Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1610 ж. қытайдың натуралистік романы
1610 Chinese naturalistic novel
Цзинь Пин Мэй (ағылшын тілінде The Plum in the Golden Vase немесе The Golden Lotus) – 16 ғасырдың соңғы жартысында, Мин әулетінің (1368–1644) кешігіп жатқан кезеңінде, халық тілінде жазылған қытай романы. 100 тараудан тұратын бұл роман Ланлинг Сяоксиао Шэн (蘭陵笑笑生) – «Ланлингтің күлкілі ғалымы» деген псевдониммен жарияланды. Автордың Шандоң провинциясының Ланлинг округінен екендігі ғана белгілі. Роман 1596 жылдан бері қолжазба түрінде тарады, ал алғашқы басылымы 1610 жылға дейін қайта жөнделген болуы мүмкін. 1695 жылы Чжан Чжупо редакциялап, түсіндірмелермен бірге жариялаған ең көп таралған нұсқасы автордың ниеттерін жақсырақ түсіну үшін кейбір бөлімдерді өшіріп немесе қайта жазды. Романның жыныстық қатынастарды ашық бейнелеуі, Батыстағы «Леди Чаттерлидің махаббаты» мен «Лолита» романдары сияқты әйгілілікке ие болды. Алайда, аудармашы Дэвид Тод Рой сияқты сыншылар, романның орталық кейіпкерлерінің еркіндігі үшін жаза тартатын қатаң моральдық құрылымы бар екенін айтады. «Цзинь Пин Мэй» романының аты үш басты әйел кейіпкерінен шыққан: Пан Цзиньлян (潘金蓮, есімі «Алтын лотос» деген мағынаны білдіреді); Ли Пинг'ер (李瓶兒, сөзбе-сөз «Кішкентай құмыра»), Симен Циннің қарындасы; және Панг Чунмэй (龐春梅, «Көктемгі шұбар гүлдер»), отбасының ішінде билікке жеткен жас қызметші. Роман барысында Сименнің алты әйелі мен сүйіктісі, сондай-ақ бір ер қызметшісі барлығы 19 жыныстық серігі болды. «Цзинь Пин Мэй» романында 72 егжей-тегжейлі жыныстық эпизодтар бар. Дегенмен, романның бір миллионнан астам сөзден (соның ішінде толық ағылшын тіліне аудармасында 3600-ден астам беттен) тұратынын ескерсек, графикалық жыныстық көріністер жалпы мазмұнының 3 пайызынан да аз бөлігін құрайды.
Jin Ping Mei —translated into English as The Plum in the Golden Vase or The Golden Lotus—is a Chinese novel of manners composed in vernacular Chinese during the latter half of the 16th century during the late Ming dynasty (1368–1644). Consisting of 100 chapters, it was published under the pseudonym Lanling Xiaoxiao Sheng (蘭陵笑笑生), "The Scoffing Scholar of Lanling," but the only clue to the actual identity is that the author hailed from Lanling County in present day Shandong. The novel circulated in manuscript as early as 1596, and may have undergone revision up to its first printed edition in 1610. The most widely read recension, edited and published with commentaries by Zhang Zhupo in 1695, deleted or rewrote passages to help understand the author's intentions. The explicit depiction of sexuality garnered the novel a notoriety akin to Lady Chatterley's Lover and Lolita in the West, but critics such as the translator David Tod Roy see a firm moral structure which exacts retribution for the sexual libertinism of the central characters. Jin Ping Mei takes its name from the three central female characters—Pan Jinlian (潘金蓮, whose given name means "Golden Lotus"); Li Ping'er (李瓶兒, literally "Little Vase"), a concubine of Ximen Qing; and Pang Chunmei (龐春梅, "Spring plum blossoms"), a young maid who rose to power within the family. In the course of the novel, Ximen has 19 sexual partners, including his six wives and mistresses, and a male servant. There are 72 detailed sexual episodes in Jin Ping Mei. However, considering the novel has over one million words (and over 3,600 pages in complete English translation), the graphic sexual scenes accounts for less than 3 percent of its total content.
