Наропаның алты ғибраты

Кіріспе

Тибет буддистік тантрикалық практикалар жиынтығы

Наропаның алты дхармасы (санскрит: ṣaḍdharma, «Нароның алты ілімі» немесе «алты үйретім») – бұл үнді махасиддхалары Тилопа мен Наропа (1016–1100 жж.) жинаған және тибет аудармашысы, йог Марпа Лотсаваға (шамамен 1012 ж.) жеткізген жоғары деңгейдегі тибет буддистік тантрикалық практикалар жиынтығы. Алты дхарманың тағы бір атауы – «бардода азаттыққа жетуге арналған ауызша нұсқау беру» немесе «Бардо Трангдол жүйесі». Мұндағы бардо – ояну, ұйқы және өлімнің үш бардосын білдіреді. Олар Кагью әдебиетінде «құралдар жолы» (тхабс лам) деп те аталады. Кейде оларды Наропаның алты йогасы деп те атайды (бірақ дәстүрлі әдебиетте ṣaḍaṅga yoga немесе сбиор друк терминдері қолданылмайды). Олар Гелугта да оқытылады, онда оларды Кагью ұстаздарынан білім алған Чэ Цонкхапа таныстырды.

Жіктеу

Наропаның дхармаларын Гампопа тізімінен өзгеше әртүрлі жолдармен ұйымдастыруға және тізімдеуге болады. Мысалы, Цонкхапа Пагмо Друпадан кейін келесі тізімді ұсынады: (1) туммо (ішкі жылу) (2) иллюзорлы дене (3) сәуле (4) көшіру (5) күшті проекция және (6) бардо. Дхармалар кейде түрлі оқулар жиынтығына топтастырылады. Мысалы, Гьялва Венсапа оларды екі дхармаға бөліп көрсетеді: (1) өмірлік энергияны орталық каналға жинауға арналған йогалар; және (2) энергия осылай жиналғаннан кейін орындалатын йогалар. Гленн Муллиннің сөзіне сәйкес, "Марпа Лотсава олар туралы көбінесе төрт түрлі деп айтқан: (1) ішкі жылу; (2) кармамудра, немесе жыныстық йога; (3) иллюзорлы дене; және (4) таза жарық. Мұнда алты дхарманың үшеуі, яғни сананы ауыстыру, күшті проекция және бардо йогалары жеке "Дхарма" мәртебесіне ие болмайды, себебі олар қосымша практикалар деңгейіне түсірілген."

Алдын ала мәліметтер

Тибет буддизмінің барлық мектептерінде жалпы Махаянадан алынған түрлі алдын ала тәжірибелер бар, олар студенттерге аяқталу сатысындағы йога практикасын бастамас бұрын (бесік құру, бодхичиттаға ұмтылу, гуру йогасы, құдай йогасы және ізгілікке бағыштау сияқты) міндетті түрде орындалады. Бұл тәжірибелердің егжей-тегжейі әулетке, мектепке және жеке ұстазға байланысты. Бұл туралы толығырақ білу үшін: Тибет буддизмі және тантра техникалары. Мысалы, Цонкхапа Миларепаның алдымен «үш асыл тасқа және бодхичиттаның екі қырына сыйыну» сияқты негізгі нәрселерді орнату керектігін айтқан сөзін келтіреді. Цонкхапа Миларепаның өлеңдерін де келтіреді, олар оның карманың мәнін ойлау, сезімталдық пен самсараның кемшіліктерін көру, сондай-ақ мейірімділік пен бодхичитта туралы ой жүгіртуді алдымен үйрену керектігін көрсетіп тұрады. Цонкхапа алдын ала тәжірибелерді ортақ және ерекше деп бөледі. Ортақ алдын ала тәжірибелер Сутраяна практикаларымен айналысады, мысалы, карма, өмірдің өткіншілігі және өлім туралы ойлау, сезімталдықтың кемшіліктерін зерделеу, бодхичитта тудыру, махаббат (майтри) және қайырымдылық (каруна) медитациясын жасау, бодхисаттваға берген уәделерді сақтау, алты жетілуді дамыту және самата-випасьянамен айналысу. Бұл Ламримнің оқуларындағы сутралық жаттығуларға сәйкес келеді. Цонкхапаның айтуынша, егер адам мұндай тәжірибелерді орындамаса, ол «осы өмірдің өткінші нәрселеріне байланып қалуын тоқтата алмайды және нәтижесінде рухани тәжірибеге ұмтылудың тұрақты ниетін сезінбейді». Осылайша, адамның тәжірибесі «беткей болып қалады», бодхичитта мен медитациялық шоғырланбауға ие болмайды, сондықтан өзінің мәнсіздігін түсіну де болмайды. Гленн Муллин айтуынша, «Цонкхапаның сөзінен оның көптеген оқырмандары алты йоганы орындау туралы естіген, бірақ бұрын туу сатысындағы медитацияларға жеткілікті дайындықтан өтпегенін анық көруге болады». Алайда Цонкхапа бұған қарсы пікір білдіреді. Цонкхапа сондай-ақ бос екендігінің доктринасын түсіну қажеттігін жазады. Сол сияқты, Шамар Чоки Ванчуктың «Нектардың мәні» кітабында адам: тантрикалық қабылдау рәсімінен өтуі, ортақ алдын ала тәжірибелерде жаттығу (мысалы, адамның құнды тууы туралы ойлау және т.б.), қайырымдылық пен бодхичитта дамыту, Ваджрасаттва тазалауын орындау және гуру йогасын жасау керек деп айтылған.

