Кіріспе

DIBELS (Dynamic Indicators of Basic Early Literacy Skills) – балабақшадан 8-сыныпқа дейінгі оқушылардың негізгі сауаттылық дағдыларын бағалауға арналған қысқа тесттер сериясы, мысалы, фонемалық хабардарлық, әліпбилік принцип, дәлдік, еркіндік және түсінік. DIBELS теориясы бойынша, оқушыларға бірнеше жылдам тесттер беру арқылы педагогтар қосымша көмекке мұқтаж оқушыларды анықтап, кейіннен араласу стратегияларының тиімділігін бақылай алады. Марк Шинн «Негізгі дағдылардың динамикалық көрсеткіштері» терминін енгізді. Бұл ерте сауаттылық оқу бағдарламасына негізделген өлшеу жүйесінің алғашқы субтестілерін доктор Рут Камински федералдық қаржыландыру қолдауымен Орегон университетінде доктор Роланд Гудтың студенті болып оқыған кезінде жасады. DIBELS АҚШ-тағы балабақшадан сегізінші сыныпқа дейінгі кейбір мұғалімдермен оқу қиындықтарына ұшырау қаупі бар оқушыларды тексеру, оқушылардың үлгерімін бақылау, оқу процесін басқару және соңғы кезде – мемлекеттік заңнамаға сәйкес дислексия қаупін тексеру үшін қолданылады. DIBELS бір минуттық өлшемдердің даму тізбегін қамтиды: әліпби әріптерін атау (әліпбилік принцип), сөздерді фонемаларға бөлу (фонемалық хабардарлық), мағынасыз сөздерді оқу (әліпбилік принцип), нақты сөздерді оқу (орфографиялық білім) және мәтінді ауызша оқу (дәлдік және еркіндік). DIBELS сондай-ақ, үш минуттық оқу түсінігін өлшеуді қамтиды, ол лабиринт әдісін қолданады, бұл студенттерге жоғалған сөздерге жауаптарды таңдау мүмкіндігін беретін клозе-тест әдісінің өзгертілген түрі. DIBELS нәтижелері тек оқу шешімдерін қабылдау үшін (яғни, қосымша оқу қолдауына және араласуға жауаптылықты бақылауға мұқтаж оқушыларды анықтау үшін) пайдаланылуы керек және оқушыларды бағалау үшін қолданылмауы тиіс.

Сындар

DIBELS Америка Құрама Штаттарындағы көптеген мектептерде ерте оқуға араласу үшін қолданылатын кең таралған бағалау құралына айналды. Оның жасалғалы бері DIBELS бағалауларының тиімділігі мен жарамдылығына күдік тудырған көптеген сыншылар болды. Бір сын – DIBELS ресми сайтында DIBELS бағалауларын растайтын көптеген зерттеулер бар деп айтылғанымен, олардың көп бөлігі жарияланбаған. «Жіберілген 89 сілтемеден тек 18-і психология, арнайы білім беру немесе музыка терапиясы салаларындағы рецензияланған ғылыми журналдарда жарияланған, ал сегізі – жинақталған кітаптардағы тараулар». Ұқсас сын – DIBELS әзірлеушілері зерттеу базасы бағалауды кеңінен қолданудың себебі болды деп мәлімдесе де, сыншылар DIBELS-ті Reading First Initiative-тің бір бөлігі ретінде пайдалануға саяси қысым көрсетілгенінің нәтижесінде кеңінен қабылданып, тарағанын айтады. 2005 жылғы EducationWeek журналындағы мақалада DIBELS-тің бәсекеге қабілеттілігіне тоқталған, себебі оны әзірлеушілер мен Орегон университетіндегі әріптестері АҚШ-тың Reading First бағдарламасы бойынша Білім министрлігінің консультанттары болған, ал негізгі әзірлеушілердің бірі, Мистер Гуд, 29 ерте сауаттылық тесттерін, соның ішінде өзінің өнімін бағалағандардың бірі болған. Брант Ридель (2007) «ORF [Ауызша оқу жылдамдығы] тапсырмасы түсінуден гөрі жылдамдыққа басымдық береді және мәтіннің мағынасын мұқият іздеген оқушыларды жазалауы мүмкін» деп жазған. Оның пікірінше, бір минуттық оқу тестісі түсінуді өлшеу үшін жеткіліксіз, себебі оқуға уақыт өте қысқа, ал алынған мәнді ақпараттың көлемі шектеулі. Ол оқушылардың тез және дұрыс оқуына басымдық берілгендіктен, олар мәніне назар аударудан гөрі жылдамдыққа көбірек бейімделуі мүмкін екенін айтады. Мичиган университетінің оқытушысы Майкл Пресли: «Егер сіз балалардың аз түсініп, тез оқи алатынын тексеруді қаласаңыз, DIBELS өте жақсы, және бұл [тексерілген дағдылар] сіздің соңғы мақсатыңызға айналады. DIBELS мұғалімдерді дұрыс емес соңғы мақсатқа, яғни сөздерді тез оқуға бағыттайды» дейді. Шиллинг 1-ден 3-ші сынып аралығындағы оқушылармен жұмыс істеген және 1-ші сыныптың соңында ORF-тен басқа кез келген қосымша тесттердің нәтижелері мемлекеттік емтихан нәтижелерін болжау үшін мардымсыз екенін айтқан. Мұғалімдер оқу оқыту туралы шешімдер қабылдауда DIBELS нәтижелерін пайдалануға ынталандырылды. Бір зерттеу тобы, Эми Р. Хоффман және оның әріптестері, сынып мұғалімдеріне, оқу мамандарына, әкімшілерге, университет оқытушыларына және арнайы білім беру мұғалімдеріне сауалнама жіберді. Ол сондай-ақ DIBELS-ті қалай және қандай бөліктерін қолданатындарын білу үшін тікелей сұхбаттар жүргізді. Қосымша тесттерге қатысты ең көп жауап – RTF тестісі ең сирек қолданылған, ал кемшіліктері жылдамдыққа артық көңіл бөлу және мағынасыз сөздерді пайдалану болды.