Бағалау
Ғасырлар бойы порнографиялық деп танылып, көбінесе ресми түрде тыйым салынған бұл кітап, бірақ білімді топтың көптеген өкілдері оны жасырын түрде оқыған. Цин әулетінің ертедегі сыншысы Чжан Чжупо, Цзинь Пин Мэйді порнографиялық деп есептегендердің «тек порнографиялық бөлімдерін оқитынын» айтқан. 1920 жылдары жазған ықпалды автор Лу Сюнь оны Мин әулетінің «әдеп-ғұрып романдарының ең танымал туындысы» деп атап, Мин әулетінің сыншысы Юань Хундоның «Су Ху Чжуаньнан кейінгі екінші классикалық туынды» деген пікірін келтірген. Ол сондай-ақ, романның «іс жүзінде бүкіл билеуші топты айыптау екенін» айтқан. Американдық ғалым және әдеби сыншы Эндрю Х. Плакс Цзинь Пин Мэйді «Үш Патшалық Роман», «Су Шеті» және «Батысқа Саяхат» романдарымен бірге «Мин романының төрт шедеврінің» бірі деп санайды. Ол бұл туындыны кейіпкерлерді жасаудағы жетістіктері үшін, әсіресе әйел бейнелерін күрделі бейнелеуі үшін «әдебиеттегі маңызды кезең» деп сипаттаған. Джеймс Роберт Хайтауэр 1953 жылы жазғандай, «Қызыл Бөлме Арманымен» бірге «масштабы, кейіпкерлерді нәзік бейнелеуі және күрделі сюжеті» тұрғысынан «ең ұлы романдардың» қатарында тұрады. Филип С. Ю. Сунь оның шеберлігі «Қызыл Бөлме Арманынан» төмен болғанымен, «тереңдігі мен күшімен» одан асып түсетінін айтқан. Романда бүгінде фетиш саналатын жыныстық заттар мен жыныстық қатынас техникаларының көптеген сипаттамалары, сондай-ақ көптеген әдепсіз әзілдер мен ишаралы, бірақ қызықтыратын жыныстық эвфемизмдер кездеседі. Кейбір сыншылар жоғары сексуалдық сипаттамалардың маңызды екенін және жыныстық тақырыптарды қамтитын басқа қытай романдарына, әсіресе «Қызыл Бөлме Арманына» «азат етуші» әсер еткенін айтады. Дэвид Тод Рой (романның аудармасы 1993–2013 жылдары жарық көрген) «тежелмейтін моральдық көрініс» көрген, оны ол адам табиғаты жаман және оны моральдық өзгерту арқылы ғана жақсартуға болатынына сенетін Кунзи философиясымен байланыстырған. Автордың Сюй Вэйден Ван Шичжэнгә «ауысуын» сол кезеңнің танымал жазушысына «танымал әдеби туындыны жатқызу» практикасымен түсіндіруге болады. Басқа ұсынылған кандидаттар Ли Кайсянь және Тан Сяньцзу. 2011 жылы Чжэцзян университетінің ғалымы Сюй Ёнмин Бай Юэ автор болуы мүмкін екенін мәлімдеген. Романда басқа авторлардың еңбектерінен көптеген цитаталар мен алынған материалдар бар. «Кембридж қытай әдебиетінің тарихы» кітабында жазылғандай, Цзинь Пин Мэйдің дереккөздеріне халық ауыз әдебиеті, порнография, тарих, драма, танымал әндер, әзілдер, жағымды әңгімелер, сондай-ақ ресми газеттер, келісімшарттар және мәзірлер сияқты әдебиеттің шеңберінен тыс мәтіндер кіреді.
For centuries identified as pornographic and officially banned most of the time, the book has nevertheless been read surreptitiously by many of the educated class. The early Qing dynasty critic Zhang Zhupo remarked that those who regard Jin Ping Mei as pornographic "read only the pornographic passages." The influential author Lu Xun, writing in the 1920s, called it "the most famous of the novels of manners" of the Ming dynasty, and reported the opinion of the Ming dynasty critic, Yuan Hongdao, that it was "a classic second only to Shui Hu Zhuan." He added that the novel is "in effect a condemnation of the whole ruling class." The American scholar and literary critic Andrew H. Plaks ranks Jin Ping Mei as one of the "Four Masterworks of the Ming Novel" along with Romance of the Three Kingdoms, Water Margin, and Journey to the West, which collectively constitute a technical breakthrough and reflect new cultural values and intellectual concerns. It has been described as a "milestone" in Chinese fiction for its character development, particularly its complex treatment of female figures. James Robert Hightower wrote in 1953 that along with The Dream of the Red Chamber, it ranks with "the greatest novels" for "scope, subtle delineation of character, and elaborate plot." Phillip S. Y. Sun argued that although in craftsmanship it is a lesser work than The Dream of the Red Chamber, it surpasses the latter in "depth and vigour". The novel contains a surprising number of descriptions of sexual objects and coital techniques that would be considered fetish today, as well as a large number of bawdy jokes and oblique but titillating sexual euphemisms. Some critics have argued that the highly sexual descriptions are essential, and have exerted what has been termed a "liberating" influence on other Chinese novels that deal with sexuality, most notably the Dream of the Red Chamber. David Tod Roy (whose translation of the novel was published 1993–2013) sees an "uncompromising moral vision," which he associates with the philosophy of Xunzi, who held that human nature is evil and can be redeemed only through moral transformation. The "morphing" of the author from Xu Wei to Wang Shizhen would be explained by the practice of attributing "a popular work of literature to some well known writer of the period". Other proposed candidates include Li Kaixian and Tang Xianzu. In 2011, Zhejiang University scholar Xu Yongming argued that Bai Yue was possibly the author. The novel contains extensive quotations and appropriations of the writings of other authors. According to The Cambridge History of Chinese Literature, Jin Ping Mei sources include vernacular stories, pornography, histories, dramas, popular songs, jokes, and prosimetric narratives, as well as texts far outside of the parameters of the literary, such as official gazettes, contracts, and menus."