In all schools of Tibetan Buddhism, there are various preliminary practices drawn from common Mahayana that are prescribed to students before beginning the practice of completion stage yoga (such as taking refuge, bodhicitta aspiration, guru yoga, deity yoga, and dedication of merit). The details of this depend on the lineage, school and individual teacher. For more on this, see: Tibetan Buddhism and Tantra Techniques. For example, Milarepa is quoted by Tsongkhapa as stating that first one establishes the basics, "such as refuge in the three jewels and the two aspects of bodhicitta." Tsongkhapa also quotes poems by Milarepa which shows that he held that one should first practice contemplating the nature of karma, observing the faults of sensuality and samsara, as well as meditate on kindness and bodhicitta. Tsongkhapa divides the preliminaries into common and exclusive. The common preliminaries deal with Sutrayana practices such as contemplating karma, impermanence and death, contemplating the shortcomings of sensuality, giving rise to bodhicitta, practicing love (maitri) and compassion (karuna) meditation, keeping the bodhistatva vows, practicing the six perfections, and samatha vipasyana. This corresponds to the sutra trainings found in Lamrim teachings. According to Tsongkhapa, if one does not practice these, one will not be "able to cut off clinging to the ephemeral things of this life, and as a consequence will not experience a stable aspiration to engage in spiritual practice." Thus, one's practice will "remain superficial," will lack bodhicitta and meditative focus, and thus will also lack insight into not self. According to Glenn Mullin,"it is obvious from Tsongkhapa' s tone that a number of his readers will have heard of practicing the Six Yogas without first having undergone sufficient training in the generation stage meditations." Tsongkhapa argues against this however. Tsongkhapa also writes that one must have an understanding of the doctrine of emptiness. Similarly, Shamar Chokyi Wangchuk's Quintessence of Nectar states that one must: receive tantric initiation, train in the common preliminaries (such as contemplating one's precious human birth and so on), develop compassion and bodhicitta, practice Vajrasattva purification, and practice guru yoga.

Дене шынықтыру жаттығулары

Сонымен қатар, әр түрлі дене күйлері (асаналар) мен қозғалыстарды қолданатын көмекші физикалық жаттығулар (trül khor) бар. Бұл жаттығулардың әртүрлі дәстүрлері кездеседі. Джей Шераб Гятсо кейбір мектептер алты жаттығудан тұратын жиынтықты орындайтынын, ал "Пакмо Друпа және Дрикунг Кагью мектептері 108 жаттығудан тұратын дәстүрді сақтайтынын" айтады. Көптеген жағдайларда оқытылатын "алты жаттығу" Фагмо Друкпаның "Жол технологиясы туралы өлеңдер: қосымша" (Тиб. Thabs lam tshigs bead ma'i lhan thabs) еңбегінде былай сипатталған: Денені тазарту үшін алты жаттығу бар: құмыра сияқты толтыру; дөңгелек сияқты айналу; ілгектей ілу; ваджраның мудрасын көрсету, аспанға қарай көтерілу, сосын төмен басу; жебедей түзу, содан кейін иттің деміккендей ауаны күшпен шығару; және денедегі арналар мен қан ағынын жақсарту үшін бас пен бүкіл денеді сілкіндіріп, бұлшық еттерді иілу. Міне, осы алтауы. Бірінші жаттығу ерекше маңызды, себебі ол кумбхака (ауыспен тыныс алу) – тынысты терең қарынға алып, мүмкіндігінше ұзақ уақытқа тоқтату практикасы болып табылады. Бұл тынысты ұстау әдісі туммода да қолданылады. Цонкхапаның сөзіне қарағанда, осы алтауы денеге қарап ойланып орындалуы керек. Бұл тәсіл кернеуді босатып, нәзік энергия арналарын иілгіш етеді. Цонкхапа осы практиканы былайша сипаттайды: Алдымен, өзіңді мандала құдайы ретінде көру практикасын бастаңыз. Бұл жердегі ерекшелік – денеңнің басынан аяғына дейін, жарықпен толтырылған, мөлдір шар сияқты, ешқандай материалдық заттан бос екендігіне назар аудару. Денеңді көз алдында материалдық заттан мүлдем бос, аспандағы радуга сияқты көру керек. Бұл практика нәзік денемен (ваджра денесі деп те аталады) – арналар (нади), желдер (ұрынша, ваю), тамшылар (биндус) және чакралар жүйесімен жұмыс істейді. Ішкі жылудың арқасында өмірлік желдер орталық арнаға (авадути) еніп, төрт бақытты немесе қуанышты сезім тудырады, содан кейін бұл сезім бос екенін түсінетін даналықпен біріктіріледі. Бұл күшті бақыт "рухани ояну (бянг чуб, *бодхи) кезінде сезілетін бақытқа ұқсас" делінеді. Гленн Муллиннің айтуынша, тантралық жазбаларда осы практикада сезілетін тантралық бақыт "қалыпты жыныстық қуаныштан жүз есе күшті, [және] ерекше саналық күйге әкеледі" делінген. Осы экстаздық саналық күйді босқа қарап ойлау үшін пайдаланады. Бұл "бос (нақыл) біліммен біріккен экстаз" Махамудра (Ұлы Мөр) деп аталады.

