Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жан Сибелиусдің бір бөлімді симфониясы
Symphony in one movement by Jean Sibelius
Жан Сибелиусдің се до мажор, Op. 105 нөміріндегі 7-ші симфониясы – фин композиторы Жан Сибелиус 1914-1924 жылдары оркестр үшін жазған бір бөлімді туынды. Бұл композиция стандартты симфониялық формуладан – төрт бөлімнен тұратын симфониядан өзгешелігімен ерекшеленеді. Ол "формасы жағынан толығымен түпнұсқа, темптерді өңдеуде нәзік, тональностьты қолдануда ерекше және өсуі толығымен органикалық" және "Сибелиус композиторлық өнеріндегі ең көрнекті жетістік" деп сипатталған. Сибелиус 1924 жылдың 2 наурызында композицияны аяқтағаннан кейін, туынды 24 наурызда Стокгольмде Fantasia sinfonica No. 1, "симфониялық қиял" атауымен тұңғыш рет орындалды. Композитор шығармаға қандай атау қоюға шешім келтіре алмағандықтан, бірқатар ойлар салғаннан кейін ғана оған симфония мәртебесі берді. 1925 жылы жарияланған ноталар жинағында "Симфония No. 7 (бір бөлімді)" деп көрсетілген.
The Symphony No. 7 in C major, Op. 105, is a single movement work for orchestra written from 1914 to 1924 by the Finnish composer Jean Sibelius. The composition is notable for being in one movement symphony, in contrast to the standard symphonic formula of four movements. It has been described as "completely original in form, subtle in its handling of tempi, individual in its treatment of key and wholly organic in growth" and "Sibelius's most remarkable compositional achievement". After Sibelius finished its composition on 2 March 1924, the work was premiered in Stockholm on 24 March as Fantasia sinfonica No. 1, a "symphonic fantasy". The composer was apparently undecided on what name to give the piece, and only granted it status as a symphony after some deliberation. For its publication in 1925, the score was titled "Symphony No. 7 (in one movement)".
Құрамы
Жалғыз бөлімнен тұратын симфония тұжырымын Сибелиус ұзақ тәжірибелерден кейін ғана қол жеткізді. Оның 1907 жылғы 3-ші симфониясы үш бөлімнен тұрады, ал бұрынғы төртінші бөлімі үшінші бөлімге біріктірілген. Нәтиже Сибелиусқа 5-ші симфониясында (1915 жылы аяқталған) сол идеяны пайдалануға мүмкіндік берді. Оның 7-ші симфония туралы алғашқы айтуы 1918 жылдың желтоқсанында болса, оның материалдық көзі 1914 жылға дейін, яғни 5-ші симфониясымен жұмыс істеген кезеңге дейін жетеді. 1918 жылы Сибелиус осы симфония жоспарларын "өмір қуанышы мен күш-қуат, сонымен қатар жарықтанатын бөлімдерді" қамтитынын сипаттаған. Симфония үш бөлімнен тұруы тиіс еді, соңғысы – "грек рондосы". 1920 жылдардың басында сақталған эскиздер композитордың үш емес, төрт бөлімнен тұратын шығарма үстінде жұмыс істегенін көрсетеді. Басты тональность G минор болған көрінеді, ал екінші бөлім, C мажордағы адажио, симфонияның тақырыптарының көп бөлігін құрады.
The concept of a continuous, single movement symphony was one Sibelius only reached after a long process of experimentation. His Symphony No. 3, dating from 1907, contained three movements, an earlier fourth movement having been fused into the third. The final result was successful enough for Sibelius to use the same idea in his Symphony No. 5, completed in 1915. Although his first mention of No. 7 occurred in December 1918, the source for its material has been traced back to around 1914, the time when he was working on the Fifth. In 1918 Sibelius had described his plans for this symphony as involving "joy of life and vitality with appassionato sections". The symphony would have three movements, the last being a "Hellenic rondo". Surviving sketches from the early 1920s show that the composer was working on a work of four, not three, movements. The overall key seems to have been G minor, while the second movement, an Adagio in C major, provided much of the material for the themes that eventually made up the Symphony.