1610 нұсқасы
5 томдық. 1993–2013 жылдар. 1610 жылғы басылымның толық және түсіндірмелі аудармасы, автордың ойынша ең жақын нұсқасы саналады.
5 volumes. 1993–2013. A complete and annotated translation of the 1610 edition presumed to be closest to the author's intention.
1695 жылғы нұсқа
Клемент Эгертон. "Алтын лотос" (Лондон: Рутледж, 1939) 4 томдық. Интернет мұрағаты, Мұнда. Әртүрлі қайта басылымдар. Эгертон танымал қытай романисі Лао Шемен бірге жұмыс істеді, ол романның мәніне байланысты ағылшын тіліндегі нұсқасы үшін авторлық құқықты талап етуден бас тартты. Бұл 1695 жылғы басылымның толық, бірақ "сату үшін өңделген" аудармасы болды, ал оның ашық бөліктері латын тілінде берілген. Кейінгі басылымдарда латын тілінен аударма жасалды. 2008 жылы "Қытай классикасы кітапханасы" сериясының бір бөлігі ретінде қайта басылды, кітап 5 томдық болып, ағылшын аудармасының қарамағында қарапайым қытай тілінде жазылған. Уэйд-Джайлз транслитерациялары пиньиньмен ауыстырылып, латын тіліндегі бөлімдер аударылған күйі қайта басылды: "Алтын лотос: Джин Пинг Мэй" ("Tuttle Classics") Кларендон, ВТ: Tuttle, 2011), Роберт Э. Гегельдің жалпы кіріспесімен. Бернард Миалл, Френц Кунның неміс тілінен аударған, Артур Уэйлидің кіріспесімен. Чин Пинг Мэй: Хси Мэн мен оның алты әйелінің оқиғасы. (Лондон: Джон Лейн, 1942; қайта басылды. Нью-Йорк, Путнам, 1947).
Clement Egerton. The Golden Lotus (London: Routledge, 1939) 4 vols. Internet Archive, HERE. Various reprints. Egerton worked with the celebrated Chinese novelist Lao She, who because of the nature of the novel refused to claim credit for its English version. It was an "expurgated", though complete, translation of the 1695 edition, with the more explicit parts rendered in Latin. Later editions translate the Latin. Republished in 2008, as part of the Library of Chinese Classics, in 5 volumes as the book is in a mirror format with the simplified Chinese facing the English translation. Reprinted with the Wade Giles transliterations replaced with pinyin and the Latin passages translated, as The Golden Lotus: Jin Ping Mei (Tuttle Classics) Clarendon, VT: Tuttle, 2011 ), with a General Introduction by Robert E. Hegel. Bernard Miall, translated from the German of Franz Kuhn with an Introduction by Arthur Waley. Chin P'ing Mei: The Adventurous History of Hsi Men and His Six Wives. (London: John Lane, 1942; rpr. New York, Putnam, 1947).