There are also auxiliary physical exercises (trül khor) which use various postures (asanas) and movements. There are different traditions of these physical exercises with different sets of exercises. Jey Sherab Gyatso states that some schools practice a set of six exercises, while "The Pakmo Drupa and Drikung Kagyu schools both maintain a tradition of 108 exercises." The commonly taught "six exercises" are outlined in Phagmo Drukpa's Verses on the Path Technology: A Supplement (Tib. Thabs lam tshigs bead ma'i lhan thabs) as follows:There are six exercises for purifying the body: filling like a vase; circling like a wheel; hooking like a hook; showing the mudra of vajra binding, lifting upward toward the sky, and then pressing downward; straightening like an arrow, and then forcefully re leasing the air in the manner of a dog heaving; and, in order to energize the passageways and blood in the body, shaking the head and entire body and flexing the muscles. These are the six. The first exercise is particularly important, as it is a kumbhaka (vase breathing) breath retention practice, in which one breathes deeply into the navel and holds the breath there for as long as one can. This breath hold technique is also applied in tummo. According to Tsongkhapa, these six are to be done in conjunction with the hollow body contemplation. This technique releases tension and gives suppleness to the subtle energy channels. Tsongkhapa describes this practice as follows:One commences as before with the practice of visualizing oneself as the mandala deity. The special application here is to concentrate on the body, from the tip of the head to the soles of the feet, as being utterly empty of material substance, like an empty transparent balloon filled with light Here the body is to be envisioned as being entirely without substance, appearing in the mind like a rainbow in the sky. This practice works with the subtle body (also known as the vajra body) system of channels (nadis), winds (lung, vayu), drops (bindus) and chakras. Through inner heat, the vital winds are caused to enter into the central channel (avadhuti), causing the four blisses or joys which is then unified with the wisdom that understands emptiness. This powerful bliss experience "is said to constitute a similitude of the actual bliss experienced in spiritual Awakening (byang chub, *bodhi)." According to Glenn Mullin, tantric scriptures state that the tantric bliss experienced in this practice is "a hundred times more intense than ordinary sexual orgasm, [and] gives rise to a special state of consciousness." This ecstatic state of mind is then used to contemplate emptiness. This "ecstasy conjoined with (the wisdom of) emptiness" is what is referred to as Mahamudra (The Great Seal).

Гампопаның баяндамасы

Крах Гампопаның "Ауызша берілісті жарықтандыратын айна" еңбегінде ер адамның көзқарасынан қарастырылған практиканың мынадай шолуы берілген: Жыныстық байланыста отырып, ол белгілі бір мантра буынының дыбысына медитация жасағанда тынысын жоғары қарай бағыттауы керек. Бұл төрт түрлі қуаныш тудырады, яғни жыныстық қозбалаңдық. Осы сезімдерді бастан өткергенде, ол өзінің санасының мәніне шоғырлануы керек. Содан кейін ол Ішкі Жылу практикасын орындайды, онда жел элементі от элементіне сіңіп, "түтін" (rtags du ba) еріу белгісі пайда болады. Ақ бодичитта (бянг семс, яғни, шәует) оның басының жоғары жағынан жыныс мүшесіне (рдо рже но бу, *vajraratna) төмен түседі. Осы сәтте ер адам шәует құймастан, медитациялық күйде болуы керек, соның салдарынан су элементі от элементіне сіңіп, миражға ұқсас белгі (rtags smig sgyu lta bu) пайда болады. Бодичитта ағыны жыныс мүшесінің ұшына жеткенде (rdo rje rtse mo, *vajrasekhara), еркек йог оны кері бұрып, басқа қайтаруы керек. Осылайша су элементі жер элементіне сіңіп, шамға ұқсас белгі пайда болады. Бұл тәжірибе толыққанда және шырың сияқты белгі пайда болғанда, бұл тыныштық медитациясының (гжи нас, * самата) толықтығын білдіреді, ол бірінші жұмылу деңгейінің (*prathamadhyana) медитативтік шоғырлануына (* самадхи) тең (бсам гтан данг по). Бұл жұмылуды тоқтатқаннан кейін, йог көрегендік медитациясын (лаг мтхонг, *випасьяна) жаттығу керек. Бұл жүрек чакрасындағы кішкентай жарық шартына (тиг ле, *бинду) назар аудару арқылы визуализация жасау арқылы жүзеге асырылады, ол біртіндеп сәулелену мен бос кеңістікке айналады (’од гсал стонг па нид). Осылайша бұлтсыз аспанға ұқсас белгі (сприн мед паи нам мкха' лта буи ртагс) пайда болады және йог барлық құбылыстардың өзімшілдігін аспанның ұстауға келмейтін ортасы сияқты түсінеді.