Маңыздылық
Симфонияның бастапқыда D мажорда дамығанымен, нәтижесінде C мажор тональностьына көшті. Бір кезде C мажорда шығарма жазу бекер деп есептелген. Бірақ осы симфонияға жауап ретінде британдық композитор Ральф Воан-Уильямс, C мажорды Сибелиус ғана жаңаша дыбыстата алатынын айтты. Питер Франклин, Сибелиус симфонияларының Сегерстам–Чандос орындалуындағы жетінші симфония туралы жазғанда, драмалық аяқталуды "C мажордың ең ұлы тойы" деп атады. Сибелиус жетінші симфониясын аяқтағаннан кейін 33 жыл өмір сүрді, бірақ бұл оның соңғы шығармаларының бірі болды. Ол тағы бір маңызды оркестрлік шығармасын, "Тапиола" атты симфониялық поэмасын аяқтады. Дегенмен, сегізінші симфония бойынша жұмыстың көптеген дәлелдеріне қарамастан, Сибелиус жазғандарын өртеп жібергеніне сенімді. Ол жетінші симфониясын симфониялық формадағы соңғы айғағы ретінде қалдырды.
Although the symphony apparently first existed in embryonic form in D major, it eventually attained the home key of C major. There was a time when composing in C was considered fruitless—it had "nothing more to offer". But in response to this symphony, the British composer Ralph Vaughan Williams said that only Sibelius could make C major sound completely fresh. Peter Franklin, writing of the Seventh in the Segerstam–Chandos cycle of Sibelius symphonies, calls the dramatic conclusion "the grandest celebration of C major there ever was." Sibelius lived for 33 years after finishing the Seventh, but it was one of the last works he composed. He did complete one more important orchestral work, his symphonic poem Tapiola. However, despite much evidence of work on a Symphony No. 8, it is believed that Sibelius burned whatever he had written. He left No. 7 to stand as his final statement on symphonic form.
Нысан
Симфонияның формасы таң қалдыратын дәрежеде жаңашылдыққа толы. Джозеф Хайдн заманынан бері симфониядағы бөлім әдетте шамамен тұрақты темппен біртұтас болып келеді және түрлі кілттердегі қарама-қарсы тақырыптарды пайдалану арқылы әртүрлілікке жетеді. Сибелиус осы қағиданы түп-тегеуірінен аударды. Симфония C тональдығымен біртұтас (туындының маңызды бөліктерінің бәрі C мажоры немесе C миноры), ал әртүрлілік дерлік үнемі өзгеріп отыратын темп, сондай-ақ лад, артикуляция және текстураның контрасты арқылы қол жеткізіледі. Сибелиус бұрынғы 5-ші симфонияның бірінші бөлімінде де осыған ұқсас тәсіл қолданған, онда стандартты симфониялық бірінші бөлімнің элементтері жылдам шerzoмен үйлесім табады. Дегенмен, 7-ші симфония бір бөлім ішінде әлдеқайда кең ауқымды әртүрлілікке ие.
The form of the symphony is startlingly original. Since the time of Joseph Haydn, a movement in a symphony would typically be unified by an approximately constant tempo and would attain variety by use of contrasting themes in different keys. Sibelius turned this scheme on its head. The symphony is unified by the key of C (every significant passage in the work is in C major or C minor), and variety is achieved by an almost constantly changing tempo, as well as by contrasts of mode, articulation and texture. Sibelius had done something similar in the Symphony No. 5's first movement, which combines elements of a standard symphonic first movement with a faster scherzo. However, the Seventh symphony contains much wider variety within one movement.
