Кіріспе

Эммануэль Шабьердің 1877 жылғы операсы «L'étoile» – Эжен Летерье мен Альберт Ванлу жазған либреттосы бар үш актілі опера. Шабьер либретто авторларымен 1875 жылы ортақ досы, суретші Гастон Хирштің үйінде танысты. Шабьер оларға «O petite étoile» романсының алғашқы нұсқаларын және «Le pal, est de tous les supplices» ансамблін орындады (Летерье мен Ванлу Верленнің сөздерін тым қайратты деп санап, жұмсартты). Олар бірлесіп жұмыс істеуге келісті және Шабьер құлшыныспен композицияға кірісті. Сюжет 1875 жылы премьерасы өткен Шабьердің бір актілі комедиялық операсы «Фиш Тон Кан» кейіпкерлері мен жағдайларын қайталайды.

Өнер тарихы

L'étoile премьерасы 1877 жылы 28 қарашада Оффенбахтың Théâtre des Bouffes Parisiens театрында өтті. Бастапқы қойылымда шағын оркестр мүшелері Шабьердің партитурасының қиындығына таң қалды, ол Оффенбахтың шағын бульвар театры үшін жазған кез келген шығармадан әлдеқайда күрделі болды. Опера Франциядан тыс алғаш рет 1878 жылы 4 қазанда Берлинде, содан кейін 1878 жылы 23 қарашада Будапештте орындалды. 1890 жылы Нью-Йоркте Бродвей театрында Дж. Чивер Гудвиннің ағылшын тіліне аудармасы "Шаттық патшасы" деп аталды, музыкасын Вулсон Морз жазды. Шабьердің музыкасы 1899 жылы Лондонда сәтті болмады, онда Иван Карилл Савой театрында "Бақытты жұлдыз" деп аталатын қойылым үшін партитураны қайта жазды. Брюссельде 1909 жылы Шабьердің музыкасы қалпына келтірілді, ал 1925 жылы Париждегі Сәндік өнер көрмесінде Альберт Вольф дирижерлік еткен қойылым өтті. Операның алғашқы ірі қайта жаңғыруы 1941 жылы 10 сәуірде Париждегі Опера Комикте, нацистік оккупация кезінде өтті. Қойылымда Фанели Ревоиль, Рене Эрен, Лили Гранваль және Андре Балбон ойнады, сол кезде Роджер Дезормиер дирижерлік еткен ерекше бөлімдері жазылды. Бұл қойылым 1946 жылы желтоқсанда Ревоиль мен Пайеннің қатысуымен қайта жаңғыртылды. 1984 жылғы қазанда Колетт Аллио-Лугаз бен Мишель Сенешаль, ал 2007 жылғы желтоқсанда Жан-Люк Виала мен Стефани д’Острак басты рөлдерде Опера Комикте жаңа қойылымдар қойылды. 1985 жылы EMI компаниясы Джон Элиот Гардинер дирижерлік еткен алғашқы толық жазбасын шығарды. Алдыңғы жылы Лион ұлттық операсында Аллио-Лугаздың қатысуымен қойылым түсірілді. L'étoile 21-ғасырда жиірек және кеңірек қойылып келеді: 1991 жылы Opera North, 2001 жылы Glimmerglass және Маастрихт, 2003 жылы Нью-Йорк операсы (2010 жылғы наурызда қайта қойылды), 2005 жылы Торонто, 2006 жылы Монреаль мен Цинциннати, 2007 жылы Цюрих және 2009 жылы Женева қалаларында. 2010 жылы Техас штатының Остин лирикалық операсында, Берлин мемлекеттік операсында (дирижері Саймон Раттл) және Билефельд театрында қойылды. Дэвид Алденнің қойылымы 2010 және 2011 жылдары Франкфурт операсының репертуарында болды. 2013 жылы New Sussex Opera Николас Дженкинс дирижерлік еткен "Бақытты жұлдыз" ағылшын тіліндегі қойылымын Сассекс пен Лондонда көрсетті. Опера 2014 жылғы қазанда Голландия Ұлттық операсының 2014/15 маусымының бөлігі болды, ал 2019 жылғы Лоран Пеллидің қойылымының DVD/Blu-ray нұсқасы (дирижері Патрик Фурнилье, Стефани д’Острак қатысуымен) Diapason d'Or сыйлығына ие болды. 2016 жылдың басында Лондон Корольдік операсы бірнеше қойылымдар ұйымдастырды, біріншісі осы сахнада болды.

1-ші акті

Патша Оуф 1-ші қалада жасырын жүріп, туған күніне арнап аттандыруға лайық адамды іздеп жүр. Елші Хериссон де Порк Эпик әйелі Алоэмен бірге, хатшы Тапиока және көрші патшаның қызы Лауламен келеді. Олар өздерін жасырып, ханшайымды Хериссонның әйелі деп көрсетіп жүр. Олардың Лаула білмейтін міндеті – оны Оуфқа үйлендіру. Лаула мен кедей сатушы Лазули бір көрісуде ғашық болып, қиын жағдайға түседі. Лазулиге флирт жасағаны үшін сөгіс келгенде, ол киімін ауыстырған патшаны қорлайды, соның салдарынан тікелей өлім жазасына ілінуге мүмкіншілігі туады. Бірақ патшаның жолбасшысы Сироко патша мен сатушының тағдыры тығыз байланысқан екенін ашады: жұлдыздар олардың 24 сағаттың ішінде бірдей қайтыс болатынын болжайды. Содан кейін Лазули құрметпен сарайға жеткізіледі.

2-ші акті

Лазули қазір тойланып, жақсы тамақтанып, сән-салтанаттан шаршап, Лауланы сағынып жүреді. Оуф, әлі де жасырынғандарын білмей, Херисонды түрмеге отырғызып, ғашықтардың үйлену үмітін күшейтеді. Ғашықтар кетеді. Херисон қашып, сатушыны атып тастауға бұйырады. Оқ атылған дыбыс естіледі, Лаула әкелінеді, бірақ Лазулидің ізі де жоқ. Оуф өліміне қайғырады.

3-ші акт

Лазули еш зардап шекпеді. Оуф, Сироко және Херисонның жағдайды талқылағанын естігеннен кейін, ол Лаулаға өзін ашады. Олар қашып кетуді жоспарлайды. Патша мен Сироко үлкен стакан жасыл шартрызбен көңілдерін көтеруге тырысады. Өлім алдында таққа мұрагер керек болғандықтан, Оуф Лауламен, тіпті бір сағатқа болса да, үйленуді жоспарлайды, бірақ уақыты таусылып бара жатқанын түсінеді. Сағат бес болғанда ешқандай өзгеріс болмайды, сонда Оуф астрологтың болжамы қате болған деуге мәжбүр болады. Полиция бастығы Лазулимен бірге пайда болады, оны патшалықтан қашып кетуге тырысқанда ұстап алған. Оуф Лазули мен Лауланың некесін баталайды. Соңғы ән кезеңінде Лазули мен Лаула 1-ші актінің финалындағы әнді қайтадан орындай отырып, көрермендерге сөз сөйлейді.