Kragh provides the following overview of the practice (from a male perspective) found in Gampopa's A Mirror Illuminating the Oral Transmission:Sitting still in sexual union, he should create an upwards movement of his breath while meditating on the sound of a certain mantric syllable. This will give rise to four levels of joy, i. e., sexual arousal. While experiencing these, he should concentrate on the nature of his mind. Thereupon, he performs the practice of Inner Heat, whereby the wind element dissolves into the fire element giving rise to the dissolution sign of 'smoke' (rtags du ba). The white bodhicitta (byang sems, i. e., semen) then descends from the crown of his head to the penis (rdo rje nor bu, *vajraratna). At this point, the male yogi must remain in a meditative state without ejaculating any semen, thereby causing the water element to dissolve into the fire element, which produces the mirage like sign (rtags smig sgyu lta bu). When the flow of bodhicitta has reached the very tip of the penis (rdo rje rtse mo, *vajrasekhara), the male yogi must reverse its flow back up to the crown of his head. Thereby, the water element dissolves into the earth element, causing the lamp like sign (rtags mar me lta bu) to appear. When this experience has become very steady and the firefly like sign has appeared, that constitutes the perfection of tranquility meditation (gzhi nas, *samatha), equivalent to the meditative concentration (*samadhi) of the first level of absorption (bsam gtan dang po, *prathamadhyana). Interrupting this absorption, the yogi should then train in insight meditation (lhag mthong, *vipasyana). That is here done by means of a visualization focusing on a small ball of light (thig le, *bindu) in the heart cakra, which gradually turns into an experience of radiance and emptiness (’od gsal stong pa nyid). Thereby, the sign which is like a cloudless sky appears (sprin med pa'i nam mkha' lta bu'i rtags) and the yogi realizes the selflessness of all phenomena to be like the ungraspable center of the sky.

Түс йогасы

Түс көру йогасында (рми лам, *свапна) йог түс күйінде (яғни, түсін анық сезіне отырып) саналы қалуды үйренеді және осы дағдыны түсте йога жасау үшін пайдаланады. Түсті бағындыру – Түсте сананың оянуы. Біріншіден, йог күні бойында барлық сезімдер мен ойларды түс ретінде қарастыруы керек. Содан кейін, оң жағына жатып ұйықтауы керек, түсінде өзінің түс көріп жатқанын білуге қатысты зор ниетпен. Бұл түсті түс деп тану үшін кем дегенде жеті, немесе жиырма бір рет қайталап айту арқылы іске асырылады. Олар тамақ ішек аймағында (танау шахрасында) жұмсақ жарық шашыратын бес буыннан тұратын лотос гүлін көздерімен бейнелейді және ұйықтап жатқанда бір буыннан екінші буынға ақырындап назарын ауыстырады. Бұл түсін анық сезіну тәжірибесін өздігінен тудыруға тиіс. Гампопаның тағы бір медитациялық нұсқаулығында, «Ауызша берілісті жарқырататын айна» деп аталатынында, оның орнына қабақ арасындағы кеңістікте жарық шарларын бейнелеу ұсынылады. Крахтың сөзіне сүйенсек, «йогқа түскен әр түсті жай ғана түс деп ойлау және оған қорқусыз қатысу нұсқауы беріледі. Егер ол түсінде су көрсе, оған сүңгіп немесе одан өтуі керек. Ол тұңғиыққа секіріп, түсті иттердің шағуына немесе түсті жаулардың соққысына төтеп беруі керек. Ол ауада ұшып, құдайлардың мекендерін аралап, немесе Үндістанға саяхаттауы керек». Мұнда йог түсінде ең кішкентай қорқыныш бар ма, жоқ па, соны тексеріп, егер бар болса, ол түс екенін мойындап, одан құтылуы керек. Олар толықтай еркіндік сезімін меңгергеннен кейін, «олар түсін иллюзия деп санаған» (sgyu ma byin gyis brlabs pa) болады. Шындыққа терең ой жүгірту – Йог «барлық түс санасының күйлерінің тумаған (rang gi sems skye ba med pa) оның өзінің санасы екенін талдау арқылы» шындыққа терең ой жүгіртеді. Егер түнде Махамудраны ойлауға мүмкіндік болмаса, йог таңертең оянғаннан кейін қайтадан сол буынға назар аударып, Махамудра күйінде тынығып алуы керек. Гампопаның тағы бір медитациялық нұсқаулығында йогтың түсінде Буддалар мен дакинилердің оларға үйретуін көруге тырысуы және бұл қалай батаға апаратыны түсіндіріледі. Сондай-ақ, ұйықтау алдында кумбхака тыныс жаттығуларын жасау ұсынылады.

In the yoga of dreaming (rmi lam, *svapna), the yogi learns to remain aware during the states of dreaming (i. e. to lucid dream) and uses this skill to practice yoga in the dream. Seizing the dream – Becoming lucid in the dream. First, the yogi must see all perceptions and thoughts as a dream during the day. Then, they must go to sleep lying on their right side, with strong determination to recognize they are dreaming within the dream. This can be done by stating at least seven or up to twenty one times that the dreams will be recognized as dreams. They visualize a lotus flower with five syllables that radiate gentle light in the throat chakra and slowly shift their awareness from one syllable to another while falling asleep. This should spontaneously produce the experience of lucid dreaming. In another meditation manual by Gampopa, A Mirror Illuminating the Oral Transmission, one is instructed to visualize a sphere of light in between the eyebrows instead. Training – According to Kragh, "The yogi is here instructed to think of whatever dream arises as being merely a dream and to relate to it without any fear. If he dreams of water, he should plunge into it or walk across it. He should jump into an abyss or sit down to be bitten by dream dogs or beaten by dream enemies. He should fly in air, visit the god realms, or go sight seeing in India." Blessing as illusory and getting rid of fear – Here, the yogi checks their mind during the dream to see if there is even the slightest fear, and if so, they should let go of it by recognizing that they are only in a dream. Once they've mastered the feeling of complete unobstructedness, they have "blessed their dreams as illusory" (sgyu ma byin gyis brlabs pa). Meditating on reality – The yogi meditates on reality by "analyzing that all states of dream consciousness are his own mind which is unborn (rang gi sems skye ba med pa). If such a contemplation of Mahamudra did not occur during the night, the yogi should direct his focus on the syllables again in the morning after waking up and then rest in the state of Mahamudra." Another meditation manual by Gampopa also explains how the yogi should attempt to see Buddhas and dakinis giving them teachings in their dreams, and how this gives rise to blessing. It also recommends to practice kumbhaka breathing before sleep.