Басқа тілдер
Кітап маньчжу тіліне ᡤᡳᠨᡦᡳᠩᠮᡝᡳᠪᡳᡨᡥᡝ Wylie: Gin p'ing mei pitghe, (Möllendorff: Gin ping mei bithe) деп аударылып, 1708 жылы екі тілде жарық көрді. Атауы – мағынаның аудармасы емес, маньчжур жазуындағы әр буынның фонетикалық транскрипциясы. Оны Киото университетінің Қытай зерттеулері жөніндегі құжаттамалық және ақпараттық орталығы цифрлық түрге көшіріп, онлайн режимінде қолжетімді етті. "Алты әйелмен бірге еркек" атты керемет тарих. Аударған: Жан Пьер Порре. (Париж: Француз кітап клубы, 1949 – 1952, қайта басылған, 1967). 2 томдық. Джин Пинг Мех: Schlehenblüten in Goldener Vase: ein Sittenroman aus der Ming Zeit, аударған Отто және Артур Кибат. 6 томдық. (Гамбург: Die Waage, 1967–1983). 1695 жылғы редакциясы қолданылған. Алтын гүл, Джин Пинг Мей Чихуа. Аудармашы және түсіндірме авторы: Андре Леви. La Pléiade Gallimard, 1985 жыл. Folio Gallimard, 2004 жыл. 2 томдық. Батыс тіліне аударылған алғашқы аударма, 1610 жылғы басылымды пайдаланған, бірақ 1695 жылғы басылымдағы ұзақ әндер мен басқа да қосымша материалдарды жойды. Джин Пинг Мей өлең мен прозада. Толық испан тіліндегі аударма. Аударған және түсіндірме авторы: Алисия Релинк Элета. Atalanta. 2 том (2010, 2011). ISBN 9788493778477, 8493778478. Толық орыс тіліндегі аударма, 5 том, 1994–2016: Цзинь, Пин, Мэй, или Цветы сливы в золотой вазе. Т. 1–3. Иркутск: Улисс, 1994. 448+512+544 б. Т. 4, кн. 1–2. М.: ИВ РАН, 2016. 640+616 б.
The book was translated into Manchu as ᡤᡳᠨᡦᡳᠩᠮᡝᡳᠪᡳᡨᡥᡝ Wylie: Gin p'ing mei pitghe, (Möllendorff: Gin ping mei bithe) and published in a bilingual edition as early as 1708. The title is a phonetic transcription of each syllable in the Manchu script, rather than a translation of the meaning. It has been digitized by the Documentation and Information Center for Chinese Studies of Kyoto University and is available online. La merveilleuse histoire de Hsi Men avec ses six femmes. Translated by Jean Pierre Porret. (Paris: Le Club Français du Livre, 1949 – 1952, reprinted, 1967). 2 volumes. Djin Ping Meh: Schlehenblüten in Goldener Vase: ein Sittenroman aus der Ming Zeit, translated by Otto and Artur Kibat. 6 volumes. (Hamburg: Die Waage, 1967–1983). Uses the 1695 recension. Fleur en fiole d'or, Jin Ping Mei Cihua. Translated and annotated by André Lévy. La Pléiade Gallimard 1985. Folio Gallimard 2004. 2 volumes The first translation into a Western language to use the 1610 edition, but follows the 1695 edition in omitting many of the longer song suites and other borrowed material. Jin Ping Mei en verso y en prosa. Complete Spanish translation. Translated and annotated by Alicia Relinque Eleta. Atalanta. 2 volumes (2010, 2011). ISBN 9788493778477, 8493778478. Complete Russian translation, 5 volumes, 1994–2016: Цзинь, Пин, Мэй, или Цветы сливы в золотой вазе. Т. 1—3. Иркутск: Улисс, 1994. 448+512+544 с. Т. 4, кн. 1—2. М.: ИВ РАН, 2016. 640+616 с. ,
Анықтамалар және қосымша оқу
С. Т. Хсия, Ч. V "Чин Пинг Мэй", "Классикалық қытай романы: сын тұрғысынан қарау". (1968; қайта басылды. Итака, Нью-Йорк: Шығыс Азия бағдарламасы, Корнелл университеті, Корнелл Шығыс Азия сериясы, 1996). әсіресе 639–643 беттер. Эндрю Х. Плэкс. Мин романының төрт шедеврі: Ссу Та Ч'и Шу. (Принстон, Нью-Джерси: Принстон университетінің баспасы, 1987). Мақалалар. NYRB China Archive-де сақталған "Миңнің өткеніне арналған естеліктер".
C. T. Hsia, Ch. V "Chin Ping Mei", in The Classic Chinese Novel: A Critical Introduction. (1968; rpr. Ithaca, N. Y.: East Asia Program, Cornell University, Cornell East Asia Series, 1996). esp. pp. 639–643. Andrew H. Plaks. The Four Masterworks of the Ming Novel: Ssu Ta Ch'i Shu. (Princeton, N. J.: Princeton University Press, 1987). Essays. ; archived at NYRB China Archive "Remembrance of Ming's Past".