Un pochett. meno adagio poco affrett. Poco a poco affrettando il Tempo al ... Vivacissimo rallentando al ... (баттар 93221)
93-ші тактіден бастап темп "Un pochett[ino] meno adagio" (біршама баяу) деп белгіленеді. 94 және 95-ші такттарда ашылыстағы көтерілген гаммаға негізделген Дориан ладындағы жаңа тақырып гобойда пайда болады:
At bar 93 the tempo is marked Un pochett[ino] meno adagio (a little bit less slowly). A new theme in the Dorian mode, based on the ascending scale in the opening bars, soon appears on the oboe (bars 94 and 95):
Темп бірнеше тоналдықты зерттейтін ұзақ тізбектелген бөлімде біртіндеп жеделдейді (affrettando). 134-ші тактіден бастап такт өлшемі өзгеріп, кернеу артады. Ключтік белгі до минорға ауысады:
The tempo gradually increases (affrettando) in a long sequential passage exploring several tonalities. At bar 134 the time signature slips from into notching up the tension. The key signature switches to C minor:
Көп ұзамай темп "Vivacissimo" (өте жанды) деңгейіне жетеді, скрипкалар мен ағаштан жасалған үрмелі аспаптар арасында жылдам стаккато аккордтары айырбасталады. Музыка қызыл дауылға айналады, скрипкалардағы қауіпті көтерілу және төмендеу гаммалары естіледі, ал "Аино" тақырыбы мыс сияқты аспаптарда қайтадан дыбысталады:
Soon the tempo is ratcheted up to Vivacissimo (very lively), with fast staccato chords traded between the strings and woodwind. The music turns stormy in mood with ominous ascending and descending scales on the strings, while the "Aino" theme is heard again in the brass:
Көп жағдайда көпшілікке ұнайды (бастар 496 521)
Бұл бөлім Сибелиустің "Kuolema" атты бұрынғы шығармасынан алынған, А♭-тен симфонияның негізгі тоналығы – До мажорға қайта оралатын аккордтық тізбекпен аяқталады.
This section ends with a chord progression from A♭ back to the symphony's main key of C major taken directly from Sibelius's earlier work Valse triste from Kuolema.
I темп (522 525 такт)
Соңғы төрт такт бастапқы Адажио темпіне оралады. Логикалық тұрғыдан алғанда, бұл алдыңғы музыкадан жылдам болуы керек, ол Adagio, содан кейін Largamente molto (яғни, кеңейтіліп, күрт баяулау), бірақ көптеген дирижерлер оны баяулатады. Струналы аспаптар 11–12 такттардағы тақырыптың нұсқасын орындайды, ал мыс және ағаштан жасалған жел аспаптары үлкен C мажорлық аккордын ұстап тұрады. Лайонел Пайк струналы аспаптардағы D-ден C-ге, содан кейін B (энгармониялық түрде C♭-қа тең) до C-ге қадамдық өрбуін, шығарманың басындағы күрт A минорлық аккорды тудырған тональды диссонанстың соңғы шешімі ретінде сипаттайды (мысалы, "диссонансты" A тікелей алдыңғы бөлімде "консонантты" G-ге айналады). D-ден C-ге қадамдық өрбуі – тромбонның қайталама "Айно" тақырыбының алғашқы екі нотасы. Арнольд Уиттал осы аяқталуды "жеңісті және күрт" деп сипаттайды.
The last four measures return to the initial Adagio tempo. Logically this ought to be faster than the preceding music, which was Adagio then Largamente molto (broadening – that is, slowing – a lot), but most conductors slow down. The strings play a version of the theme from bars 11–12 against a grand C major chord held by the brass and woodwinds. Lionel Pike describes the D to C note progression followed by the B (enharmonically equivalent to C♭) to C progression in the strings as being the final resolution of the tonal dissonance created by the striking A♭ minor chord from near the beginning of the work (also for example the "dissonant" A♭ resolves to "consonant" G in the immediately preceding section). The D to C note progression is also the first two notes of the trombone's recurring "Aino" theme. Arnold Whittall describes this ending as "triumphantly abrupt".