Гельдің пішіні

Цонкхапаның жүйесінде түс йогасын (ол оны иллюзорлы дене йогасының кеңейтілуі ретінде қарастырады) орындаудан бұрын тумо, сәуле / ашық жарық және иллюзорлы дене практикасымен танысу қажет. Цонкхапаның айтуынша, түс йогасын үйрену алдында адам ең алдымен ұйқыға кеткен кезде пайда болатын сәулесін / ашық жарығын сақтау йогасын меңгеруі керек (жоғарыда түсіндірілгендей, көріністерді сезіну арқылы). Егер адам осыны ұйқыға кетер алдында орындаса, түс көрген кезде өзінің түс көріп отырғанын түсінеді. Цонкхапаның жүйесіндегі түс йогасы төрт жаттығудан тұрады: "түстерде [саналы болуды] сақтауды үйрену; түстерді бақылау және күшейту; қорқуды жеңу және түстердің иллюзорлық табиғатына үйрену; және түстердің нақтылығы туралы медитация жасау". Түс йогасы адамның түс ішінде түс көріп жатқанын тану дағдысын игеруден басталады. Егер адам ұйқының сәулесін сақтау арқылы түсін тануда сәттілік таппаса, онда түс күйінде саналылықты сақтауға қатысты берік ниетті дамыту керек. Сонымен қатар, адам чакралар, әсіресе, мойын чакрасы туралы медитация жасайды. Егер адам түсін тану ниетін күндіз бойы берік және үздіксіз ұстаса, онда түсін тана алады. Түнде қабілетін арттыру үшін күндіз кеуде және мойын чакраларында визуализациялық медитацияларды жаттығуға болады. Сондай-ақ, адам өзін құдай ретінде елестете алады, сондай-ақ гуру-йога жасап, анық түстер көру үшін дұғалар айтуға болады. Цонкхапа ұйықтамас бұрын орындалатын түрлі медитацияларды айтады. Біріншісінде адам өзінің және гуруының бейнесін жасайды, сондай-ақ гуруға түсті тану үшін дұға етеді. Содан кейін адам тамақ чакрасында төрт жапырақшалы қызыл лотосты елестетеді, ортасында Аһ немесе Ом болады. Ол басқа бір дәстүрде адам бес буынды (ОМ, АХ, НУ, ТА, РА) медитациялайтынын, олардың бірі ортада, ал қалған төртеуі оның айналасында орналасқанын айтады. Адам осылардың әрқайсысына кезекпен назар аударады. Екінші әдіс – бұрынғыдай дұға ету және қабақ арасындағы ақ сәулелі, қыша дәнідей тамшыны медитациялау. Содан кейін жеті рет вазалық тыныс алып, ұйықтап кетеді. Ұйықтамас бұрын жүрек чакрасы туралы медитация жасауға болады. Цонкхапаның айтуынша, егер адам түс көріп жатқанын түсіну қиын болса, онда ол терең ұйықтап жатыр, сондықтан тәж чакрасына ауысу керек. Бұл ұйқыны жеңілдетеді. Егер бұл ұйқыны қиындатса, онда жыныстық мүше ұшындағы чакраға назар аударып, құмбаха арқылы 21 рет өмірлік желдерді біріктіруге болады. Бұл дағдыларды игергеннен кейін, адам өзін Қорғаушы Будданың денесіне айналдырып, түсінде көретін нәрселерін басқа нысандарға өзгерту керек. Сонымен қатар, түс күйінде табиғаттан тыс күштерді жаттығу керек. Осы дағдыларды игергеннен кейін, йоги Будданың Таза еліне жете алады және Будданың уағыздарын тыңдай алады. Келесі қадам – арман емес әлемде адамды өлтіруі мүмкін кез келген нәрсені жасау арқылы, мысалы, суға немесе отқа секіру арқылы қорқынышсыз болуға үйрену. Бұл түстердің бос екендігі туралы медитация жасауға және олардың иллюзорлық табиғатын тануға көмектеседі. Соңында, адам түсте нақтылық туралы медитация жасайды. Адам өзін құдай ретінде, жүрегінде ХУМ-мен, барлық жаққа жарық сәулесін таратып елестетеді. Бұл жарық түстегі барлық нәрсені жарыққа айналдырады, ол ХУМ-ға тартылады. Адамның денесі де еріп, ХУМ-ға тартылады. Содан кейін ХУМ сәулеленуге / ашық жарыққа ерітеді және адам сәулелену күйінде тоқталады.

