәзік әрі икемді, ал Баочай денелігімен Ян Гуйфэйге теңестіріледі. Дэйю мен Баочай екеуі де емдік препараттар қабылдаса да, Дэйю айқын түрде әлсіз, себебі оның денсаулығы нашар. Екі әйел бір-бірін толықтырады – әрқайсысының бойында Цао Сюэцзиньнің идеалды әйелінен жоқ қасиеттері бар. Дайю көңіл көтерілмейтін, аса сезімтал, инстинктивті ақын, ол адамдарға, оқиғаларға және табиғатқа терең сезіммен қарайды. Ронггуо үйінің жоғары мәртебесіне қарамастан, ол өзін қорғалмайтын және жалғыз сезінеді. Дайю қызғанышқа оңай беріліп, кекешіңдеп, сарказммен сөйлейді, оны оның қызметшілері "көңілдің шаршауы" деп түсіндіреді. Ал Сюэ Баочай үйдегі қыздар мен әйелдердің сүйіктісі. Оның салмақты, епті мінезі Дайюға қарағанда кем қиындыққа душар етеді. Дегенмен Баочай Баоюмен эмоционалдық байланысқа ие емес және кітапта үлгілі әйел және отбасының керемет "шебері" ретінде бейнеленеді. Баоюдың қызметшісі Циньвэнь (晴雯) көбінесе Дайюдың "екі жақтысы" саналады, себебі олардың темпераменті мен "ұқсас сұлулығы" бірдей.
Қазіргі заманғы сілтемелер
433 Эрос астероидіндегі Тайю кратері оның құрметіне аталған. Питер Габриэльдің "Шекарасыз ойындар" әнінде Лин Тай Ю есімі айтылады. Синди Понның "Қиянат" романындағы басты кейіпкер Дайю Тай Ю есімімен аталады. Женни Тингхуй Чжанның "Төрт аспан қазынасы" романындағы қаһарман Лин Дайю есімімен аталған.