In Tsongkhapa's system, it is necessary to become acquainted with the tummo, radiance/clear light and illusory body practices before practicing dream yoga (which he sees as an extension of illusory body yoga). According to Tsongkhapa, before practicing dream yoga, one must first master the yoga of retaining the radiance/clear light that arises at the moment of falling asleep (through experiencing the visions etc.) as explained above. If one practices this before sleep, when a dream occurs, one will realize that one is in a dream. Dream yoga in Tsongkhapa's system consists of four trainings: "learning to retain [conscious presence during] dreams; controlling and increasing dreams; overcoming fear and training in the illusory nature of dreams; and meditating upon the suchness of dreams." Dream yoga practice begins by first acquiring the skill to recognize one is dreaming within the dream. If one is not successful in recognizing one's dream through the practice of retaining the radiance of sleep,"one should cultivate a strong resolution to retain conscious awareness in the dream state. In addition, one meditates on the chakras, especially that at the throat." If one can make this resolution to recognize one's dream strong and continuous throughout the day, one will be able to recognize one's dream. One can also practice the visualization meditations on the throat and forehead chakras during the day so as to enhance one's ability at night. One may also meditate upon oneself as the deity, and on guru yoga, offering prayers so that one may experience clear dreams. Tsongkhapa mentions various meditations to be done before falling asleep. In the first one, one generates a vision of oneself as the deity as well as a vision of one's guru, and prays to the guru to recognize the dream and so forth. Then one visualizes a small red four petaled lotus in the throat chakra, with an Ah or Om in the center. He mentions that in another tradition, it is taught that one meditates on five syllables (OM, AH, NU, TA, RA), with one at the center and the other four around it. One focuses on each of these in succession. The second method is to pray as before, and meditate on a white radiant drop the size of a mustard seed between the eyebrows. Then one performs vase breath seven times and goes to sleep. One can also meditate on the heart chakra before sleep. According to Tsongkhapa, if one finds it too difficult to recognize one is dreaming, then this means one is a deep sleeper, and thus one should switch to the crown chakra. This will lighten one's sleep. If this makes sleep difficult however, then one can focus on the chakra at the tip of the penis and unites the vital winds there 21 times through kumbhaka. When the yogi has gained these skills, he should transform himself into the Patron Buddha body, and transform the things that he is seeing in his dreams into different objects. Next to that, supernatural powers should be practised in the dreaming state. With gaining all these skills, the yogi can eventually reach the Buddha's Pure Land and listen to the Buddha's preachings. The next step is training in becoming fearless by doing anything that might kill a person in the non dream world, such as jumping into water or fire. One can use this to meditate on the empty nature of dreams and to recognize their illusory nature. Finally, one meditates on suchness in the dream. One visualizes oneself as the deity, with a HUM at the heart, radiating light everywhere. This light melts everything in the dream into light, which is drawn into the HUM. One's body also melts and is drawn into the HUM. Then the HUM dissolves into radiance/clear light, and one rests in the state of radiance.

Ілюзорлық дене

Иллюзорлы дененің практикасы – құбылыстардың иллюзорлы табиғаты (мая) туралы терең ойлаудың бір түрі. Тилопаның ауызша нұсқауларында былай делінген: <blockquote>Үш әлемнің барлық тірі және тірі емес нәрселері – иллюзия, арман сияқты мысалдар. Бұл әрқашан, қозғалыс және тыныштық кезінде де сезіп жүру керек. Айнадағы бейнесі бар иллюзорлы құдайға назар аударыңыз; Ваджрасатваның суретін салып, оның қаншалықты айқын көрінетінін ойластырыңыз. Дәл сол сурет иллюзия болғандай, барлық нәрсе де солай. Йоги осылайша он екі теңеуді ойға алып, барлық нәрсенің иллюзорлы екендігінің мәнін түсінеді. Бұл – махасидда Нагарджунаның нұсқауы. Крахтың сөзіне сүйенсек, "Ол өзімен сөйлесіп, көптеген сын айтуы керек және өзін бақытсыз сезінетінін немесе мақтауға қуанатынын тексеруі керек. Мұндай сезімдер пайда болғанша, ол осы практикада жеткілікті жаттығудан өткен жоқ. Егер сезімдер тумаса, өзінің және басқалардың барлық көріністерін галлюцинация мен арманға ұқсас сезіммен қарастыруы керек". Гампопаның тағы бір медитациялық нұсқаулығында, айнамен жұмыс істемес бұрын, шындықты арман тәрізді сезінуге шақырылады. Ал Цонкхапа медитациядан кейін, күні бойы медитация жасамайтын уақытта, "бос кеңістік көрінісін сақтап, барлық көріністерді мандала мен оның құдайларына айналдыру туралы бұрынғы медитацияны еске алу керек" дейді. Бұл барлық көріністердің иллюзияға айналуына себеп болады.

Танымның ауысуы

Трансференция (фо ба, *самкранти) – адамның санасын денеден шығарып, өлім кезінде Ояну күйіне (немесе Будданың таза еліне) жеткізу тәжірибесі. Тилопа былай дейді: <blockquote>Осы йогалардың көмегімен, денеден шығу кезінде, сондай-ақ басқа бір денеге күшпен ену кезінде, йог құдайдың мантралық тұқымдық әрпін пайдаланып, дем алу мен сықырлау арқылы, ұзақ және қысқа, құдай йогасын жаттығуға және сананы қалауынша бағыттай алады. Әлде, жоғары мәртебеге көшуді тілейтіндер екі буынды «ЯМ», сондай-ақ «ХИ КА» және «ХУМ ХУМ» қолдана алады. Сана, гурудан ажырамас құдайдың жүрегіне лақтырылады, ал одан қалаған буддалық кеңістікке. Бұл да Сухасиддхидің нұсқауы. Екінші типтегі пховада, түс көру кезінде дайындық кезеңі (сбьянг) және нақты тәжірибе кезеңі ('фо ба днгос) бар. Дайындық жаттығуында адам аспандық Будда Ваджрадхараның орнына ұшып, Махамудраны дамытуға берік ниет етеді. Өлім кезінде, денедегі сырғи элементтер ыдырағанда, йог санасын Ваджрадхараның орнына ауыстырады және онда өзінің таңдаған құдайының мәнсіз бейнесінде, айнадағы көрініс сияқты пайда болады. Олар осы арам денеден шығатын сәулені ойлап, Буддалыққа жетеді. Үшінші түрінде йог алдымен өзін таңдаған құдайдың елес түрінде көріп, әр шакрадағы әріптермен арналар мен шакраларды елестетеді. Содан кейін олар қарынмен тыныс алуды (бум па цан, *кумбхака) жаттықтырып, тынысты ішінде ұстап, әріптердің орталық арнада қозғалып жатқанын және басының үстіндегі арнаны ашатынын елестетеді. Өлім кезінде, йог осы жаттығуды жасағанда, жүрек шакрасындағы әріп денеден басының үстінен шығып, йогтың алдында бейнеленген ламаның жүрегімен бірігеді. Ламаның да мәнсіз екенін ойлап, йог сол күйде демалады. Йог тынысын тоқтатып, қайтыс болғанда, оның санасы табиғи Сәулемен бірігіп, Буддалыққа жетеді. Тағы бір пхова тәжірибесі бар, ол «күшпен пхова» (бтсан тхабс кьи 'фо ба) деп аталады. Бұл – йогтың өліп бара жатқан адамға жасаған тәжірибесі. Олардың ішкі желдерін күшпен басынан жоғары қарай жылжытады. Өлім аузында жатқан адам санасы басынан шығып, ламаның жүрегімен бірігетінін елестетуі керек.</blockquote>

Transference ('pho ba, *saṃkrānti), is a practice meant to eject one's consciousness out of the body into a state of Awakening at the time of death (or into a Buddha's pure land). Tilopa states:<blockquote>By means of these yogas, at the time of transference and also of forceful projection into another body, the yogi can utilize the mantric seed syllable of the deity and train in the deity yoga practice in conjunction with the exhalation and inhalation [of the breath], long and short, and project consciousness to wherever is desired. Alternatively, those desiring to transfer to a higher realm can apply themselves to two syllables of YAM, and also HI KA, and HUM HUM. Consciousness is thrown to the heart of the deity inseparable from the guru, and from there to whatever buddhafield is desired. This too is the instruction of Sukhasiddhi. In the second type of phowa, there is a preparatory stage (sbyang) done while dreaming and a stage of the actual practice ('pho ba dngos). In the preparatory training, one flies up to the seat of the celestial Buddha Vajradhara and forms a strong intention to cultivate Mahamudra. Then, at the time of death, when the subtle elements of the body have dissolved, the yogi transfers their consciousness to the seat of Vajradhara and appears there in the essenceless form of their chosen deity, appearing like a reflection in a mirror. They meditate on radiance from that state of illusory body and thus reach Buddhahood. In the third type, the yogi first visualizes themselves in the illusory form of a chosen deity and imagines the channels and chakras, with syllables in each chakra. Then they practice the pot belly breathing (bum pa can, *kumbhaka), holding their breath in the abdomen while imagining that the syllables are moving in the central channel, opening up the channel at the crown of the head. At the time of death, when the yogi does this exercise, the letter in the heart chakra is shot out of the body through the crown and merges with the heart of the lama who has been visualized in front of the yogi. Imagining that the lama is also essenceless, the yogi rests in that state. When the yogi stops breathing and dies, their mind merges with natural Radiance and they achieve Buddhahood. There is also another kind of phowa practice, known as "forceful phowa" (btsan thabs kyi 'pho ba). This is a practice that is performed by a yogi on a dying person by putting them in a specific pose and pushing in their abdomen. This forcefully moves their inner winds upward through the crown of the head. The dying person should visualize their consciousness being sent out through the crown and merging with the lama's heart.

Гельдің пішіні

Цонкхапаның айтуынша, бұл тәжірибеде табысқа жету үшін адамның нәзік арналары өмір бойы ішкі жылу, иллюзорлық дене және таза жарық йогалары арқылы жаттығудан өтуі керек. Сондай-ақ, өлім кезінде сананы ауыстыруға дайындау үшін арнайы пхова практикалары бар. Өлім келгенде, адам санасын Будданың таза еліне немесе тиісті болашақ өмірге ауыстыруға дайын болады. Цонкхапа пхова жаттығуын былай сипаттайды. Біріншіден, адам өзін құдай ретінде көріп, өмірлік желдерді кіндікке (немесе құпия орындағы чакраға) жеткізеді. Содан кейін кіндік чакрасында қызыл AH әрпін, жүрек чакрасында қара көк түсті HUM әрпін, ал бас ашылуында ақ KSHA әрпін көзге елестетеді. Енді төменнен өмірлік энергияны күшпен жоғары тарту керек. Бұл энергия AH әрпіне кіндік чакрасында соғылып, содан кейін көтеріліп жүрек чакрасындағы HUM әрпіне соғады. Бұл көтеріліп, бас чакрасындағы KSHA әрпіне тиеді. Содан кейін процесс кері қайта басталады: HUM қайтадан жүрек чакрасына, ал AH қайтадан кіндік чакрасына түседі. Кейде жоғары қарай қозғалғанда AH әрпі HUM әрпіне (содан кейін KSHA әрпіне) ыдырайды делінеді. Жоғарыда сипатталған тәсіл тиімдірек. Адам осы жаттығуды жетістік белгілері көрінгенше, мысалы, бас шаңында кішкентай көпіршік пайда болғанша, қышыма сезімі пайда болғанша және т.б. жаттығуды жалғастыруы керек. Цонкхапа сонымен қатар сананы Будданың таза еліне қалай ауыстыруды да талқылайды. Бұл сегіз қақпаның ешқайсысынан сананың шығуына жол бермей, медитациялық самадхи күшін пайдалану арқылы және тоғызыншы – «алтын қақпадан» шығу арқылы жүзеге асырылады. Сегіз қақпа: ауыз, кіндік, жыныс мүшелері, тік ішек, «қазына» (маңдай ашылуы), мұрын, көздер және құлақтар. Бұл сегіз қақпаның қызыл AH әрпімен жабылатынын көзге елестету арқылы жасалады. Содан кейін Tummo арқылы өмірлік желдерді орталық арнаға жинап, жүректегі көк HUM әрпімен бейнеленген сананы бас ашылуы арқылы таза Будда еліне шығарады. Күшпен проекциялау (гронг 'jug) туралы Цонкхапа бұл жеке дхарма екенін айтады. Адам осы жаттығуды алдымен санасын кішкентай жануарлардың жаңа денесіне ауыстыру арқылы, содан кейін адамның жаңа денесіне ауыстыра алуға дейін жаттығудан өтеді. Өлім кезінде адам санасын жаңа денеге ауыстыра алады.

To be successful in this practice according to Tsongkhapa, one's subtle channels should have been trained in one's life through inner heat, illusory body and clear light yogas. There are also special phowa practices which prepare the subtle channels for transference as death. Then when death comes, one will be ready to transfer one's consciousness to a buddhafield or into a proper future life. Tsongkhapa outlines phowa training as follows. First one visualizes oneself as the deity and brings the vital winds to the navel (or to the chakra in the secret place). One then envisions the red AH stroke syllable at the navel chakra; at the heart chakra, a dark blue HUM; and at the crown aperture, a white KSHA. Now one pulls up forcefully on the vital energies from below. These strike the AH stroke syllable at the navel chakra, which then rises and strikes the HUM at the heart. This rises and strikes the KSHA at the crown. Then the process is reversed: the HUM comes back down to the heart chakra; and the AH comes back down to the navel chakra. Here sometimes it is said that the AH stroke syllable dissolves into HUM [and that into the KSHA] during the upward movement. The approach as described above is more effective. One should apply oneself to this training until the signs of accomplishment manifest, such as a small blister appearing on the crown of the head, a sensation of itching, and so forth. Tsongkhapa also discusses how to transfer one's consciousness into a Buddha's pure land. This is done by using one's meditative samadhi power to prevent the consciousness from exiting by any of the eight gates, and to project out of the ninth, the "golden gate". The eight gates are: mouth, navel, sexual organ, anus, "treasury' (forehead aperture), nose, eyes and ears. This is done by visualizing that the eight gates are closed with red AH stroke syllables. Then one uses tummo to draw the vital winds into the central channel, propelling one's consciousness, represented by the blue HUM at the heart, out of the crown aperture, to a pure Buddhafield. Regarding forceful projection (grong 'jug), Tsongkhapa counts this as a separate dharma. One trains in this practice by first transferring one's consciousness into the fresh corpse of small animals, until one is able to transfer into the fresh corpse of a person. Then at death, one can transfer one's consciousness to a fresh corpse.

Байланысты дәстүрлер

Нигуманың алты дхармасы Наропаның алты дхармасына өте ұқсас. Нигума – ағартылған йогини, Ваджраянаның ұстазы, Шангпа Кагью буддистік дәстүрінің негізін қалаушылардың бірі және дереккөздерге сәйкес, Наропаның қарындасы немесе рухани серігі болған. Екінші Далай-лама Гендун Гьяцзо осы йогалар туралы еңбек жинақтаған. Нигума өз ілімдерін йогини Сухасиддхиге, содан кейін Шангпа Кагью дәстүрінің негізін қалаушы Кхёнпу Нелджорға жеткізген. Дәстүрдегі аудармашы және ұстаз Сара Хардинг Нигума және оның алты дхармасы сияқты ілімдері Шангпа Кагью дәстүрінің дамуындағы маңызды рөлі туралы кітап жариялаған.